Ocena brak

Cechy sztuki późnogotyckiej

Autor /Roman515 Dodano /14.10.2011

Gotyk był pierwszym w pełni oryginalnym stylem architektonicznym jaki wykształcił się w zachodniej Europie. Przez ponad trzysta lat budowano strzeliste i pełne światła katedry i kościoły, które stanowiły wyrazy chrześcijańskiej dumy i wiary. Gotyk kształtuje się w okresie od około 1250 - 1450 roku. Do Polski wprowadzili go zakonnicy cystersi, a później częściowo przyjęli dominikanie i franciszkanie. Styl gotycki był przede wszystkim sztuką miejską. Wznoszono w tym stylu nie tylko okazałe katedry, kościoły parafialne ale i mury miejskie z pięknie dekorowanymi bramami, kamienice mieszczańskie, ratusze i sukiennice kupieckie. Styl gotycki w architekturze był następstwem stylu romańskiego.

Dążono do udoskonalenia bazyliki, uzyskanie potężniejszej i smuklejszej budowli poprzez przebudowę sklepień. Sklepienia posiadały ostre łuki, każdy z nich był złożony z dwóch odcinków koła symetrycznie rozmieszczonych. Dachy bardzo strome szczególnie nad nawami głównymi bazyliki. Kościoły najczęściej były pokryte dachami o ozdobnych szczytach. Charakterystyczną cechą są czerwone powierzchnie nie tynkowanych ścian z cegły przedzielonych ostrołukowymi oknami, wzmocnione na zewnątrz filarami przyściennymi tzw. przyporami, a na dachu wysmukłe wieżyczki i iglice.

Pierwsza faza rozwoju sztuki gotyckiej trwała do około 1400 r. Obok typu bazylikowego coraz częściej zaczęto budować kościoły w tzw. układzie halowym, w którym nawy kościoła mają jednakową wysokość ( np. katedra sandomierska). Wnętrza pokrywano malowidłami ściennymi, a wejścia ujmowano w rzeźbione portale. Rozwinęła się też gotycka rzeźba nagrobkowa, okazałe nagrobki w Katedrze na Wawelu (Kazimierza Wielkiego z około 1380). Faza późnego gotyku przypada na XV i początek XVI wieku.

Okres ten przyniósł istotne zmiany kształtu i funkcji architektury. W budownictwie sakralnym nasiliło się dążenie do jednolitego traktowania wnętrza. Dominującą formą stała się hala z poszerzonymi nawami bocznymi i nie wyodrębnionym chórem. Skarpy wprowadzono do wnętrza kościoła, co przyczyniło się do utworzenia płytkich kaplic. Na miejsce skarp wprowadzono dekoracyjne lizeny.

Budowano mniej nowych świątyń. Sklepienia i dekoracja architektoniczna stawały się coraz bardziej ozdobne, coraz jaśniejsze przez wprowadzenie ogromnych okien i umiejętne rozproszenie światła w ich wnętrzu. Sklepienia były: gwiaździste, siatkowe lub też wachlarzowe. Styl ten nazwany płomienistym. Gotyk "płomienisty" jest jedynie powierzchowną dekoracją nałożoną na kościec techniczny, wypracowany między XI a XIII w. Przez 250 lat wynajdywano coraz to nowe rozwiązania techniczne, a przez następne 250 lat zadowalano się jedynie naśladownictwem.

To zahamowanie rozwoju architektury w końcu XIII w. jest zjawiskiem związanym z całą historią średniowieczną: z rozwojem religii, techniki, gospodarki, z przemianami społecznymi i przeobrażeniami w psychice człowieka. Dekoracyjne rzeźby oderwały się od architektury i stanowiły oddzielne posągi, które ustawiono w ustronnych niszach kościoła. Rozpowszechnił się też drewniany ołtarz tzw. szafiasty, złożony z szafy środkowej, zamykanej skrzydłami pojedynczymi (tryptyk) lub podwójnymi (poliptyk), sceny w nich i na nich były rzeźbione lub malowane. Najlepszym przykładem tych rzeźb jest ołtarz Wita Stwosza w krakowskim kościele Mariackim. Jest to wspaniałe dzieło późnogotyckiej rzeźby europejskiej.

Nadal bujnie rozwija się architektura miejska: powstają ratusze (Wrocław), nowe fortyfikacje (Barbakan w Krakowie), budowle szkolne (Akademia Krakowska z pięknym dziedzińcem).

Szczególną rolę w tym okresie odegrał nasz wielki historyk Jan Długosz, fundator powstałych w tym okresie budowli sakralnych i świeckich. Między innymi z jego fundacji powstał Dom Mansjonarzy w Sandomierzu, obecnie zwany Domem Długosza. Kościoły "długoszowe" reprezentowały najprostszy typ. Składały się z krytej stropem nawy i mniejszego sklepionego prezbiterium. Budowle posiadały dekoracyjne portale.

Cechą charakterystyczną późnośredniowiecznej sztuki gotyckiej w Polsce było jej zróżnicowanie regionalne. Polegało ono na różnicach w architekturze Pomorza Zachodniego a Małopolską. Na Pomorzu Zachodnim wzorowano się na budowlach krzyżackich.

Podobne prace

Do góry