Ocena brak

CERVANTES SAAVEDRA MIGUEL de

Autor /Bohusz Dodano /31.05.2012

ur. 29 IX 1547 w Alcalá de Henares, zm. 23 IV 1616 w Madrycie, Pisarz, twórca nowoż. powieści europejskiej.

W czasie nieregularnych studiów był m.in. (1568) ulubionym uczniem erazmisty Juana López de Hoyos. Ok. 1569 wyjechał do Włoch, pozostając tam w służbie kard. Giulia Acquavivy; z chwilą powstania 1571 Św. Ligi do walki z islamem zaciągnął się do wojska hiszp.; w bitwie morskiej pod Lepanto (7 X 1571) odniósł ciężką ranę, powodującą trwałe inwalidztwo;

1575 dostał się do niewoli korsarskiej i przebywał w niej 5 lat w Algierze. Wykupiony, powrócił do Hiszpanii, gdzie żył w trudnych warunkach materialnych, pełniąc m.in. funkcję poborcy podatkowego (kilkakrotnie więziony za długi); mimo dużej popularności jego utworów i niewątpliwej sławy w kraju oraz za granicą, zwł. we Francji, do końca życia cierpiał niedostatek.
Debiutował romansem pasterskim La Galatea (1584).

Tworzył dramaty, m.in. Comedia del cerco de Numancia (ok. 1580), El trato de Argel (ok. 1580), La casa de los celos (1615), komedie El rufián viudo (1615), intermedia Pedro de Urdemalas (1615), pierwsze w literaturze hiszp. nowele Novelas ejemplares (1613; Nowele przykładne, Wwa 1913), poemat heroikomiczny El viaje del Parnaso (1614), romans przygód Los trabajos de Persiles y Sigismundo (1617), okolicznościowe poezje, m.in. Los éxtasis de la beata madre Teresa de Jesús (dzieła te wydawano wielokrotnie). Trwałą pozycję w literaturze świat, zapewniło C. Vida y hechos del ingenioso Hidalgo don ,,Quijote" de la Mancha (I-II, Ma 1605-15).

Opinie o C. jako pisarzu były często sprzeczne; widziano w nim pisarza utalentowanego, lecz o niewielkiej wiedzy, którego nie można identyfikować z żadną filozofią czy prądem ideologicznym (L. Vidart, M. Menéndez y Pelayo, R. Schevill i in.), bądź też pisarza najbardziej reprezentatywnego dla myśli późno-renesansowej (m.in. A. Castro). Podkreśla się wpływ neopla-tonizmu, z którego przyjął C. nie tyle mistycyzm, ile dociekliwość w badaniu natury uczuć ludzkich.

Z kolei w poszukiwaniu praw natury i wykrywaniu przeciwieństw dostrzegano wpływ Erazma z Rotterdamu, co prowadziło C. do charakterystycznego dla ówczesnej filozofii i literatury relatywizmu, z którego w sposób genialny uczynił on element swej sztuki. Wpływom Erazma przypisuje się oscylowanie C. między racjonalizmem i sensualiz-mem.

W próbach ustalenia idei charakterystycznych dla światopoglądu C. zwracano uwagę (Castro), że posługiwał się on zarówno pojęciem przeznaczenia, jak i Opatrzności Bożej, pojęciem natury i Boga; z neoplatońską koncepcją „tworzącej przyrody" łączył stoickie pojęcie cnoty; przyjmował obok praw natury immanentne sankcje mor.;

z tej też racji twórczość C. uważano najczęściej za wyraz najpełniejszego rozkwitu hiszp. renesansowego humanizmu. Sprzeczne są także poglądy na temat religijności i ortodoksyjności katolickiej C. O ile P. Savj-Lopez i Schevill widzieli w nim człowieka rei., myślącego kategoriami ortodoksji kat. z okresu tryd., to inni (Castro) skłonni byli traktować jego deklaracje o przywiązaniu do wiary i Kościoła jako zabieg chroniący przed - cenzurą kościelną.

Różna w zależności od ideowo-światopoglądowych dominant epoki była także ocena Don Kichota. Racjonaliści XVII i XVIII w. uważali dzieło za satyrę na romanse rycerskie i egzaltację, a bohatera za postać komiczną.

Dla romantyków bohater wyobrażający walkę wybitnej jednostki z otoczeniem oraz ideału z rzeczywistością był wzniosły i tragiczny. Także później interpretowano utwór jako wyraz kultu dla heroizmu bądź też uznanie jego bezcelowości, jako wyraz optymizmu życiowego bądź pesymizmu, siły lub słabości. We współcz. analizach dziel C. akcentuje się ich uniwersalne wartości i niezwykłą żywotność.

Przeważa jednak pogląd, iż dzieło C. nie opiera się jedynie na przeciwstawieniu fantazji i rzeczywistości, ale że obie te postawy (idealizm i praktycyzm życiowy, fantazja i realizm), to związane z sobą i wzajemnie od siebie zależne oblicza rzeczywistości; dzieje bohatera prezentują natomiast grę tych zmieniających się postaw, stawiając czytelnikowi pytania bez odpowiedzi.

Don Kichot jest zatem zarówno parodią średniow. romansu rycerskiego, jak i dziełem, które stanowi przykład renesansowego sceptycyzmu poznawczego. Jest też na pewno obrazem społeczeństwa hiszp. na przełomie XVI i XVII w.

Znajomość C. w Polsce datuje się co najmniej od pierwszego przekł. Don Kichota (1786), tłum. następnie wielokrotnie; za najlepszy uchodzi przekład E. Boyégo Przemyślny hidalgo Don Kichot z Manczy (I-II, Wwa 1952). Zbiorowe wyd. dzieł zawiera Obras completas (I-XIX, Ma 1914-41).

 

J.M. Sbarbi, C. teologo. To i 1870; A. Fernández Guerra, C. esclavo y cantor del Santísimo Sacramento, Valladolid 1882; L. Vidart, Poeta épico, Ma 1877; tenże, El ..Quijote" y la clasificación de las „Obras literarias". Ma 1882; P. Savj-Lopez, Cervantes, Na 1913; M. Sobeski, Na marginesie „Don Kiszota", Pz. 1913; J.J. Bertrand, C. et le romantisme allemand, P 1914; R. Schevill, Cervantes, NY 1919; C. de Lollis, C. reaccionario, R 1924; A. Castro, Pensamiento de C, Ma 1925; H. Hatzfeld, „Don Quijote" als Wortkunstwerk, L 1927; M. Bardan, „Don Quichotte" en France au XVII' et au XVIII' siècle 1605-1815, P 1931; S. Madariaga, „Don Quijote". An Introductory. Essay in Psychology, Ox 1935; M. Bataillon, Erasme et l'Espagne, P 1937 (passim); J. Babelon, A la gloire de C, P 1939 ; A. Rùegg, Erasmisches im „Don Quijote" des C, Bas 1943; F.R. Marin, Estudios cervantinos. Ma 1947; J.A. Maravall, El humanismo de las armas en „Don Quijote", Ma 1948; L.A. Marin, Vida ejemplar y heroica de Miguel de C. I-VII, Ma 1948-58; A. Rüegg, Miguel de C. und sein „Don Quijote", Bn 1949; Z. Szmydtowa, C. w krytyce ostatniego ćwierćwiecza. Sprawozdania Towarzystwa Naukowego Warszawskiego Wydział I 42(1949) 113-125; M. de Riquer, C. y el „Don Quijote", Ba 1950; R.A. Marasso, C. la invención del „Quijote", BA 1954; Z. Szmydtowa,Cervantó¿', Wwa 1955, 19752; L. Risales, C. y la libertad I-II, Mn 1959-60; E.C. Riley, CS. Theory of the Novel, Ox 1962; H.J. Neuschäfer, Der Sinn der Parodie im „Don Quijote", Hei 1963; A. Navarro, El „Quijote" español del siglo XVII, Ma 1964; G.B. Pelacin Iglesias, En torno „Quijote", Ma 19652; W. Krauss, C. Leben und Werk, Neuwied 1966; H. Hatzfeld, „Don Quijote". Forschung und Kritik, Da 1968; J. Casalduero, Sentido y forma de la ..Novelas ejemplares". Ma 1969; L. Nelson, C. A Collection of Critical Essays, NY 1969; P. Guenoun, C. par lui-même, P 1971; A.K. Forcione, C. Christian Romance, Pri 1972; H. Hatzfeld, El „Quijote" como obra de arte del lenguaje. Ma 1972.

Podobne prace

Do góry