Ocena brak

CHARAKTERYSTYKA I GŁÓWNE ODMIANY POZYTYWIZMU

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Ogólnie można pozytywizm i kierunki zbliŜone zaliczyć do minimalistycznego nurtu filozofii europejskiej i amerykańskiej. Przejawiają one zazwyczaj znaczną ostroŜność i powściągliwość w wygłaszaniu twierdzeń o całości  świata, o jego ostatecznych zasadach (przyczynach), o istocie i celu istnienia człowieka itp., krytycznie oceniają wartość ludzkiego poznania; zazwyczaj, poniewaŜ niekiedy w krytycyzmie idą za daleko, prezentują stanowiska skrajne, jednostronne, sekciarskie i w gruncie rzeczy arbitralne. Nie sposób zresztą wchodzić tu w bo-gatą rozmaitość kierunków i stanowisk pozytywizujących, a takŜe w dyskusje co do podstawy i zakresu stosowania nazwy „pozytywizm", pochodzącej od A. Comte'a (f 1857), którego poglądy przeszły zresztą pod pewnymi względami dosyć znaczną ewolucję. Pozytywizm to pewien pogląd na poznanie i filozofię , to zespół postulatów dotyczących sposobu uprawiania nauk. Główni poprzednicy pozyty-wizmu - nie sięgając dalej, np. do późnych scholastyków - to empiryści brytyjscy (zwłaszcza D. Hume) i francuscy przedstawiciele Oświecenia (zwłaszcza J. R. d'Alembert).

Pierwszy pozytywizm (A. Comte, J. S. Mili, H. Spencer, E. Laas, A. Bain, K. Pearson - stanowisko dwu ostatnich bywa nazywane scjentyzmem) modelowa! koncepcję poznania na naukach szczegółowych. Podkreślał rozmaite (biologiczne, psychofizyczne, społeczne) uwarunkowania i praktyczny charakter ludzkiej wiedzy, która wywodzi się ze zmysłowego doświadczenia i powinna ograniczyć się do opisu i przewidywania faktów. Pozytywizm ten parcelował filozofię, poza teren nauk wyrzucił problemy przyczyny, istoty, wartości tego, co badane.

Faktycznie jednak pozytywiści formułowali ryzykowne syntezy (Comte, Spencer). Drugi pozytywizm łączył tendencje pozytywistyczne z neokantowskimi (przy czym wchodziły w grę psychologistyczne lub psychofizjologistyczne interpretacje kantyzmu) - wspólna tym kierunkom była skłonność do fenomenalizmu - podda-wał krytycznej analizie równieŜ przyrodoznawstwo, poszukiwał czystego (tzn. nie zniekształconego przez świadomość poznającą, pierwotnego) doświadczenia, czę-sto sprowadzał całą wiedzę do rozwaŜań teoriopoznawczych. Typowym przykła-dem tego pozytywizmu był empiriokrytycyzm R. Avenariusa (| 1896) i E. Macha (t 1916), takŜe J. Petzoldta, odrzucający pierwotność rozróŜnień: transcendentne--immanentne, fizyczne-psychiczne. Stanowiska pośrednie między pozytywizmem a kantyzmem zajmowali np. W. Schuppe i R. von Schubert (tzw. filozofia imma-nentna czy krytyczny idealizm) oraz bliski im J. Rehmke, H. Cornelius, H. Vai-hinger (fikcjonalizm), G. Simmel (biologiczno-socjologiczny relatywizm).

Z orientacjami pozytywistycznymi wiąŜą się lub są im treściowo pokrewne orientacje: konwencjonalistyczna (akcentująca dominującą rolę umowy i decyzji w uprawianiu nauki; róŜne jej postaci sformułowali: H. Poincare, P. Duhem, E. Le Roy, H. Dingler, inny charakter miał „radykalny  konwencjonalizm" A. Ajdukiewicza), pragmatystyczna (pragmatystyczna teoria znaczenia C. S. Peir-ce'a, pragmatystyczna teoria prawdy W. Jamesa), behawiorystyczna (w skrajnej postaci odrzucająca  świadomość jako  źródło wiedzy oraz jako przedmiot badań, ograniczając się do badania danego w zewnętrznej obserwacji zachowania cie-lesnego organizmu; ang. behaviour = zachowanie się), operacjon(al)istyczna (P. W. Bridgman). Ogólnie orientacja pozytywistyczna przejawia się w skłonności do sensualis-tycznego empiryzmu, nominalizmu, fenomenalizmu, w odrzucaniu racjonalnych podstaw ocen i norm, sprowadzaniu problematyki wartości do problematyki genezy przy równoczesnym ograniczaniu zadań poznania naukowego do opisu i przewidywania zjawisk.

Podobne prace

Do góry