Ocena brak

Charakterystyczne cechy zaburzeń mowy w autyzmie wczesnodziecięcym

Autor /weronika Dodano /16.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Charakterystyczne cechy zaburzeń mowy w autyzmie wczesnodziecięcym

Transkrypt

Charakterystyczne cechy zaburzeń mowy w autyzmie
wczesnodziecięcym
             Strona główna  >  Zaburzenia mowy  >  Rozpoznanie i terapia

Autyzm wczesnodziecięcy został opisany przez Leo Kannera w 1943 roku. Dostrzeg ł on w śród dzieci ze schizofreni ą, psychozami, niedorozwojem
umysłowym takie, które nie mie ściły si ę w żadnej z grup diagnostycznych. Dzieci te przejawiały charakterystyczne cechy zachowania i reagowania.
Kanner wyróżnił te cechy, określił je jako zespó ł i nadał nazwę „ autyzm wczesnodziecięcy", a także określił kryteria rozpoznawania. Podstawowymi
symptomami, jako kryterialnymi dla diagnozy, są:
l
l
l
l
l

głęboki brak kontaktu z innymi ludźmi, wycofywanie się z kontaktów społecznych lub niezdolność do ich tworzenia;
obsesyjna potrzeba zachowania identyczności otoczenia;
fascynacja obiektami, przedmiotami;
mutyzm, lub taki rodzaj języka, który nie służy do komunikacji interpersonalnej;
zachowania inteligentne, które wskazują na potencjalne możliwości intelektualne dziecka. (H. Jaklewicz, s. 11‐12).
Autyzm to głębokie, całościowe zaburzenie rozwoju pojawiające się około 30 miesiąca
życia dziecka. Dzieci autystyczne nie ró żnią się wyglądem od swoich rówie śników,
jednak wielu z nich wyra źnie odbiega od normy ju ż we wczesnym dzieci ństwie.
Niektóre z nich wyginają się nie chcąc by rodzice brali je na ręce.
Wiele dzieci autystycznych nabywa umiej ętności rozwojowe, takie jak mowa,
raczkowanie i chodzenie, wcze śniej ni ż ich rówie śnicy, wi ększoś ć jednak jest
opóźniona w rozwoju. Cz ęsto wyst ępują u tych dzieci stereotypowe ruchy, które
obejmują ręce (klaskanie, trzepotanie, machanie palcami, natr ętne kr ęcenie
przedmiotami) lub całe cia ło (ko łysanie si ę, kręcenie w kó łko, napady sk łonów),
a niekiedy całą postawę i chód (współruchy rąk i całego ciała: chodzenie na palcach,
podskoki lub ko łysanie z jednoczesnym klaskaniem albo trzepotaniem r ąk).
Charakterystyczną cechą dzieci autystycznych jest uporczywe zafascynowanie
niektórymi przedmiotami (guzikiem, we łną, kawałkiem papieru) albo w łasnymi
częściami cia ła a niekiedy ruchem (kr ęcenie przedmiotami, zapalanie i gaszenie
światła).

U dzieci autystycznych często brak jest spontanicznego dążenia do rado ści, rozwijania własnych zainteresowań lub współdziałania z innymi ludźmi.
U osób tych zaburzona jest świadomość istnienia innych ludzi. „Niektórzy autystycy wykazują zaburzenie funkcjonowania jednego lub kilku zmysłów.
Zaburzenia te mogą dotyczyć zarówno zmysłu s łuchu, wzroku, dotyku, smaku, węchu, jak i czucia proprioceptywnego. Czucie mo że być nadmiernie
podwyższone lub nadmiernie obniżone, mo że te ż występować interferencja sensoryczna, a wszystko to sprawia, że osoba autytystyczna ma kłopoty
z prawidłowym przetwarzaniem docieraj ących do mózgu sygna łów czuciowych” (Randall, Parker, 2001). Typowym przyk ładem nieprawidłowości
sensorycznej jest nadwrażliwość słuchowa występująca u większości autystyków. Przejawem tego jest zasłanianie uszu rękoma, a nawet agresja na
dźwięk. Inn ą charakterystyczną cechą osób autystycznych są zachowania obsesyjne lub nadmierne przywiązanie do rutyny i niezmienności, a przy
najmniejszych nawet odstępstwach od nich przejawiaj ą oni niepokójgniew. Dzieci autystyczne s ą na ogó ł opóźnione w stosunku do swoich
rówieśników pod wzgl ędem rozwoju zdolno ści komunikacyjnych, spo łecznych i poznawczych. Ponadto u dzieci tych mog ą objawiać się klasyczne
zachowania dysfunkcjonalne, takie jak zachowania autostymulacyjne (...), samookaleczanie (np. gryzienie dłoni, uderzanie głową w różne przedmioty),
kłopoty ze snem i jedzeniem, z ły kontakt wzrokowy, niewra żliwość na ból oraz zaburzenia koncentracji i uwagi (Randall, Parker, 2001, s.94).
U starszych dzieci występują problemy związane z wejściem w okres dojrzewania. W tym to okresie często pojawiają się napady padaczkowe, które
spowodowane są zmianami hormonalnymi.
Przyczyny powstawania autyzmu wciąż nie są jednoznacznie określone. W literaturze
podaje si ę, że jego źródłe m s ą zaburzenia funkcjonowania mózgu w okresie
płodowym, niemowlęcym i  wczesnym dzieciństwie. Badania wykazują, że autyzm
prawdopodobnie wywoływany jest przez szereg problemów. Niektóre badania
wskazują na to, że może być uwarunkowany genetycznie. Stany genetyczne mogące
powodować autyzm to:
l
l
l
l

Fenyloketonuria
Stwardnienie guzowate
Zespół kruczego chromosomu X
Nerwiakowłókniakowatość

Czynniki ryzyka podawane w związku z autyzmem to między innymi: matki w wieku
powyżej 35 roku życia w chwili urodzenia dziecka, stosowanie leków w trakcie ciąży
oraz niezgodność czynnika Rh.
Niektóre dowody wskazują z kolei na to, że autyzm może być wywoływany przez wirusy. Ryzyko powstawania autyzmu zwiększa si ę znacznie, jeśli
w pierwszym trymestrze ciąży matka zetkn ęła si ę z wirusem różyczki. Istnieją również hipotezy wiążące powstanie autyzmu z działaniem wirusów
obecnych w szczepionkach ochronnych, takich jak szczepionka przeciwko różyczce. (Randall, Parker, 2001 r., s.95). A zatem, zaburzenia autystyczne
mogą mieć różne przyczyny takie jak:
l
l
l

zaburzenia genetyczne,
uszkodzenia układu nerwowego,
nieprawidłowości środowiskowe modyfikujące zachowania dziecka,

l
l
l
l

defekty sfery poznawczej i zaburzenia percepcji,
zaburzenia ustrojowe,
szczepionki,
stosowanie antybiotyków w leczeniu infekcji uszu.

Klasyfikacja zaburzeń w autyzmie wczesnodziecięcym ‐ według DSM
Kryteria diagnozowania autyzmu wczesnodziecięcego zosta ły opracowane przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne i wydane w podręczniku
zwanym DSM (Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders). W klasyfikacji DSM ‐III, opracowanej w roku 1980, autyzm był włączony do grupy
rozległych zaburze ń rozwojowych. Rewizja DSM ‐III zosta ła opracowana w 1987 roku (DSM ‐III‐R). W DSM ‐III‐R autyzm wczesnodzieci ęcy zosta ł
wyodrębniony jako osobna kategoria zaburzeń z grupy pozostałych zaburzeń rozwojowych. W DSM‐III‐R zaproponowano następną formę diagnozowania:
spośród wielu cech zaburzenia tylko okre ślona ich liczba jest wymagana do ustalenia rozpoznania. „DSM‐III‐R ujmuje kryteria diagnozy autyzmu
wczesnodziecięcego w czterech grupach: A, B, C, D. Niezb ędne jest ustalenie okre ślonej liczby objawów ka żdej z ustalonych grup. Objaw jest
diagnostyczny tylko wówczas, gdy jest nietypowy dla danego wieku rozwojowego” (Jaklewicz H., s. 12‐13).
W grupie „A” oceniane są zachowania społeczne dziecka ‐ reakcja na kontakt z drugą osobą lub grupą rówieśniczą.
W grupie „B” zawarte są kryteria oceny rozwoju mowy ekspresyjnej, komunikacji niewerbalnej oraz wyobraźni.
Grupa „C” dotyczy oceny aktywności i zainteresowań.
W grupie „D” należy dokładnie określić początek pojawienia się pierwszych symptomów zespołu.
Według najnowszej wersji z 1994 roku zwanej DSM‐IV podstawowe cechy autyzmu to:
1. Jakościowe uszkodzenie w zakresie społecznej interakcji, mogące się manifestować poprzez:
a. widoczne uszkodzenia w zakresie posługiwania się złożonymi zachowaniami niewerbalnymi takimi jak wymiana spojrzeń, ekspresja
mimiczna, pozycje ciała oraz gesty w celu regulacji społecznej interakcji;
b. niepowodzenia w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami;
c. brak spontanicznego dążenia do dzielenia się z innymi przyjemnościami, zainteresowaniami lub osiągnięciami;
d. brak odwzajemnienia społecznego lub emocjonalnego.
2. Jakościowe uszkodzenia w zakresie komunikacji mogące pojawiać się jako:
a. opóźnienie w rozwoju mowy lub całkowity jej brak, czemu nie towarzyszy próba kompensacji za pomocą alternatywnych sposobów
komunikowania się, jak gesty czy mimika;
b. widoczne uszkodzenie zdolności do inicjowania lub podtrzymywania rozmowy u jednostek z rozwiniętą mową adekwatną;
c. stereotypowe i naśladownicze używanie języka;
d. brak zróżnicowanych, spontanicznych zabaw w udawanie lub społecznych zabaw naśladowczych właściwych dla poziomu rozwojowego.
3. Ograniczone powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności mogące mieć następujący charakter:
a. pochłaniające zajmowanie się jednym lub większą ilością stereotypowych i ograniczonych wzorców zainteresowań będące nienormalnymi
zarówno pod względem intensywności jak i zogniskowania uwagi;
b. ewidentne sztywne trzymanie się specyficznych, niefunkcjonalnych rutyn i rytuałów;
c. stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe;
d. uporczywe zajmowanie się częściami obiektów.
Cechy autyzmu u dziecka możemy zaobserwować ok. 30 miesi ąca życia. Wskaźnik rozpowszechniania autyzmu dziecięcego wynosi 2 na 10000 dzieci,
a przy rozszerzonych kryteriach diagnozy ‐ 4 na 10000 dzieci. Autyzm występuje częściej u chłopców niż u dziewcząt. Badania wykazują, że stosunek
chłopców do dziewcząt wynosi 4:1 lub 3,4:1.

Zaburzenia mowy w autyzmie wczesnodziecięcym
Charakterystyczną cechą autyzmu wczesnodziecięcego są zaburzenia w zakresie komunikacji. Mogą one przejawiać się w opóźnieniu lub zupełnym braku
rozwoju mowy.
U d z i e c i m ó w i ąc y c h o b s e r w u j e s i ę osłabienie zdolno ści do i n ic jow an i a r ozm ó w
lub kontynuowania rozmów z innymi osobami. Mowa bywa stereotypowa, uporczywie powtarzają
te same s łowa lub zwroty. U dzieci, u których mowa rozwija si ę mogą wystąpić zaburzenia
treści i formy, nieprawidłowości natężenia, intonacji, tempa, rytmu i akcentu mowy. Ton głosu
może być monotonny lub mieć intonację podobną do zdań pytających.
W mowie dzieci autystycznych występują liczne zwroty stereotypowe i błędy w użyciu struktur
gramatycznych, np. echolaliczne powtarzanie wyrazów sloganów, reklam. Z mow ą dziecka
autystycznego nie wspó łwystępują ż adne sposoby komunikacji, takie jak: gaworzenie,
ekspresja uczuć na twarzy i gesty. Dzieci autystyczne często nie rozumieją celu i znaczenia
języka, dlatego też nie potrafią posługiwać się nim jako narzędziem komunikacji. Około 30%
z nich nie rozwija funkcji mowy, a u pozosta łych 70% stwierdza si ę poważne opó źnienia
w nabywaniu funkcji mowy lub zaburzenia j ęzykowe. Rozwój mowy zale ży od prawid łowego
rozwoju fizycznego, psychicznego, ruchowego dziecka oraz sprawno ści analizatorów:
słuchowego, wzrokowego i kinestetycznego. Kontakt dziecka z matką i innymi osobami jest
czynnikiem stymulującym rozwój mowy. Opó źnienie w rozwoju mowy mo że by ć związane z uszkodzeniem mózgu lub z niesprawnym aparatem
obwodowym mowy, a więc niezależnie od przyczyn mózgowych. Może ono mieć różny stopień nasilenia ‐ od kilkumiesięcznego opóźnienia w nauce słów
do całkowitego braku zdolności ich wypowiadania. (Szumska J., 1982). Ocena rozwoju mowy dziecka dotyczy jej rozumienia, zasobu słów, którymi się
posługuje, struktury gramatycznej budowanych zdań oraz rytmu i melodyki mowy.
Wśród autorów zajmujących się zaburzeniami w autyzmie wczesnodziecięcym można wyróżnić
dwa stanowiska:
l

l

zaburzenia mowy są pierwotne, a rozwijające się objawy kliniczne autyzmu są ich
pochodnymi;
w autyzmie istnieje okres prawidłowego rozwoju mowy, a następnie jej regres.

Prawdopodobnie u dzieci autystycznych proces kodowania do świadczeń językowych jest
znacznie zaburzony lub w ogóle nie zachodzi. W celu wyjaśnienia przyczyn, które leżą u podstaw
zaburzonej pracy czynności mózgu, wysuwane s ą różne hipotezy. Jedna z nich mówi o braku
dominacji pó łkulowej, a więc o braku specjalizacji jednej z pó łkul mózgowych, która jest
związana z odbiorem i transmisją symboli słownych.(Jaklewicz H., 1993, s.33)
Niektórzy autorzy wysuwają hipotezę, że uszkodzenie struktur podkorowych może być przyczyną
nieprawidłowej organizacji mózgowej. Potwierdzeniem tej hipotezy są obserwacje kliniczne, z których wynika, że dzieci autystyczne nie przechodzą
przez fazę emocjonalnej intonacji przekazywanych sygnałów językowych. Zjawisko to występuje u wszystkich dzieci z normalnym rozwojem mowy. Jest
ono związane z prawidłowym funkcjonowaniem struktur podkorowych. Dowodem na patologiczne uwarunkowanie organizacji mózgowej jest echolalia.
Może mie ć ona charakter bezpośredni lub odroczony. Echolalia bezpośrednia polega na tym, że dziecko powtarza dosłownie skierowane do niego
pytanie, z zachowaniem tej samej struktury gramatycznej lub powtarza bezpośrednio zasłyszane słowo. (Jaklewicz H., 1993). Echolalia odroczona
charakteryzuje się tym, że dziecko przytacza całe zdania, testypiosenki, które us łyszało znacznie wcześniej przed kilkoma dniami, miesi ącami
czy nawet rokiem. Echolalia wyst ępuje przy ograniczonym uszkodzeniu mózgu, g łównie w przebiegu padaczki, w stanach pozapalnych mózgu
lub w schizofrenii.
Innym zaburzeniem mowy często występującym u dzieci autystycznych jest mutyzm, czyli uporczywe milczenie. „Dziecko, które uprzednio mówiło,
nagle przestaje mówić, choć sfera odbiorcza i organy mowy są nienaruszone. Ustalenie przyczyny jest zwykle trudne: bywa nią jakieś wielkie przeżycie,
nagły przestrach, obawa wobec nowego środowiska itp.” (Demelowa, 1979r., s.46). Czasem wyst ępuje mutyzm w formie wybiórczej, to znaczy
dziecko mówi tylko w określonych, wybranych przez siebie sytuacjach lub miejscach, np. dziecko mówi w domu, a milczy w szkole lub odzywa się tylko
do wybranej osoby.
Dzieci autystyczne posługują się dwiema technikami lingwistycznymi:
l
l

jedna z nich polega na posługiwaniu się echolalią w oczekiwanym dialogu społecznym;
druga polega na używaniu języka w bardzo wąskim zakresie.

Zaburzenia mowy u dzieci autystycznych nie są jednorodne, chociaż charakterystyczne. Zależą one od dynamiki zaburzeń. U dziecka z wczesnym
rozwojem autyzmu zaburzenia w rozwoju mowy ujawniają się już w okresie noworodkowym:
l
l
l

nie reaguje na głos matki lub jego reakcja jest bardzo słabo wyrażona;
nie używa swojego głosu w celu zwrócenia na siebie uwagi, wyrażenia emocji i nawiązania kontaktu społecznego;
nie podejmuje prób komunikacji niewerbalnej i bardzo rzadko występuje echolalia bezpośrednia, a prawie nigdy echolalia odroczona, większość
z nich pozostaje mutystyczna do końca życia.

Według H.Jaklewicz dzieci z późnym rozwojem autyzmu przechodzą przez fizjologiczne
fazy rozwoju mowy. Posługują się słowami lub prostymi zdaniami. Mowa służy dziecku
do komunikacji społecznej. Gesty, mimika, melodyka mowy s ą zazwyczaj adekwatne
do wypowiedzi dziecka.
Początek rozwoju autyzmu wiąże się z szybko postępującym regresem mowy. Dziecko
przestaje formułować zdania, jego ekspresja s łowna sprowadza się do komunikatów
w formie pojedynczych słów. Mowa przestaje s łużyć dziecku do komunikowania się.
Równolegle obserwuje się zanik form komunikacji niewerbalnej. Pojawia się echolalia.
Mowa dzieci autystyczny jest monotonna, „płaska”, pozbawiona melodyki. Dzieci
autystyczne nie u żywają zaimka „ja”, mówią o sobie w drugiej osobie liczby
pojedynczej, np.  „chcesz je ść”. Utrzymuje si ę także nieprawid łowa struktura
gramatyczna wyrazów i zda ń. „Nawet dzieci, które stosunkowo dobrze opanowa ły
funkcję mowy, maj ą problemy z prowadzeniem konwersacji, a zakres poruszanych
przez nie tematów jest znacznie ograniczony. Ich możliwości rozumienia zjawisk s ą
ograniczone, a to, co do nich dociera, pojmuj ą bardzo dosłownie, nie będąc w stanie
zanalizować pojęć abstrakcyjnych. Większość nie potrafi mówi ć o uczuciach lub myślach, nie s ą w stanie za pomocą języka dawać upustu swoim
emocjom” (P.Randall, J.Parker, 2001r.,s.100).
Autyzm wczesnodziecięcy jest jednym z najbardziej zagadkowych zaburzeń rozwoju psychicznego, obejmuje wszystkie sfery funkcjonowania dziecka,
a jedną z jego cech charakterystycznych jest ogromna ró żnorodność symptomów. Już w najwcześniejszym okresie życia dziecko staje się, bezradne,
sfrustrowane, niezdolne do naturalnego udzia łu w   życiu rodziny oraz spontanicznego, emocjonalnego kontaktu (wzrokowego, mimicznego,
dźwiękowego, a pó źniej werbalnego), tak przecie ż naturalnego dla ka żdego dziecka. Od pocz ątku swojego życia nie toleruje żadnych pieszczot
i okazywania mu czułości. Nie okazuje tak że własnych uczuć i nie żąda ich od innych. Autystycy ciągle czymś zaskakują ‐ czasem swą bezradnością
wobec najprostszych zadań i sytuacji, a czasem osi ągnięciami, których si ę nie spodziewamy. Wobec niektórych bod źców przejawiają całkowitą
obojętność, a jednocześnie s ą nadmiernie wra żliwi na wszelkie zmiany w ich otoczeniu. Dziecko autystyczne znacznie trudniej ni ż dziecko
o prawidłowym rozwoju zdobywa swoje pierwsze doświadczenia i wiedzę o świecie, a brak mowy lub jej zaburzenia w znacznym stopniu ograniczają
lub wręcz uniemożliwiają porozumiewanie się z otoczeniem. Niewątpliwie brak mowy i werbalnego komunikowania się z otoczeniem jest jednym
z największych problemów autystyków. Jest on szczególnie uciążliwy dla rodziców, którzy chcieliby porozumieć się ze swoim dzieckiem, a nie mogą.
Brak mowy zaburza tak że wiele innych czynników, np. edukację, ponieważ rozumienie języka i komunikowanie się z drugą osobą są uważane za
kluczowe umiejętności niezbędne do tego, aby możliwa była efektywna edukacja.
Co więc możemy zrobić? Jak pomóc takiemu dziecku? Jak sprawić, aby otworzyło się na bliskość drugiej osoby i kontakt z nią? W autyzmie wszystkie
zaburzenia są sprzężone ze sob ą i jakby wynikają jeden z drugiego, dlatego też nie możemy rewalidować tylko jednej sfery osobno, musimy działać
wielopoziomowo, równocześnie usprawniając wszystkie zaburzone sfery. W takim wypadku najbardziej trafnym rozwi ązaniem będzie odpowiednia
i wcześnie rozpoczęta terapia ogólnorozwojowa.
Opracowanie: Grażyna Kaczorowska
nauczycielka klasy dzieci autystycznych
ZSOSNr7 w Płocku
Bibliografia:
1. Brauner Alfred i Francoise, Dziecko zagubione w rzeczywistości. Historia autyzmu od czasów baśni o wróżkach. Fikcja literackarzeczywistość

1. Brauner Alfred i Francoise, Dziecko zagubione w rzeczywistości. Historia autyzmu od czasów baśni o wróżkach. Fikcja literacka i rzeczywistość
kliniczna. Warszawa 1988, WSiP;
2. Demelowa G., Elementy logopedii, Warszawa 1979, WSiP;
3. Dilling ‐ Ostrowska E., Rozwój i zaburzenia mowy u dzieci w zależności od stopnia dojrzałości układu nerwowego, w: Szumska Jadwiga (red.),
Zaburzenia mowy u dzieci, Warszawa 1982, PZWL;
4. Jaklewicz Hanna Autyzm wczesnodzieciecy. Diagnoza, przebieg, leczenie, Gdańsk 1993, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne;
5. Kaufman Barry Neil, Przebudzenie naszego syna, Warszawa 1994, Fundacja SYNAPSIS;
6. Przetacznikowa M., Wiek przedszkolny, w: Żebrowska Maria (red.), Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1977, PWN;
7. Randall Peter, Parker Jonathan, Autyzm. Jak pomóc rodzinie, Gdańsk 2001, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne;
8. Sękowska Z. Wprowadzenie do pedagogiki specjalnej, Warszawa 1998, Wydawnictwo WSPS;
9. Spionek H., Włodarski Z., Zaburzenia rozwoju, w: Żebrowska M. (red.), Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa 1977, PWN;
10. Szumska J. (red.), Zaburzenia mowy u dzieci, Warszawa 1982, PZWL.

Strona główna  >  Zaburzenia mowy  >  Rozpoznanie i terapia

Podobne prace

Do góry