Ocena brak

CHRZEST JANOWY

Autor /Dobieslaw Dodano /26.07.2012

Kultowo-oczyszczające obmycie osób, sprawowane w celu pokutnym przez Jana Chrzciciela nad Jordanem w Ainon, w pobliżu Salim; stanowił przygotowanie do sakramentu chrztu (-» chrzest I A).

W ST w określonych okolicznościach (por. Wj 40,12; Kpł 8,6; 14,4-9; 15,18; 16,4.24) stosowano kultowo-oczyszczające ablucje osób lub rzeczy (por. Kpł 11,32.40; 15,5-33); w okresie proroków podkreślano, że dają one etyczną czystość wewn. (por. Iz 1,16; Ez 36,25; Za 13,1).

Judaizm przyjął niektóre z tych przepisów, nadając im cechę formalistyczną (por. Mk 7,1-5); w -> judaizmie stosowano jednorazowe obmycie (tzw. chrzest prozelicki), będące uzupełnieniem -> obrzezania, w momencie przyjęcia wyznania prozelickiego.

O wiele większe znaczenie przypisywano obrzędom w ugrupowaniach nieortodoksyjnych; począwszy od końca III w. prz. Chr. do II w. po Chr. rozwijał się w Palestynie i Syrii (J. Thomas) rei. ruch „chrzcicieli"; obok rytualnych praktyk qumran-skich (-» Qumran) do najbardziej znanych przejawów tego ruchu należał ch.J. ; rozwijały się również synkretyczne (helleńsko--judaistyczne) obrzędy chrzcielne, zachowane m.in. w późniejszym -» mazdaizmie.

Chrzest prozelicki i obmycia w Qumran, kontynuujące linię starotest., mogą być uważane za tło ch.J., choć bez wyraźnego związku przyczynowego; data wprowadzenia chrztu prozelic-kiego jest nadal sporna. Obmycia ąumrańskie natomiast nie miały charakteru ani inicjacyjnego, ani jednorazowego, lecz były obrzędami powtarzanymi wielokrotnie, jako zewn. znak postępującego wewn. oczyszczenia etycznego (por. rolę wody oczyszczającej w 1 QS 3,4-5 oraz 4 QSh).

Podobieństwa między nimi a ch.J. są w pewnych punktach niezaprzeczalne (klimat eschat., charakter oczyszczający, geogr. bliskość działalności) i nie można ich wyjaśnić jedynie wspólnym podłożem doktrynalnym ST. Jednakże pubi, działalność pokutna Jana Chrzciciela nie mieściła się w doktrynalnych czy organizacyjnych ramach Przymierza qumranskiego; nosiła ona bardziej cechy prorockie niż doktrynalne. Godna uwagi jest w 1 QS 4,21 zapowiedź eschat, „pokropienia wodą oczyszczającą" jako obrazu udzielenia „ducha prawdy" i „ducha świętości".

Wszyscy ewangeliści mówili wprawdzie o zstąpieniu Ducha Świętego na Jezusa po przyjęciu ch. (-> chrzest Pański I), żaden jednak nie łączył przyczynowo obu faktów. Jan Apostoł (J 1,31) zrezygnował nawet z samego opisu chrztu, ale stwierdził, że Jan Chrzciciel przybył chrzcić wodą „w tym celu, aby Go objawić Izraelowi" (por. J 1,31-34).

Ch.J. miał więc znaczenie relatywne i stanowił wstęp do zbawczej działalności Jezusa; Jezus zaś stwierdził autentyczność misji pokutnej Jana, co wyraża odniesienie do niego tekstu Ml 3,1 (por. Mt 11, 10; Łk 7,27).
Ch.J. odgrywał znaczną rolę nie tylko w katechezie apost. (szczególnie Dz 1,22; 10,37), ale też w zasadniczym schemacie Ewangelii, w których uważano go za punkt wyjścia pubi, działalności Jezusa (Mt 3,1-17; Mk 1,1-11 ; Łk 3;l-22; J 1,19 pośrednio).

Mimo pokrewnego celu, jakim jest odpuszczenie grzechów, ch.J. jest w NT dokładnie odróżniany od chrztu chrzęść, który jedynie gwarantuje udział w Królestwie Bożym i stanowi drogę do otrzymania Ducha Świętego (Dz 19,1-6). Bardziej obrazowo przedstawiano tę różnicę w poszczególnych tekstach NT (np. Mt3,ll; Mk 1,8; Łk 3,16; Dz 1,5; 11,16), uważających ch.J. za chrzest wodą, natomiast chrzest Jezusa za chrzest Duchem Świętym [i ogniem].

Ch.J. przyjęło wielu słuchaczy Jana Chrzciciela; niektórych z nich spotykali apostołowie w swej pracy w diasporze (czy należy do nich zaliczyć Apollosa, działającego później w Koryncie — nie jest jasne) ; Dz 18,25 i 19, 1-7 wymieniają mniej lub więcej zorganizowanych przedstawicieli -» joannitów zw. uczniami Jana (Dz 19,1).

Mniej wiadomo o antychrześc. działalności niektórych zwolenników ch.J., upatrujących w Chrzcicielu Mesjasza; wprawdzie pewne akcenty tego rodzaju wydaje się zawierać J 5, 23-24, in. zaś teksty J rozumie się lepiej w świetle polemiki z joan-nitami (np. J 1,5; 5,33-35), ale żadnych in. szczegółów o ich argumentach czy organizacji (poza Ps.-Clement. 1,54) źródła nie przekazały.

 

J. Thomas, Le mouvement baptisté en Palestine et Syrie, Ge 1935; H.H. Rowley, Jewish Proselyte Baptism and the Baptism of John, HUCA 15 (1940) 313-334; J. Stępień, Problem joannitów w świetle dokumentów z Qumran, RBL 10(1957) 452-462; O. Betz, Die Proselytenlaufe der Qumran-Sekte und die Taufe im NT, RQ 1 (1958-59) 123-134; J. Gnilka, Die essenischen Tauchbäder und die Johannestaufe, RQ 3 (1961) 185-207; C. Léon-Dufour, „Et là Jésus baptisait" (J, 3,22), w: Ecriture Sainte — Ancien Orient (Mélanges E. Tisserant), CV 1964, 1 295-309; R. Schnackenburg, BThW II 1313-1314; R. Schütz, Johannes der Täufer, Z 1967; E. Haulotte, L'impact du baptême de Jean sur la vie de l'Eglise primitive selon les „Actes des apôtres", FV 68 (1969) z. 3, 56-67; A. Hulsbosch, BL 1712-1714; J. Becker, Johannes der Täufer und Jesus von Nazareth, Nk 1973.

Podobne prace

Do góry