Ocena brak

CHARAKTERYSTYKA I ROZWÓJ MATERIALIZMU DIALEKTYCZNEGO

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Na marksizm -  ściśle powiązany zespół poglądów Karola Marksa (Marxa, 1818-1883) i Fryderyka Engelsa (1820-1895), stanowiący ideologię określonego ruchu społeczno-politycznego (zwącego się naukowym socjalizmem lub komunizmem) - składają się: doktryna filozoficzna (materializm dialektyczny, zwany niekiedy skrótowo  diamatem), doktryna ekonomiczna i strategia polityczna. Stąd na materializm dialektyczny moŜna spojrzeć dwojako: bądź widząc w nim integralny i podstawowy element pewnego  światopoglądu, ideologię określonej grupy stanowiącą podstawę i narzędzie działania, bądź widząc w nim orientację lub doktrynę filozoficzną, uprawianą w sposób, który pozwala mówić o szkole filozofii marksistowskiej. Nas będzie tu interesować to drugie ujęcie diamatu. Dodajmy, że materializm historyczny (skrótowo: hismat) to dział filozofii marksistowskiej, mianowicie materializm dialektyczny zastosowany do rozwoju społeczeństwa ludzkiego186.

Głównymi poprzednikami filozofii marksistowskiej byli: niemiecki idealizm pokantowski, przede wszystkim heglizm (w aspekcie dialektyki), materializm i naturalizm Oświecenia, bezpośrednio poglądy L. Feuerbacha (f 1872) i niektó-rych młodoheglistów; mówi się teŜ tu o udziale teorii czynu A. Cieszkowskiego. Marks i Engels (ich ścisła współpraca teoretyczna i praktyczna rozpoczęła się od r. 1844) rozwijali swe poglądy filozoficzne w łączności z działalnością publicystyczną i polityczną. Chodziło im przecieŜ - wedle znanej formuły Marksa - nie o to (w kaŜdym razie nie o to jedynie ani przede wszystkim), Ŝeby świat wyjaśnić, lecz o to, Ŝeby go zmienić. Zainicjowany przez klasyków diamatu ruch polityczny stał się teŜ głównym ośrodkiem i terenem uprawy i działania filozofii marksistowskiej, która wnet - mimo dużego nacisku ze strony neokantyzmu, empiriokrytycyzmu i innych orientacji filozoficznych - znalazła zwolenników i kontynuatorów w  środowiskach o podobnych tendencjach społeczno-politycznych, przechodząc zresztą przez nowe fazy rozwoju i przybie-rając rozmaite postacie. Pierwsze marksistowskie ugrupowania w Polsce to „Proletariat" L. Waryń-skiego (1881) i grupa S. Krusińskiego.

W Polsce na przełomie XIX i XX w. nastąpiło spotkanie myśli marksistowskiej z tradycją chrześcijańską (S. Brzo-zowski, E. Abramowski). Pierwszą marksistowską grupę rosyjską na emigracji w Genewie załoŜył w 1883 r. J. W. Plechanow (f 1918). Do głównych przedstawicieli filozofii marksistowskiej - w róŜnych jej wer-sjach - naleŜeli lub naleŜą (m.in.): we Francji P. Lafargue, H. Lefebvre, E. Po-litzer, R. Garaudy, L. Seve, L. Althusser, we Włoszech A. Labriola, A. Gramsci (T 1937, autor oryginalnych sformułowań myśli marksistowskiej, prowadzących do innej niŜ leninowska interpretacji marksizmu), A. Banfi, G. Della Volpe, N. Badaloni, C. Luporini, M. Rossi, S. Timpanaro, G. Prestipino, G. Vacca, R. Tomassini, L. Geymonat, w Rosji i ZSRR - obok Plechanowa, którego pozycja w rozwoju marksizmu jest bardzo waŜka - L. Akselrod, M. Bucharin, A. Deborin, W. I. Uljanow-Lenin (f 1924, nadał filozofii marksistowskiej nową postać - leninizm), J. W. DŜugaszwili-Stalin (f 1953, autor uproszczonej, lecz z przyczyn pozamerytorycznych bardzo wpływowej wersji diamatu i hismatu), w Niemczech K. Kautsky, F. Mehring, K. Korsch (f 1961, autor jeszcze jednej wersji marksizmu nieleninowskiego), poza tym Węgier G. Lukacs (f 1971, akcentujący heglowskiej proweniencji kategorię totalności w dialektyce marksistowskiej oraz problematykę alienacji), w Anglii M. Cornforth.

Na pograniczu marksizmu usytuować moŜna np. fenomenologa włoskiego E. Paciego (fenomenologia potrzeb), róŜnego typu „rewizjonistów", jak jugosłowiańską grupę „Pra-xis" z G. Petroviciem i P. Vranickim, Czecha K. Kosika, we Francji „post-marksistę" K. Axelosa, takŜe E. Morina, J. Duvignauda, wreszcie Garaudy'ego, a zwłaszcza irracjonalistyczną myśl E. Blocha. Pewne elementy marksizmu znaleźć moŜna w „teorii krytycznej" szkoły frankfurckiej (głównie M. Horkheimer, T. W. Adorno, H. Marcuse, takŜe E. Fromm i W. Benjamin, później J. Haber-mas i A. Schmidt). Nie rysując tu bliŜej dziejów rozwoju materializmu dialektycznego, zaznacz-my jeszcze tylko, iŜ w marksizmie wystąpiły dwie zasadnicze orientacje: scjen-tystyczna, zwana teŜ engelsowską, oraz antropologiczna.

Podobne prace

Do góry