Ocena brak

BULTMANN RUDOLF

Autor /Salwin0x0 Dodano /16.07.2012

ur. 20 VIII 1884 w Wiefelstede
(k. Oldenburga) zm. 30 VII 1976 w Marburgu, Teolog ewang.,
historyk i filozof, twórca tzw. egzystencjalizmu biblijnego.

I. ŻYCIE i DZIAŁALNOŚĆ — B. był synem pastora ewang.;
do gimnazjum uczęszczał w Oldenburgu, po czym rozpoczął
w Tybindze studia filoz.-teol., które kontynuował w Berlinie
i Marburgu pod kierunkiem najwybitniejszych przedstawicieli
teologii liberalnej, jak H. Gunkel, A. Harnack, A. Jülicher,
J. Weiss i W. Herrmann; 1910 uzyskał doktorat, a 1912 habilitował
się w Marburgu; 1916-20 był prof. NT na Uniw. Wrocławskim,
a 1921-51 prof. NT i wczesnochrześc. historii religii
na uniw. w Marburgu. B., jako współtwórca kierunku badań
-> Formgeschichte, pierwszy zastosował tzw. metodę morfologiczno-
historyczną do Ewangelii synoptycznych.

Rozgłos przyniósł
mu jednak wygłoszony 4 VI 1941 na posiedzeniu Tow. Teologii Ewang. w Alpirsbach wyklad NT und Mythologie. Das
Problem der Entmythologisierung der neutestamentlichen Verkündigung
(H 1948.19675); przedstawiony w nim program -» demitologizacji
wywołał trwające do dziś dyskusje; pozytywnie ocenili
go D. Bonhoeffer, J. Schniewind i H. Thielicke, jednakże
większość teologów odczytała w programie B. tendencje zmierzające
do podważenia prawdziwości wiary chrzęść, i Kościoła;

Synod Zjednoczonych Ewangelicko-Luterańskich Kościołów
Niemiec (VELKD) zamierzał 1952 potępić doktrynę B., czemu
zapobiegła interwencja hamburskiego bpa V. Herntricha.
Opracowanie i rewizję teol. myśli B. podjęła młoda generacja
postbultmannistów (E. Kaesemann, G. Bornkamm, G. Ebeling,
H. Conzelmann, J.M. Robinson).

II. DZIEŁA — Do głównych dzieł B. należy Die Geschichte
der synoptischen Tradition (Gö 1921,1970s), gdzie podjął próbę
ustalenia prehistorii Ewangelii synopt. za pomocą metody Formgeschichte;

oparty na uzyskanych w ten sposób materiałach
obraz Jezusa przedstawił B. w dziele Jesus (B 1926, T 1964),
które doczekało się licznych przekładów, m.in. na język ang.,
duń., szwedz., jap.; prace dotyczące -» biblijnej hermeneutyki,
publikowane przeważnie w czasopismach, zebrał w Glauben
und Verstehen (I-IV, T 1933-65, 1965-686); w Das Evangelium
des Johannes (Gö 1941, 19681 9 ) opracował zagadnienie źródeł
doktryny teol. zawartej w Ewangelii Jana Apostoła, w Das
Urchristentum im Rahmen der antiken Religionen (Z 1949, Mn
19633) oraz w Theologie des NT (T 1953,19655) zebrał wyniki
własnych dociekań, a także osiągnięcia współcz. mu studiów
nad środowiskiem kultury staroż., w zasięgu której powstał NT.

Z mniejszych prac B. ważne dla zrozumienia jego systemu teol.
są Offenbarung und Heilsgeschehen (Mn 1941), Geschichte und
Eschatologie (T 1958,19642) oraz Jesus Christus und Mythologie
(H 1964). Ponadto B. opublikował m.in. Die drei Johannesbriefe
(Gö 1957,1969s), wygłoszone 1939-50 w Marburgu kazania
pt. Marburger Predigten (T 1956,19682);

ogłosił również
listy w zbiorze Karl Barth - Rudolf B., Briefwechsel 1922-1966
(Z 1971), a liczne artykuły w Theologisches Wörterbuch zum
Neuen Testament (I-IX, St 1933-73), w Kerygma und Mythos
(I-V, H 1948-55) oraz w czasopismach „Theologische Rundschau",
„Zwischen den Zeiten", „Theologische Blätter", „Zeitschrift
für Theologie und Kirche".

Czterokrotnie dedykowano B. księgę pamiątkową — Festschrift
Rudolf B. zum 65. Geburtstag überreicht (St 1949), Neutestamentliche
Studien für Rudolf B. zu seinem 70. Geburtstag
(B 1954), Zeit und Geschichte. Dankesgabe an Rudolf B. zum
80. Geburtstag (T 1964) oraz Probleme einer theologischen Linguistik.
Rudolf B. zum 85. Geburtstag (Mn 1969).
Pełna bibliografia prac B. do 1974 liczy ponad 600 pozycji;
opublikowano ją w Festschrift Rudolf B. zum 65. Geburtstag
überreicht (ThR 22 (1954) 3-20) oraz w Exegetica. Aufsätze zur
Erforschung des NT (T 1967, 483-507) i uzupełniono w Karl
Barth- Rudolf B.. Briefwechsel 1922-1966(Z 1971, 371-374) oraz
w Veröffentlichungen von Rudolf B. 1967-1974 (ThR 39(1974)
91-93).

III. DOKTRYNA — B., łącząc w swoisty sposób 3 nurty współcz.
myśli (hist., filoz. i teol.), stworzy! system teol. oparty na egzystencjalnej
interpretacji NT. W duchu teologii -> liberalnej kontynuował
program historycznej krytyki chrześcijaństwa.

Niemniej
wraz z przedstawicielami teologii dialektycznej podjął
próbę przezwyciężenia impasu spowodowanego przez teol. ->
historyzm; najbardziej radykalny wśród historyków, ustrzegł
się jednak zupełnego -> sceptycyzmu; punktem odniesienia
wiary w swoim systemie uczynił żywego, tj. wiecznego i zarazem
„dzisiejszego", Chrystusa, nie przeciwstawiając go -> Jezusowi
historii.

Poprzez filozofię egzystencji nawiązał do tzw.
teologii wyboru (Entscheidungstheologie) K. -» Bartna, a w ostatecznym
odniesieniu do luterskiej teorii usprawiedliwienia przez
wiarę, pojmowanej jako radykalne wyzwolenie człowieka od
samego siebie.

Zgodnie z poglądami teologii -> dialektycznej
uznał Chrystusa wiary za niezależnego w wielkiej mierze od Jezusa historii, ale — inaczej niż Barth — wiązał teol. wymiar
chrześcijaństwa z wynikami krytyki jego hist, źródeł. W ten sposób
B. połączył nową orientację wiary w duchu teologii dialektycznej
z zachowaniem postawy krytyka hist, (jedność egzegezy
i systematycznego przedstawienia wiary).

Postulowana przez B.
-» demitologizacja NT miała umożliwić właściwe rozumienie
chrzęść, przepowiadania, które współcz. człowiek skłonny jest
uważać za mit; właściwy sens zbawczego dzieła Bożego, przepowiadanego
w chrześcijaństwie jako ponadhist. rzeczywistość, realizowana
w obiektywnych wymiarach czasu i przestrzeni, ukaże
się dopiero wtedy, gdy zostanie ono zinterpretowane jako wydarzenie
dokonujące się w konkretnej egzystencji człowieka (interpretacja
egzystencjalna).

1. H i s t o r y c z n a krytyka chrześcijaństwa — B. nie deprecjonował
metodycznego poznania hist.; uważał, że niektóre
elementy rzeczywistości dziejowej mogą być poznane obiektywnie;
nie przeciwstawiał postulowanego przez siebie egzystencjalnego
poznania dziejów (geschichtlich) metodycznemu poznaniu
hist, (historisch); akcentował zarówno osobową postawę
poznającego, jak i funkcję posiadanej wiedzy (Vorverständnis)
w imię obiektywizmu historycznego.

Przeprowadził hist.-lit.
krytykę NT i hist.-rel. krytykę pierwotnego chrześcijaństwa;
stosując metodę morfol.-hist. do Ewangelii synopt., na gruncie
tzw. teorii 2 źródeł, stwierdził, że dzisiejszy tekst Ewangelii
zawiera różne fragmenty (-> logia Jezusa lub krótkie relacje),
wbudowane przez ewangelistów w zwartą narrację uwzględniającą
czas i miejsce zdarzeń; analizując dzieje formowania się
i rozwoju tych fragmentów, ustalił kryteria oceny czasu ich powstania
oraz ich wartości hist.;

w ten sposób rozróżnił najstarszą
warstwę tradycji i jej późniejsze dopełnienia lub przekształcenia;
za wtórne i legendarne uznał opowiadania o dzieciństwie
Jezusa (ewangelia dzieciństwa) i jego chrzcie w Jordanie,
relacje wskazujące na mesj. świadomość Jezusa, przekazy o jego
śmierci (jako zbawczej), zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu;
większą część logiów uznał za przypisane Jezusowi przez gminę
albo za wypowiedzi, które wiernie oddając treść nauki Jezusa,
nie są jednak jego słowami.

Twierdzeniom B. przypisuje się
powszechnie charakter sceptyczny i neg. ; on sam jednak i jego
szkołazdania, że nie budzące wątpliwości hist, istnienie
Jezusa i liczne dane z jego życia i działalności stanowią dostateczną
podstawę, by na płaszczyźnie teol. uważać Jezusa za
hist, początek zbawczej ->- Tradycji w chrześcijaństwie.

W zakresie hist.-rel. dociekań B., zastanawiając się nad pojęciami,
jakie chrześcijaństwo palestyńskie oraz hellenist. stworzyło,
by zaświadczyć, że Jezus był słowem Boga, przeprowadził
pionierskie badania nad -> gnozą i jej wpływem na kształtowanie
się tradycji chrzęść. ; stwierdził, że chrześcijaństwo ze względu
na genezę hist, jest -> synkretyzmem idei rei. upowszechnionych
w in. religiach staroż. (gr.-hellenist., starożyd. i gnostyckiej);
te twierdzenia jednak nie przeszkadzały B. uważać chrześcijaństwa
w porządku teol. za zbawcze dzieło Boga.

2. System teologiczny — U podstaw teol. systemu B.
leży zespół pojęć antropol.; B. pojmował człowieka jako istotę
charakteryzującą się przede wszystkim wolnością, a rzeczywistość
hist, uważał za apel (Anrede) do człowieka o wolny wybór.

Odrębność drugiego podmiotu (du) poznaje się nie przez zastosowanie
kategorii i metod obiektywnego (nauk., deterministycznego)
poznania, ale jedynie poprzez akt usłyszenia wezwania,
które nad perspektywą i dotychczasową wiedzą poznającego stawia
znak zapytania. Wg B. tylko takie rozumienie człowieka
i historii jest poprawne.

Można je znaleźć w Biblii, choć bibl.
przekazy zawierają także pojęcia, które nie odpowiadają prawdziwej
naturze historycznego bytu człowieka. Już twórcy reformacji
dostrzegli w Biblii autentyczne pojęcie człowieka i historii;
nauk. (fenomenologiczną) zaś analizę tych pojęć przeprowadził
M. Heidegger, którego poglądy nie były wolne m.in. od wpływów
M. -» Lutra; B. natomiast zastosował te pojęcia w interpretacji
zbawczego dzieła Boga.

Główną intencją B. było przywrócenie
Bogu transcendencji przez przekreślenie człowieka natury.
Bóg jest, zdaniem B., absolutnie transcendentnym podmiotem (Du) i dlatego nie może w żaden sposób zobiektywizować się
w świecie i w historii; objawiając się w Jezusie jako eschaton,
zwiastował koniec świata i naturalnego człowieka (-> eschatologia);
aby poznać Boga, człowiek natury musi umrzeć.
Bóg dostępny jest dla człowieka jedynie w konkretnym spotkaniu
jako czysty dar, który oznacza jednocześnie potępienie
i łaskę.

Ze względu na absolutną transcendencję Boga i zasadniczą
grzeszność człowieka B. pojmował historioryzację zbawczego
dzieła za paradoksalne utożsamienie transcendencji z historią;
dlatego wszelkie kategorialne ujęcie zbawczego dzieła,
które jest rzeczywistością ponadhist., uważał za mitologizację.

Stąd też B. w swoim systemie dokonał odmitologizowania całej
teol. interpretacji zbawczego wydarzenia, zatrzymując się dopiero
na samym wydarzeniu (dass) słowa Bożego w Jezusie; dopiero
bowiem po demitologizacji ujawnia się właściwy wymiar
objawienia, które polega na tym, że Jezus ogłosił siebie słowem
Boga; objawienie nie jest więc światłem dla umysłu, ukazującym
nowe prawdy, ale aktem Boga dającego człowiekowi nowy sposób
istnienia.

Wiara zaś nie tylko nie jest przyjęciem nowej
prawdy, ale w ogóle nie jest jakością charakteryzującą postawę
człowieka wobec zbawczego dzieła; jest całkowitym porzuceniem
siebie, przyjęciem czystego daru w chwili spotkania z przepowiadaniem,
jest samym wydarzeniem zbawczym (Glaubensvollzug
= Offenbarungvollzug).

Nie istnieją również kryteria obiektywne
objawienia; znaki objawienia wymagają wiary jako znaki,
gdyż są identyczne z tym, co oznaczają. Broniąc swej koncepcji
wiary przed zarzutem subiektywizmu, B. utrzymywał, że
wbrew powsz. dążeniu do obiektywizacji działania Boga, dopiero
wiara ukazuje dzieło zbawcze naprawdę realne, ponieważ
czyni to w sposób zgodny z rzeczywistością Boga i człowieka.

Wcielenie nie jest zobiektywizowaniem obecności Boga w historii
(Jezus jest działaniem zbawczym Boga i jedynie w tym
znaczeniu jest Bogiem). Funkcję zbawczego działania spełnia
on przez ogłaszanie definitywnego nastania sądu i zbawienia;
osoba Jezusa wyczerpuje się więc w jego słowie.

Ponieważ Jezus
jest Zbawicielem nie przez „boskie czyny", jak zadośćczynna
śmierć na krzyżu i zmartwychwstanie (w sensie cudownego
powrotu do życia), ale jedynie przez słowo, zbawienie dokonuje
się w konkretnym spotkaniu człowieka ze słowem objawionym,
głoszonym w przepowiadaniu kościelnym. Między pojęciami
Chrystus, Tradycja i Kościół nie ma istotnej różnicy; oznaczają
one to samo zbawcze działanie Boga;

w Tradycji przedłuża się
zbawcza funkcja Chrystusa; eschatol. zaś wspólnota kośc, w
której wypełnia się Tradycja przez przepowiadanie i sakrament,
jest boską determinacją życia wierzących. B. dokonał również
demitologizacji pojęć mor.; moralność chrześcijanina nie jest
urzeczywistnianiem siebie samego, ale poddaniem się Bogu,
jest ona formalna, tzn. określa formę, a nie treść postępowania;

grzechem jest wysiłek człowieka, by się zbawić samemu, bez
Boga, a zatem humanizm jest grzeszny par excellence. Łaska
Boża zawarta jest w wydarzeniu (boskie dass); sąd Boży i łaska
są tym samym. Miłość nie jest jakością określającą postawę
człowieka, ale aktem; jedynie Chrystus może uwolnić od grzechu,
czyli dać możność miłości; miłość dopiero odkrywa, co
należy czynić konkretnie.

Teologiczny system B. jest w swoisty sposób ekum. (ekumenizm);
to, co dzieli Kościoły, to obiektywizacja zbawczego
dzieła; rei. prawda Kościołów jest kompromisem między Bogiem
i człowiekiem natury, wynikiem intelektualizacji i przykrawania
Boga na ludzką miarę;

jeśli chrześcijanie spojrzą na
dzieło zbawcze jako na trwający sąd Boży nad wszystkim, co
ziemskie i ludzkie, zniknie przyczyna podziału. Ekumenizm B.
oparty jest więc na radykalnej redukcji treści objawienia do następującej
zasady: Bóg przychodzi, by sądzić i zbawiać, my zaś
mamy wybierać między Bogiem i światem, życiem i śmiercią.

 

K. Barth, Der Römerbrief, Bn 1919, Mn 19222 ; T. Siegried, Das Wort
und die Existenz HI, Gö 1933; Kerygma und Mythos I-V, H 1948-55; K.
Barth, Für und wider die Theologie B. Denkschrift, T 1952; Rudolf B. Ein Versuch, ihn zu verstehen, Zol 1952.19643 ; W. Hładowski, Początki chrześcijaństwa wedlug egzystencjalnej interpretacji Rudolfa B., Pz 1954; L. Malcvez, Le message chrétien et le mythe, Bg 1954; W. Miziotek, Egzystencjalne rozumienie kerygmatu chrześcijańskiego u B. a dogmat, CT 25(1954) 103-125; E. Schmidt, Rudolf B. Programm der Entmythologisierung der christlichen Botschaft, B 1954; H. Fries, B.. Barth und die katholische Theologie, St 1955; J. Macquarrie, An Existentialist Theology. A Comparison of Heidegger and B„ Lo 1955; H. Off, Geschichte und Heilsgeschichte in der Theologie Rudolf B., T 1955; R. Marié, B. et l'Interprétation du NT, P 1956.19662 ; B. prédicateur et philosophe d'après ses derniers écrits, RSR 45 (1958) 421-430; C. Schnübbe, Der Existenzbegriff In der Theologie Rudolf B., Gö 1959; F. Theunis, Offenbarung und Glaube bei Rudolf B., B 1960; G. Ebeling, Theologie und Verkündigung. Ein Gespräch mit Rudolf B., T 1962, 19692 ; A. Malet, Mythos et logos. La pensée de Rudolf B., G 1962.19712 ; R. Greshake, Historie wird Geschichte, Es 1963; G. Hasenhûttl, Glaubensvollzug, Eine Begegnung mit Rudolf B. aus katholischem Glaubensverständnis, Es 1963; M.F. Schröder, Rudolf B. Hermeneutik und ihr apologetisches Interesse, Nu 1963; H. Fries, Um B. Glaubenstheologie, Mn 1964; B. Piepiórka, Postulat „odmitologizowania" NT we współczesnej teologii, PTD 157-186; H. Conzelmann, Rudolf B., Tendenzen 243-247; A. Stöger, 77rc Theology of Rudolf B., NY 1966; K. Barth, Die Interpretation der Auferstehung durch Rudolf B., w: Diskussion um Kreuz und Auferstehung, Wup 1967, 105-113; E. Kivekäs, Rudolf B. teologlnen antropologia. He 1967; R. Marié, B. et la foi chrétienne, P 1967; J. Myśków, Przedmiot materialny apologetyki naukowej wobec historyczno-morfologicznych badań Rudolfa B., SW 4(1967) 161-286; G. Hasenhüttl, Was will B. mit seinem Entmythologisierungsprogramm, ThJ 11 (1968) 160-167; W. Joest, Barth, B. und die „existientiale Interpretation", w: Theologie zwischen gestern und morgen, Mn 1968, 69-87; K. Karski, Rudolf B. i problem odmitologizowania NT, Posłannictwo 38 (1968) z. 9,11-12; J. Klinger, Doktryna krzyża i zmartwychwstanie według Rudolfa B. w konfrontacji z teologią Kościoła wschodniego, RT 8 (1968) Z.1, 107-150; T. Lorenzmeier, Exegese und Hermeneutik. Eine vergleichende Darstellung der Theologie Rudolf B., Herbert Brauns und Gerhard Ebelings, H 1968; A. Malet, B. et la mort de Dieu, P 1968; M. Mazur, Rudolf B. teolog decyzji. Znak 20(1968) 574-593; J. Myśków, Egzystencjalny agnostycyzm metodyczny względem najstarszej apologii chrześcijaństwa, SW 5 (1968) 241-274; E. Woif, Ueber Rudolf B., w: Theologen unserer Zeit, Mn 1968, 21-35; W. Benedyktowicz, Barth i B. Paralele, różnice, dopełnienia. RT 9(1969) 129-140; U. Gerber, Cristologie und Gotteslehre. Überlegungen zur Theologie von Rudolf B. und D. Solle, Z 1969; Ch. Kiesling, B. Moral Theology. Analysis and Appraisal, ThS 30(1969) 225-248; R. Arendt, Comprendre B. Un dossier, P 1970; W. Hładowski, Historyczna poznawalnośi Bożego objawienia według Rudolfa B., STV 8 (1970) z.l,141-166; Z. Kłysz, Koncepcja mitu Rudolfa B. wobec najnowszych osiągnięć religioznawczych, STV 8 (1970) z.1, 317-354; H. Loduchowski, Auferstehung-Mythos oder Vollendung des Lebens? Zur Diskussion der Vorverständnisse von Strauss, B. und Marxsen Heilsbotschaft von der Lebensvollendung, Asch 1970; A. Malet, Rudolf B., BdT (Bahnbrechende Theologen) 9-29; J.C.O'Neill, B. and Hegel, JTS 21 (1970) 388-400; A. Sand, Hermeneutische Prinzipien des Offenbarungsverstehens bei Rudolf B., ThG 60(1970) 321-344; J. Florkowski, La théologie de la foi chez B., P 1971; L. Malevez, Histoire du salut et philosophie. Barth, B., Cullmann, P 1971; D. Solle, Politische Theologie. Eine Auseinandersetzung mit Rudolf B., St 1971 ; Weiter aktuell. Die Theologie Rudolf B. als Vermächtnis, H 1971 ; H.T. Goebel, Wort Gottes als Auftrag. Zur Theologie von Rudolf B., Gerhard Ebeling und Wolfahrt Pannenberg, Nk 1972; H. Häring, Kirche und Kerygma. Das Kirchenbild in der Bultmannschule, Fr 1972, 27-108; K. Hollmann, Existenz und Glaube. Entwicklung und Ergebnisse der Bultmann-Diskussion in der katholischen Theologie, Pa 1972 ; M. Boutin, Relationalitat als Verstehensprinzip bei Rudolf B., Mn 1974; E. Grässer, Einheit von Exegese und Theologie. Die bleibende Bedeutung des wissenschaftlichen Werkes von Rudolf B., ThLZ 99 (1974) 489-490; R.A. Johnson, The Origins of Demythologlzing. Philosophy and Historiography in the Theology of Rudolf B., Lei 1974; R. Morgan, The NT in Religious Studies, RSt 10 (1974) 385-406; J.P. Resweber, La théologie face au défi herméneutique. Martin Heidegger, Rudolf B., Karl Rahner, Bru 1975; F. Theunis, Le problème de la temporalité de l'existence chez B., w: Temporalité et aliénation, P 1975, 347-353.

 

IV. WPŁYW na TEOLOGIE KATOLICKĄ — Prace badawcze B.
wywarły poważny wpływ nie tylko na protest, teologię i egzegezę
bibl. (H. Braun, F. Fuchs, G. Ebeling, G. Bornkamm,
E. Käsemann, H. Conzelmann), ale także na kat. egzegezę bibl.
oraz teologię systematyczną.

1. Na egzegezę biblijną - W pierwszym okresie (1922-60)
do poglądów B. odnoszono się nieufnie ze względu na jego
sceptycyzm hist, oraz na w pełni nieuzasadnione i wzbudzające
polemiki założenia filoz.-teol. jego szkoły. Kiedy wreszcie dostrzeżono
w badaniach B. elementy pozyt., mogące się przyczynić
do lepszego poznania Ewangelii synoptycznych, wysunięto
postulat rozróżnienia między metodą jako narzędziem badawczym
a jej założeniami filozoficzno-teologicznymi.

Metodę
B. akceptowali: M.J. Lagrange, L. Cerfaux, E. Florit i P. Benoit;
od 1940 zaczęto wydawać monografie kat., stosując bultmannowską
metodę Formgeschichte (T. Soiron, E. Schick),
którą później stosowali również: J. Dupont, K.H. Schelkle,
H. Schürmann, A. Vögtle, A. Descamps, X. Léon-Dufour i in.
Okazało się, że metoda ta jest do przyjęcia po przeprowadzeniu
częściowych korektur.

Drugi okres (1960-64) cechuje gwałtowna polemika nie tylko
z tezami B., ale także z pracami biblistów kat. stosujących jego
metodę w badaniach. Polemikę rozpoczęli bibliści -* Laterafium (E. Ruflìni, Á. Romeo, F. Spadafora, B. Mariani) utrzymując,
że metoda ta jest niezgodna z nauczaniem Kościoła
i godzi w przekonania wiernych, a tezy szkoły B. prowadzą do
absurdalnych wniosków; krytykowali również egzegetów kat.
posługujących się w badaniach metodą B., domagając się wyraźnego
jej potępienia.

Przeciw tym ujęciom wystąpili A. Bea,
B.J. Aifrink i J.J. Weber przypominając, że biblista kat. może,
a nawet powinien, wykorzystać metodę badawczą B.; warstwa
filoz.-teol. nie jest w systemie B. w sposób konieczny związana
z samą metodą, a roztropnie stosowana daje pozyt. rezultaty.
Instrukcja Komisji Bibl. w sprawie historyczności Ewangelii
(z 1 IV 1964) rozpoczęła etap właściwej konfrontacji; nie odrzuciła
globalnie osiągnięć szkoły B., lecz wprowadziła znane
już rozróżnienie między elementami neg. i pozytywnymi.

Przestrzegła
przed przyjmowaniem następujących tez B. : odrzucenie
możliwości obiektywnego poznania porządku nadprzyr., negowanie
interwencji osobowego Boga w świat poprzez objawienie,
zaprzeczenie możliwości i faktu cudów ewangelicznych, błędne
pojęcie wiary, przeakcentowanie siły twórczej pierwotnej wspólnoty
chrzęść, skrajne ujęcie postulatu -> demitologizacji, lekceważenie
autorytetu apostołów jako naocznych świadków słów
i czynów Jezusa, brak ciągłości między Jezusem historii a Chrystusem
kerygmatu.

Z treści Instrukcji wynika, że do pozyt.
osiągnięć B. zaliczyć można następujące wyniki badań: istnienie
w Ewangeliach różnych rodzajów lit., pochodzących z okresu
ustnego przekazu; zasadę Sitz im Leben jako nieodzowny
element interpretacji tekstu ewangelicznego ; dowartościowanie
pierwotnej Tradycji, która w 3 etapach przekazywała słowa
i czyny Jezusa; zwrócenie uwagi na kerygmatyczny, a nie kronikarsko-
biograficzny charakter Ewangelii; dowartościowanie
roli pierwotnej wspólnoty chrzęść, która nie tworzyła treści
Ewangelii, ale wywarła duży wpływ na ich formację;

wyraźną
akceptację metody Redaktionsgeschichte; uwypuklenie przez
B. egzystencjonalnego wymiaru słowa Bożego; te zasady jako
konstruktywne elementy metody Formgeschichte (w ujęciu B.)
mogą być wykorzystane do lepszego zrozumienia Ewangelii.
Sobór Wat. II w Konstytucji dogmatycznej o objawieniu Bożym
nawiązał do wspomnianej Instrukcji.

2. Na teologię systematyczną — wpływ B. był pośredni;
nie dotyczył szczegółowych twierdzeń teol., lecz raczej nowych
ujęć wielu podstawowych problemów dogmatycznych.
Bultmannowskie ujęcie nauki o Bogu, który kieruje do człowieka
swe słowa i czyny, spowodowało, że wielu współcz. teologów
ujmuje problematykę Boga funkcjonalnie, historycznie,
w odniesieniu do ludzkiej aktualnej egzystencji (Bóg „dla nas"
a nie Bóg „w sobie");

ten sposób mówienia o Bogu właściwy
jest bowiem myśleniu bibl., gdyż Bóg „dla nas" stał się bliski
w Jezusie Chrystusie (H. Urs von Balthasar); przedmiotem
wiary jest Bóg, który w Chrystusie stanowi przyszłość człowieka
(E. Schillebeeckx). Pogląd B., wg którego warunkiem mówienia
o Bogu jest mówienie o ludzkiej egzystencji, znalazł swe
reminiscencje w teol. antropocentryzmie (II 2) myślicieli kat. ;

głoszą oni, że człowiek doświadcza Boga, gdy z miłością wychodzi
naprzeciw drugiemu człowiekowi; Boga spotyka się bowiem
w człowieku, stąd koncepcja tzw. sakramentu brata (J.
Ratzinger, K. Rahner, J.P. Jossua, L. Boros); Bóg jako tajemnica
udziela się duchowi człowieka, staje się dla niego darem
bliskości i absolutnego samooddania wtedy, gdy człowiek doświadcza
pustki własnej skończoności i tajemnicy, i którą przyjmuje
w głębi świadomości i konkrecie swej historii (Rahner).

Teologia B. przyczyniła się do rewizji rozumienia treści pojęcia
historyczności, a zwł. rozumienia historyczności dogm.
orzeczeń Kościoła. Wpłynęła na to szczególnie bultmannowska
koncepcja powstania pism NT, wg której orędzie NT przedstawiono
zgodnie z ówczesną mentalnością i historycznie uwarunkowanym
sposobem wyrażania treści rei., posługując się mitycznym
obrazem świata; zadaniem egzegety jest odkrycie i wyrażenie
tego orędzia w sposób zrozumiały dla współcz. człowieka.

Ponieważ wg teologów kat. (np. Rahner, W. Kasper) język
sformułowań dogm. -» nauczycielskiego urzędu Kościoła jest także uwarunkowany historycznie, należy odróżnić istotną treść
wypowiedzi od jej sformułowań językowych; sformułowania te
są nieadekwatne do rzeczywistości, którą wyrażają, i dlatego
nie są w sposób konieczny związane z istotą wypowiedzi dogm. ;

jest to bowiem rzeczywistość Boża, a sformułowania ludzkie,
uwarunkowane historycznie i semantycznie, są uzależnione od
panujących kierunków teol. i filoz.; sformułowania te można
zatem przedstawić w innych pojęciach filoz. i teologicznych.
W tym fakcie ma swe źródło reinterpretacja dogmatów, np.
wyjaśnienie eucharyst. obecności Ciała Jezusa za pomocą pojęć
zaczerpniętych z fenomenologii filoz. (Schillebeeckx).

Pod wpływem B., który teksty obietnicy prymatu Piotra
i władzy hierarchicznej w Kościele (Mt 16,18; 18,17) uważa
za redakcyjne, czyli za twór wspólnoty popaschalnej, m.in.
H. Kiing wyprowadzał fakt założenia Kościoła nie z poszczególnych
słów Jezusa, lecz z działalności Boga w Chrystusie;
przyjął on, że Chrystus nie założył Kościoła przed swym zmartwychwstaniem,
ale przez swe nauczanie i działalność stworzył
podstawy do powstania Kościoła po jego zmartwychwstaniu;
wyjaśnił, że istota Kościoła związana jest nierozerwalnie z każdorazowym
kształtem historii i dlatego forma hist., w jakiej się
on jawi, podlega w ciągu wieków zmianom;

episkopat monarchiczny
rozwinął się również z biegiem czasu w zależności od
warunków hist, i dlatego monarchiczność nie należy do jego
istoty, gdyż władza w Kościele — łącznie z Piotrowa — jest
służbą, a nie panowaniem.

 

M.J. Lagrange, RB 31 (1922) 286-292, 32(1923) 442-445; tenże, Evangile selon saint Matthieu, P 19273 , s. CXXIV-CXXXII ; tenże, Evangile selon saint Marc, P 19294 , s. LV-LVIII; L. Cerfaux, L'histoire de la tradition synoptique d'après Rudolf B., RHE 28 (1932) 582-594; E. Florit, La storia delle forme nel Vangeli in rapporto alla dottrina cattolica, Bb 14 (1933) 212-248; E. Schick, Foringeschichte und Synoptikerexegese. Eine kritische Untersuchung über die Möglichkeit und die Grenzen der formgeschichtlichen Methode, Mr 1940; T. Soiron, Die Bergpredigt Jesu. Formgeschichtliche exegetische und theologische Erklärung, Fr 1940; P. Benoit, Réflexions sur la Formgeschichtliche Methode, RB 53 (1946) 481-512; H. Fries, Das Anliegen B. Im Licht der katholischen Theologie, Cath 10(1955) 2-13; G. Miegge, // Vangelo e II mito nel pensiero dl Rudolf B., Mi 1956; A. Vögtle, Rudolf B. Existenztheologie in katholischer Sicht, BZ 1 (1957) 136-151; M. Zerwick, Critica letteraria del NT nell'esegesi cattolica dei Vangeli, Pd 1959; A. Romeo, L'enciclica „Divino afflante Spiritu" e le opiniones novae, R 1960; A. Fitzmeyer, Recent Roman Scriptural Controversy, ThS 22(1961) 426-444; Pontificium Institutum Biblicum et recens libellas [...] A. Romeo. VD 39(1961) 3-17; B. Aifrink, Bb 43 (1962) 254; F. Spadafora, Razionalismo, esegesi cattolica e magistero, Rovigo 1962; J. Weber, Orientations actuelles des études exégétiques sur la vie du Christ, R 1962; A. Bea, La storicità dei Vangeli, Bre 1964; M. Zerwick, Das Neue in der katholischen Exegese, Seel 37 (1967) 91-100; E. Dąbrowski, Rudolf B. i jego krytyka NT, Znak 10(1968) 606-641; G. Hasenhüttl, Rudolf B. und die Entwicklung der katholischen Theologie, ZThK 65(1968) 53-69; J. Kudasiewicz, Powstanie i historyczność ewangelii w dyskusji soborowej, RBL 21 (1968) 1-24; J.A. Ihnatowicz, Mit o demitologizacji. Więź 12(1969) z. 4, 58-74; J. Kudasiewicz, Dawne i współczesne ujęcie historyczności ewangelii, AK 72 (1969) 427-444; R. Marié, B. a wiara chrześcijańska, BDz 198-222; A. Sand, Hermeneutische Prinzipien des Offenbarungsverstehen bei Rudolf B., ThG 60(1970) 321-344; W. Baird, Some Recent Roman Catholic Views of Rudolf B., Encounter 32(1971) 105-124; K. Hollmann, Existenz und Glaube. Entwicklung und Ergebnisse der B.-Diskussion in der katholischen Theologie, Pa 1972; B. de Solages, Critique des évangiles et méthode historique. L'exégèse des synoptiques selon Rudolf B., Ts 1972; A. Skowronek, Wpływ Rudolfa B. na teologię katolicką, SSHT 7 (1974) 245-250.

Podobne prace

Do góry