Ocena brak

Charakterystyka ptaków - ODRĘBNOŚCI ANATOMICZNE

Autor /Bruno Dodano /06.10.2011

Dla zwierząt tworzących tę gromadę dziób jest tym, czym dla ssaków są jednocześnie wargi i zęby. W dawnych epokach geologicznych istniały ptaki mające zęby, ale obecnie żadne ich nie posiadają. Dziób służy nie tylko do zdobywania pokarmu, ale w wielu wypadkach także do jego rozłupywania. Dziób składa się z dwóch części: osłony rogowej widocznej z zewnątrz, zwanej ramfoteką i kości, które ją podtrzymują, będących przedłużeniem szczęk. Wystarczy jednocześnie popatrzeć na orła, bociana i skowronka, aby zdać sobie sprawę z ogromnej różnorodności kształtów, jakie może przyjąć dziób, zależy od trybu życia danego ptaka. U drapieżników jest on silny, zakrzywiony, o ostrym końcu; u ptaków, które szukają pożywienia w mule - długi i cienki; a u tych, które muszą kruszyć nasiona o twardej skorupie - gruby i mocny, i tak dalej. Te różnice mają wielkie znaczenie przy klasyfikacji ptaków, stąd badania nad dziobami są dla przyrodników tak interesujące i dlatego również poszczególne części dzioba otrzymały nazwy. Obecność dzioba i brak zębów powodują, że czaszka ptaków ma bardzo charakterystyczną budowę.

Ponadto ich czaszka różni się od czaszki ssaków tym, że połączona jest z kręgami szyjnymi tylko jednym kłykciem, a nie dwoma, jak to zawsze ma miejsce u ssaków. Badając szkielet ptaka można zauważyć wiele szczegółów nie mniej godnych uwagi. U ssaków, oprócz bardzo nielicznych wyjątków, kręgów szyjnych jest siedem. U ptaków nigdy nie ma ich mniej niż dziewięć, a często jest ich znacznie więcej. Łabędź, na przykład, ma dwadzieścia trzy kręgi szyjne. Część kręgosłupa odpowiadająca szyi jest prawie u wszystkich ptaków bardzo giętka, natomiast kręgi grzbietowe i lędźwiowe są bardzo sztywno ze sobą złączone, podobnie jak żebra, z których każde zaopatrzone jest w wyrostek sięgający ku tyłowi, pozwalający połączyć się z następnym żebrem.

Struktura ta związana jest z mięśniami, biorącymi udział w locie, który jest najczęstszym sposobem poruszania się ptaków. Podstawowe mięśnie poruszające skrzydła umocowane są u większości ptaków na ogromnym grzebieniu znajdującym się na mostku, podobnym w kształcie do kila jachtu regatowego i tym bardziej rozwiniętym im szybciej ptak porusza skrzydłami podczas lotu.

Choć wydaje się to dziwne szkielet ptaków, pominąwszy zmiany w kończynach przednich, jest dość podobny do szkieletu ssaków. Jednak w kończynach przednich występują tylko trzy palce, przy czym brakuje czwartego i piątego. Kończyny tylne mają bardzo szczególne cechy: skok jest zredukowany do jednej tylko kości, przeważnie długiej, a palców nigdy nie ma więcej niż cztery. Zawsze brakuje piątego, zaś pierwszy przeważnie zwrócony jest do tyłu. Wszystkie zaopatrzone są w długie, zakrzywione i ostre pazury.

Kości ptaków zadziwiają swoją lekkością. Wiele z nich to kości pneumatyczne o porowatej strukturze, mające połączenie z układem oddechowym. Układ ten, oprócz płuc, składa się z dziewięciu dodatkowych komór, zwanych workami powietrznymi, które dzięki swym rozgałęzieniom otaczają różne organy i wnikają do kości, przyczyniając się w ten sposób do zmniejszenia ciężaru własnego zwierzęcia.

Skoro zajęliśmy się narządami wewnętrznymi ptaków, należy zwrócić uwagę na specyficzną budowę układu pokarmowego.

Przełyk jest u wielu gatunków rozszerzony w rozciągliwe wole, w którym pokarm pozostaje przez pewien czas, rozmiękając.

Żołądek składa się z dwóch części:

żołądka gruczołowego;

żołądka mięśniowego;

Pierwszy jest cienki i wydłużony, drugi - rozszerzony, a jego ściany są silnie umięśnione - tu odbywa się rozcieranie pokarmu.

U zwierząt tych, pozbawionych zębów, przeżuwanie odbywa się wewnątrz układu pokarmowego.

Ptaki, podobnie jak ssaki, są stałocieplne i mają serce podzielone na dwie komory i dwa przedsionki. Specyfika układu krążenia polega na tym, że główna arteria, aorta, jest zgięta w prawą stronę, podczas gdy u ssaków zwraca się na lewo.

Jeśli chodzi o zmysły ptaków, węch i słuch wydają się nie mieć tak dużego znaczenia, jak u ssaków. Nozdrza umieszczone są zawsze na dziobie, a uszy są zwykłymi otworami, bez małżowiny zewnętrznej. Natomiast ptaki mają doskonały wzrok. Ich oczy wyróżnia zadziwiająca zdolność akomodacji w zależności od odległości do obserwowanego punktu. Oczy ptaków mają, oprócz powiek, charakterystyczną błonę, która porusza się z jednej strony na drugą, z rogu wewnętrznego do zewnętrznego i której podstawowym zadaniem jest czyszczenie powierzchni gałki ocznej przez szybkie przesuwanie się. Nosi on nazwę trzeciej powieki lub migotki.

Głosy ptaków zachwycają swą różnorodnością, a w wielu przypadkach skala głosu jest niezwykle duża. Na ten fakt wpływa obecność charakterystycznego rozszerzenia tchawicy. Kształt i ruchy tego aparatu pozwalają na znaczne modyfikacje brzmienia głosu, a powietrze z niektórych worków powietrznych przyczynia się do tego, że głos ptaka brzmi donośnie.

Podobne prace

Do góry