Ocena brak

Cechy urbanizacyjne na świecie

Autor /Aron Dodano /23.09.2011

Pojęcie miasta - określa się za pomocą różnorakich kryteriów

- kryteria prawno - administracyjne - miastem jest osada, która została uznana za miasto przez właściwy organ prawny (uzyskała prawa miejskie)

- kryteria fizjonomiczne - wyróżniają miasta na podstawie cech zewnętrznych (typ zabudowy, architektura)

- ekonomiczne - za podstawowy wyznacznik uznają strukturę zatrudnienia mieszkańców (w sektorach pozarolniczych)

- infrastrukturalne - czynnikiem decydującym w tym przypadku jest stopień rozwoju infrastruktury miejskiej (kanalizacja, siec ciepłownicza, energetyczna oraz komunikacji miejskiej)

- socjalne - stopień upowszechnienia miejskiego stylu życia

- kulturalne - koncentracja ośrodków naukowych i centrów kulturalno-oświatowych oraz ich oddziaływanie na obszary sąsiadujące

- wielkościowe - najczęściej wykorzystywane w studiach porównawczych mimo, że w poszczególnych krajach liczba mieszkańców powyżej której daną osadę uważa się za miasto jest zróżnicowana. Nieco kuriozalny może się wydać przykład Kuby, kraju, który swego czasu wykazywał znaczny stopień urbanizacji. Wynikało to z przyjętego nieco specyficznego kryterium. Za miasto uważano osadę, w której istniały przynajmniej dwie ulice z ponumerowanymi posesjami.

Urbanizacja

Pojęcie urbanizacji nie jest pojęciem jednoznacznym, może bowiem oznaczać:

- wzrost liczby ludności zamieszkałej w miastach

- wzrost liczby miast

- rozwój już istniejących ośrodków miejskich

- rozwój osad wiejskich w miast

- wprowadzanie w osadach wiejskich stylu architektonicznego typowego dla miast

- upowszechnianie się tzw. miejskiego stylu życia, albo też w zakresie zatrudnienia i jego struktur

- wzrost liczby ludności zajmującej się zawodami pozarolniczymi

Miasta zawsze odgrywały ogromną rolę w życiu społeczeństw. Już w czasach starożytnych niejednokrotnie stanowiły odrębne państwa (jak np. Ateny), były ośrodkami władzy i rozwoju kultury. Funkcje miast ulegają przemianom wraz z rozwojem stosunków społeczno-gospodarczych. Miast pełniły, lub pełnią funkcje:

- ośrodków administracyjnych

- ośrodków komunikacyjnych

- kultu religijnego

- ośrodków turystyczno-wypoczynkowych

- twierdz.

Do podstawowych czynników miastotwórczych należy zaliczyć:

- ukształtowanie powierzchni

- stosunki wodne

- bogactwa naturalne

Czasy amerykańskiej "gorączki złota" dają wiele przykładów powstających z dnia na dzień osad górniczych, które w szybkim tempie przekształcały się w kwitnące miast ( a równie szybko - po wyczerpaniu się złóż złota, zasilały szereg "miast duchów".

Występowanie w sąsiedztwie miasta żyznych gleb umożliwia rozwój intensywnego rolnictwa towarowego, a tym samym stymuluje rozwój samego miast - ogromnego rynku zbytu.

Wraz z rozwojem i postępem naukowo-technicznym rola naturalnych czynników miastotwórczych zaczęła ulegać wyraźnemu zmniejszeniu. Dzięki rozwojowi nowoczesnych środków transportu miasta mogą funkcjonować w oparciu o dostawy żywności nawet z bardzo odległych terenów.

Współczesne wydajne systemy nawadniające umożliwiają rozwój miast otoczonych zewsząd pustynią, jak np. liczne miast w Kalifornii, w krajach Afryki Północnej.

Współcześnie mówi się, że miast pełnią ośrodków władzy, w przeszłości natomiast obecność ośrodków władzy (dworów królewskich czy magnackich lub klasztorów) była istotnym miastotwórczym. Miast średniowieczne pełniły funkcje służebne wobec ośrodków władzy, rozwijały się i rozkwitały dzięki ich sąsiedztwu.

Czynnikiem niezwykle silnie wpływającym na rozwój i urbanizację miast zarówno teraz, jak i w przyszłości jest handel. Rozrastająca się sieć sklepów, hurtowni, banków i giełd towarowych przyciąga zarówno ludzi jak i kapitał; stwarza miejsca pracy i rynku zbytu. Jest to samorządzący się mechanizm. Im bardziej rozwija się handel tym bardziej korzysta na tym miasto. Im większe jest miasto tym więcej przyciąga inwestorów.

Do dzisiaj nie wiemy wiele o procesach urbanizacyjnych, jakie towarzyszyły powstawaniu pierwszych miast, jednak prace wykopaliskowe przekonują nas, że pojęcie urbanizacji i cywilizacji miejskiej przewijało się już od najwcześniejszych stadiów rozwoju kultury ludzkiej. Jednym z przykładów, które najbardziej mnie zainteresowały był rozwój kultury harappańskiej (Indie).

Powstała blisko 2500 lat p.n.e. a dwie spośród kilkudziesięciu odkrytych osad liczyły ponad 25 tysięcy mieszkańców. O ich miejskim charakterze świadczą nie tylko rozmiary ale odkryto w nich pozostałości systemów kanalizacyjnych, łaźni, latryn i kanałów ściekowych. Prostota a zarazem doskonałość kształtów architektonicznych wzbudzają podziw, zaskakują natomiast niezwykłą schematycznością miast opartych na planie kwadratu i łudząco do siebie podobnych. Cywilizacja harrapańska powstała jak się zdaje nagle, zupełnie jakby pewne grupy społeczne uznały, że osiągnęły szczebel rozwoju społecznego wymagający wprowadzenie zdecydowanych zmian w stylu życia.

Niewątpliwie podstawą rozwoju miast było intensywne rolnictwo oparte na wykorzystaniu wylewu rzek. Przyczynami ich upadku było prawdopodobnie naruszenie równowagi ekologicznej. (otaczające miast tereny rolnicze nie były w stanie wyżywić wzrastającej liczby mieszkańców)

Powyższy przykład wskazuje, że możliwość zaopatrzenia w żywność były w przeszłości jednym z czynników ograniczających rozwój dużych miast. Dlatego też zazwyczaj były one zlokalizowane nad rzekami i na wybrzeżach - w sąsiedztwie naturalnych szlaków komunikacyjnych. Umożliwiało to dostawy żywności, surowców dla rzemiosła oraz wywóz wytworzonych produktów.

Prawdziwy rozwój miast zaczął się jednak dopiero w czasach rewolucji przemysłowej. Szacuje się, że jeszcze w końcu XIX wieku w miastach zamieszkiwało zaledwie 10% ludności świata.

Przejście od wielkich produkcji rzemieślniczej do wielkich manufaktur zatrudniających setki robotników stworzyło zapotrzebowanie na siłę roboczą (napływającą z obszarów wiejskich).

- W XIX wieku, w Europie procesy urbanizacyjne były bardzo intensywne, a ich spowolnienie nastąpiło dopiero na przełomie XIX i XX wieku.

- Przebieg procesów urbanizacyjnych w poszczególnych częściach Europy nie był jednorodny.

- w pierwszej połowie XIX wieku najsilniej były one zaawansowane w Wielkiej Brytanii i Francji

- w drugiej połowie wieku w Niemczech, Austrii, Czechach i krajach skandynawskich

- dopiero po II wojnie światowej nasilenie procesów urbanizacyjnych zanotowały kraje obozu socjalistycznego - Polska, Jugosławia i Bułgaria

- w ZSRR masowy przepływ ludności do miast miał miejsce w latach 30-tych jako skutek industrializacji kraju

Co więcej w krajach wysoko uprzemysłowionych daje się zauważyć zjawisko zwane KONTRURBANIZACJĄ.

Polega ono na zmniejszaniu się tempa urbanizacji oraz na ucieczce ludności z dużych miast. Rozrastają się natomiast strefy podmiejskie. Liczba ich mieszkańców jest zazwyczaj większa od liczby mieszkańców miasta (w jego określonych granicach administracyjnych)

Podobne prace

Do góry