Ocena brak

Bunt jako wyraz niezgody na rzeczywistość. Odwołując się do wybranych tekstów literackich, zaprezentuj bohaterów, którzy bunt uznali za konieczność.

Autor /Pola Dodano /08.03.2011

W literaturze polskiej bunt można zastąpić takimi słowami jak: sprzeciw, protest, opór, niezgoda, pobudzenie. Termin ten oznacza zorganizowaną akcje protestacyjną wobec władzy; zbrojny spisek; rewolucję, przewrót. Bunt jest wpisany w naturę każdego człowieka. Dorastając buntujemy się przeciwko otaczającej nas rzeczywistości, chcemy ją zmieniać i to jest źródłem postępu. W historii ludzkości swój ślad pozostawiło wielu buntowników, którzy sprzeciwili się

Bogu, władzy totalitarnej, krzywdzicielom, a także rodzicom-starszemu pokoleniu. Wielu także wykreowali w swych dziełach pisarze.

Jednym z pierwszych buntowników, który sprzeciwił się istotom nadludzkim-Bogom, był mityczny Prometeusz. Legenda głosiła, że był on tworem jednego z tytanów-Prometeusza, który ulepił go z gliny pomieszanej ze łzami, duszę zaś dał mu z ognia niebieskiego, którego parę iskier ukradł z rydwanu boga słońca-Heliosa.

Ówczesny człowiek jako istota naga i słaba, mimo, że przypominała bogów, była bezradna wobec

potęg przyrody, gdyż ich nie rozumiała. Widząc to Prometeusz postanowił przeciwstawić się potę- dze Zeusa. Zakradł się po ogień do niebieskiego spichlerza i przyniósł go na ziemię. Zapłonęły ogniska ogrzewając ludzi i płosząc drapieżne bestie. Prometeusz nauczył ludzi sztuk i rzemiosł.

Zeus, zaniepokojony rosnącą niezależnością człowieka, rozkazał Hefajstosowi stworzyć kobietę cudnej urody, której nadano imię Pandora. Gdy dzieło było gotowe postawiono je ze szczelnie zamkniętą puszką przed chatą Prometeusza. Mądry tytan, podejrzewając podstęp, odprawił kolbietę. Przyjął ją do swego domu niezbyt mądry brat jego-Epimeteusz. Zapominając o przestrodze buntownika otworzył puszkę Pandory, uwalniając z niej wszystkie choroby i nieszczęścia, które opanowały świat. Prometeusz postanowił poraz kolejny zbuntować się przeciw władzy bóstw olimpijskich. Zabił wołu i podzielił go na dwie części. Mięso owiną skórą, kości nakrył tłuszczem.

Część wybrana przez Zeusa miała być darem składanym bogom. Zeus wybrał tę, gdzie było więcej tłuszczu. Odtąd tłuszcz i kości składano bogom niebieskim. Bóg zemścił się okrutnie. Przykuł buntownika do skał Kaukazu i codziennie zgłodniały sęp wyjadał mu wątrobę, która wciąż ordastała.

Z przytoczonego mitu zrodziło się pojęcie prometeizmu. Należy je rozumieć jako wyraz buntu przeciwko potęgom wyższym i normom krępującym wolność ducha, a także jako poświęcenie dla idei, postępowaniem jednostki mającej na celu dobro całej zbiorowości lub dobro ludzkości.

W mitologii greckiej także Hefajstosa-boga ognia, najpracowitszego z bóstw można nazwać buntownikiem z konieczności. On to jako syn królewski (Zeusa i Hery ) sprzeciwił się ojcu, gdy ten związał ukochaną matkę jego złotym łańcuchem i powiesił za ręce u szczytu Olimpu. Gromo- władny ukarał nieposłusznego syna; strącił go z Olimpu. ”Hefajstos leciał przez dzień cały, aż nocą, niby meteor, spadł na wyspę Lemnos”, wskutek czego połamał obie nogi. Tak oto kara dotknęła buntownika- Hefajstosa.

Są epoki historyczne i literackie, gdzie bunt jest postawą preferowaną, głosi się rewolucyjne zmiany i wtedy buntowników pojawia się szczególnie wielu. Taką epoką był romantyzm.

Motyw buntu często gościł na kartach utworów wybitnego poety Adama Mickiewicza.

W utworze pt: „ Dziady cz. III ” poeta ukazuje grupę młodych, polskich spiskowców, buntujących się przeciwko tyrańskiemu carowi. Ci młodzi, gniewni, o buntowniczej sile, której „ sto lat nie wyziębi ”, są zrozpaczeni, a zarazem bezsilni wobec tyrańskiej dyktaturze cara. Ich pubu- dzenie- gniew został przedstawiony w scenie Balu u Senatora, kiedy to młody Justyn Pol pragnie zabić Nowosilcowa choćby własnym scyzorykiem.

Jednym z młodych spiskowców, przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów, jest

Konrad- mityczny Prometeusz, który widząc wszystkie cierpienia swego narodu przeciwstawia się totalitarnej władzy Boga, wydając Mu „bitwę krwawsza niźli Szatan”. Wyzywa Boga na pojedy- nek dlatego, że Ten rządzi światem bez miłości, że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi.

Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić („rząd dusz”), aby wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym („większe niż ty zrobiłbym dziwo, zanuciłbym pieśń szczęśliwą”).

Pojedynek z Bogiem kończy się przegraną, bunt był daremny, gdyż nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu.

Przeciwstawienie młodości staremu światu i wezwanie do pchnięcia go na nowe tory przedstawione zostało przez Adama Mickiewicza w „Odzie do młodości”. Autor uważa, iż wspólne działania, wiara w zwycięstwo, entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości ( „ obszar gnuśności zalany odmętem: to ziemia ”)- są czynnikiem niezbędnym, aby wyłonił się nowy świat. Bohaterem mitologicznym, który swoją buntowniczą postawa może młodym posłużyć za przykład, jest Herakles („dzieckiem w kolebce co łeb urwał Hydrze”), stąd wezwanie do buntu brzmi: „gwałt niech się gwałtem odciska”.

Przykładem utworu, w którym autor przedstawia zbuntowanych młodych ludzi przeciwko rodzicom, starszemu pokoleniu, stereotypom obyczajowym, jest „ Nad Niemnem” Elizy Orzesz- kowej.

Jednym z bohaterów reprezentujących młode pokolenie jest Witold Korczyński, którego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. Młody buntownik nie akceptuje sposobu, w jaki ojciec- Benedykt traktuje chłopów, ma mu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości, raz oskarża go o zbytnią uprzejmość w stosunku do Daneckich.

Przeciw stereotypom obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska. Nie bojąc się pracy w polu i gospodarstwie, wyszła za mąż za biednego Bochaterowicza.

Na tego rodzaju „rewolucję” nie miała wcześniej odwagi Marta Korczyńska, gdyż bojąc się pracy i reakcji rodziny, nie wyszła za Anzelma Bochaterowicza.

W utworze Stefana Żeromskiego pt: „ Doktor Piotr ” także mamy do czynienia z młodym buntownikiem, który zaślepiony gniewem buntuje się przeciwko ojcu. Gdy Piotr Cedzyna zorien- tował się, że jego ojciec oszukiwał robotników, w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem, oświadczając, że zaraz wyjeżdża, by móc spłacić ten, tak haniebnie zaciągnięty dług. Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. Oskarżył, obraził, głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. Młody człowiek nie mógł zaakceptować, że koszt jego wykształcenia ponoszą nieświadomi wyzysku chłopi.

Obecnie żyje wielu buntowników, głównie młodych, którzy buntując się, nie tylko czynią dobro, ale i zło. Do grupy buntowników usiłujących swym postępowaniem czynić dobro należą z pewnością ekolodzy, dzięki którym świat jest piękniejszy, zielony, kolorowy, pełen cudownych istot żywych. Do znacznie liczniejszej grupy buntowników czyniących zło, zamęt i nieszczęścia należą tzw. sataniści- przeciwnicy Boga i jego wszechogarniającej miłości. Pamiętajmy o tym, że słowo bunt nigdy nie zniknie z naszego życia bo: „Bunt nie przemija bunt się ustatecznia”.

 

 

Do góry