Ocena brak

CHORAŁ GREGORIAŃSKI - ESTETYKA

Autor /Emiliusz Dodano /25.07.2012

Melodie ch.g. mają ścisły związek z tonicz-nym akcentem łac. (accentus = ad + cantus).

W rozwoju akcentu łac. zgłoska akcentowana miała w okresie poklasycznym charakter wzlotu (arsis), była lekka, toniczna; natomiast zgłoska nie akcentowana, zwł. następująca po akcentowanej, miała charakter spoczynku (thesis), była ciężka, atoniczna ; znalazło to odbicie w kształtowaniu się melodii ch.g.: zgłoska akcentowana zasadniczo łączy się z dźwiękiem wyższym, zgłoska nie akcentowana — z niższym. To pierwotne ukierunkowanie melodii w zależności od rozkładu akcentów w tekście łac. wzbogacono nast. przez opisanie melodii i jej wariacyjne przetworzenie.

Tak ukształtowany śpiew był rozwinięciem zjawiska akcentu mowy, stąd jego naturalność, płynność i swobodny charakter.
Ch.g. pod względem melodycznym wykształcił potrójny styl: sylabiczny (w przebiegu melodii przewaga ruchu sylabicznego), neumatyczny (przewaga neum prostych 2- i 3-nutowych) i me-lizmatyczny (przewaga melodii melizmatycznie rozwiniętej).

Zastosowanie stylu melodycznego było zdeterminowane charakterem akcji liturg., której dany śpiew miał towarzyszyć, stopniem uroczystości, umiejętnościami wykonawców śpiewu. W architekto-nice utworów ch.g. ważną rolę odgrywają tzw. formuły melodyczne — wspólne lub właściwe danemu stylowi czy danemu modusowi; istnieją formuły intonacyjne, kadencyjne i formuły przebiegu melodycznego; w zastosowaniu do różnych tekstów formuły podlegają tzw. modyfikacjom (suppressio, additio, con-tractio, diéresis, permutatio).

Kompozycje ch.g. sprowadzić można do 4 grup:

° formy kantylacyjne — wykazują najbardziej luźny związek słowa z muzyką; odcinki tekstu są recytowane na jednym dźwięku i zakończone prostymi zwrotami kadencyjnymi (oracja, lekcja, ewangelia, capitulum);

° formy psalmodyczno-wersykularne — w stylu sylabicznym (psalmodia, oficjum, proste wersety) i neumatycznym (psalmodia introitalna, uroczyste magnifikat, responsorium breve) charakteryzują się luźniejszym związkiem zwrotów melodycznych z tekstem; w stylu melizmatycznym (trac-tus, wersety responsoriów i graduałów) związek ten jest bardziej ścisły;

° formy poetyckie — dzielą się na monostroficzne (hymny), polistroficzne (sekwencje) i hymnodyczno-prozodyczne (Gloria, Te Deum) ; w formach tych z reguły brak respektowania przez melodię układu akcentów wynikających z metryki poetyckiej tekstu;

° formy swobodne (komatyczne) — charakteryzują się ściślejszą relacją melodii i tekstu (antyfony procesyjne mszalne, Kyrie, Sanctus, Agnus Dei, antyfony i responsoria oficjum), przy czym występuje pewne stopniowanie zależności melodii od tekstu;

jest ona luźniejsza, gdy idzie o melodie typiczne (podlegające modyfikacjom) lub centonizowane (zestawiane z formuł melodycznych należących nieraz do różnych modi), najściślejsza, gdy idzie o melodie oryginalne (skomponowane do konkretnego tekstu); w ostatnim przypadku mogą wystąpić nawet elementy ilustracyjne.

 

L. Lambillotte, Esthétique théorie et pratique du chant grégorien restauré d'après la doctrine des anciens et les sources primitives, P 1855; Wagner GM III; P. Feretti, Estetica gregoriana ossia trattato delle forme musicali del canto gregoriano, R 1934.

Podobne prace

Do góry