Ocena brak

CHEŁMOŃSKI JÓZEF

Autor /Kiry Dodano /25.07.2012

ur. 7 XI 1849 w Boczkach (k. Łowicza), zm. 6 IV 1914 w Kuklówce (k. Grodziska Mazowieckiego), Jeden z najwybitniejszych malarzy polskich.

Studiował 1867-71 w Warsz. Szkole Rysunkowej i w Pracowni W. Gersona, nast. w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, gdzie uległ wpływom działających tam malarzy pol. (J. Brandta, M. i A. Gierymskich i in.); 1875-87 przebywał w Paryżu, kilkakrotnie odwiedzając kraj, do którego powrócił 1887; od 1889 mieszkał stale w Kuklówce.

Przyjaźnił się z A. -> Chmielowskim, który wywierał wpływ na jego twórczość artyst., jak również na życie duchowe. Ch. zdobył wiele wysokich nagród (min. Grand Prix na wystawie w Paryżu 1889), był również honor, członkiem wielu stowarzyszeń (m.in. prezesem Stow. Artystycznego „Sztuka"). Wydawał wspomnienia o malarzach polskich.

Ch. reprezentował realistyczno-naturalistyczny kierunek w malarstwie pol.; odznaczał się biegłością techn., doskonałą znajomością rysunku, umiłowaniem pol. pejzażu; miał własny styl, uformowany dzięki studiom rodzimej przyrody; jego krajobrazy, związane tematycznie z życiem wsi, cechuje nastrój liryzmu.

Do znanych prac Ch. należą m.in. obrazy Przed deszczem, Sprawa u wójta, Powrót z balu, Na folwarku, Babie lato; w Paryżu komponował dzieła, cieszące się wielkim popytem (zwł. wielokrotne repliki oparte na motywach rozpędzonych koni, tzw. trójki i czwórki); powstały tam również jego wybitne obrazy Przed karczmą, Zamieć, Noc na Ukrainie; w późniejszym okresie dominowały kompozycje związane z jego zainteresowaniem przyrodą, oddające mist, tajemnice natury (Kuropatwy, Koncert żab, Mgla poranna).

Jedynym znanym dziełem Ch. o tematyce sakr. jest obraz nawiązujący do malarstwa barokowego Św. Bartłomiej (pełni funkcję zasuwy na rzeźbiony krucyfiks w ołtarzu głównym w kościele par. w Pawłowicach k. Sochaczewa), ukazujący scenę męczeństwa (odzierania ze skóry); 1903 wykonał również 2 kopie obrazu MB Częstochowska dla klasztoru na Jasnej Górze, ponadto zostawił wiele szkiców do kompozycji sakralnych.

Znaczna część jego dzieł, zwł. z późniejszego okresu twórczości, oparta jest jednak na motywach rei. (Wielki Piątek, W kościele, Krzyż w zadymce, Do kościoła) i włączona w nastrój pejzażu wiejskiego, czego wymownym przykładem jest obraz zatytułowany Pod Twoją obronę (1906, MNWwa), przedstawiający wizję MB Częstochowskiej, wyłaniającej się z obłoków na tle poświaty księżyca i unoszącej się nad polami i zabudowaniami.

Ch. zajmował się również grafiką; współpracował z czasopismem franc. „Le monde illustré" zamieszczając tam rysunki; wykonywał ilustracje do czasopism pol., w tym kilka opartych na motywach rei., np. Na pasterkę, Obraz NMP w Częstochowie, Pod Twoją obronę, W niedzielę do kościoła („Tygodnik Ilustrowany"), Droga wedle męki Pańskiej, W żłobie leży („Biesiada Literacka") oraz W kruchcie kościoła („Kłosy").

 

T. Szydłowski, Thieme-Beckcr VI 451-452; A. Kuhn, Die polnische Kunst von 1800 bis zur Gegenwart, B 1930, 38-42; J. Wegner, Józef Ch. 1849-1914, Wwa 1949; tenże, Józef Ch. w świetle korespondencji, Wr 1951; K. Czarnocka, Józef Ch., Wwa 1957; Sztuka sakralna w Polsce. Malarstwo, Wwa 1958, 364; J. Wegner, Józef Ch., Wwa 1958; T. Dobrowolski, Nowoczesne malarstwo polskie, Wr 1960, II 153-167; M. Masłowski, Malarski żywot Ch., Wwa 1965.19722; A. Vetulani, SAP I 314-316; L. Grajewski, Bibliografia ilustracji w czasopismach polskich XIX i pocz. XX w. {do 1918), Wwa 1972. 54-57; M. Masłowski, Józef Ch., Wwa 1973.

Podobne prace

Do góry