Ocena brak

Budowa państwa komunistycznego w Rosji Ludowej - Wojna domowa w Rosji

Autor /Roman515 Dodano /14.10.2011

Mimo zdobycia wiosną 1918 przez bolszewików władzy na ogromnych obszarach Rosji, opór przeciw władzy radzieckiej nie słabnął. Występowali przeciw niej z jednej strony obrońcy starego porządku, carscy generałowie (wśród nich Ł. Korniłow, A. Denikin, N. Judenicz, P. Wrangel i admirał A. Kołczak), którzy z byłych oficerów i żołnierzy zawodowych tworzyli oddziały tzw., białej gwardii, z drugiej zaś - zwolennicy Rządu Tymczasowego, uważający rewolucję październikową za bolszewicki przewrót wojskowy, członkowie pozostałych partii politycznych, zwłaszcza eserowcy i kadeci. Również anarchiści, będący sprzymierzeńcami bolszewików w rozbijaniu aparatu starej władzy, teraz stali się ich wrogami. Rosja radziecka była w trudnej sytuacji międzynarodowej. Wprawdzie 17 XII 1917 wszedł w życie rozejm między wojskami państw centralnych a wojskami rosyjskimi, a następnie w Brześciu rozpoczęły się właściwe rokowania pokojowe, ale w styczniu 1918 Rumunia zajęła Besarabię. 10 II L. Trocki zerwał rokowania pokojowe w Brześciu, na co strona niemiecka odpowiedziała wielką ofensywą wojskową i zajęła znaczną część obszarów nadbałtyckich, Ukrainy i Białorusi.

Do obrony republiki radzieckiej powołano Armię Czerwoną. Rosja radziecka była zmuszona do podpisania 3 III w Brześciu niekorzystnego dla siebie traktatu pokojowego z Niemcami; oznaczał on ostateczne zakończenie działań wojennych na froncie wschodnim. Wtedy państwa Ententy, które nie uznały rządu radzieckiego, zdecydowały się na bezpośrednią interwencją zbrojną. 6 III nastąpił desant wojsk francuskich i brytyjskich w porcie Murmańsk, 5 IV wylądował we Władywostoku korpus japoński wsparty następnie przez wojska amerykańskie i brytyjskie Po zajęciu tych portów siły te nie podejmowały dalszych działań. W maju wybuchł bunt utworzonego w Rosji Korpusu Czechosłowackiego, wokół którego powstawały na Powołżu, Syberii i Dalekim Wschodzie lokalne przeciwne bolszewikom rządy Rosji.

W lecie 1918 większość ziem państwa rosyjskiego znajdowała się w rękach władz będących kontynuacją Rządu Tymczasowego lub carskich generałów. W tej sytuacji bolszewicy zdecydowali się na rozstrzelanie w Jekaterynburgu byłego cara Mikołaja II wraz z najbliższą rodziną. Również Kozacy dońscy oburzeni wprowadzanymi przez bolszewików zmianami zerwali się do walki w obronie swych swobód. Armia kozacka gen. P. Krasnowa próbowała zdobyć Carycyn (obecnie Wołgograd), ale została odparta. W sierpniu 1918 rząd radziecki anulował traktaty międzynarodowe zawarte niegdyś przez Rosję. Po kapitulacji Niemiec unieważnił także traktat brzeski, który go do ich anulowania zobowiązywał.

Wiosną 1919 rozpoczęło się jednoczesne natarcie wszystkich sił antybolszewickich, którego celem było rozbicie Armii Czerwonej oraz zdobycie Moskwy i Piotrogrodu. Początkowo oddziały kontrrewolucyjne odnosiły sukcesy, zbliżając się w kwietniu pod wodzą admirała Kołczaka od strony Syberii do rejonu Wołgi. W kwietniu władze radzieckie przeprowadziły reorganizację Armii Czerwonej i rozpoczęły kontruderzenie, które w lipcu przekształciło się w wielką ofensywę. Armia Czerwona opanowała wówczas cały Daleki Wschód, z wyjątkiem Zabajkala, gdzie schroniły się resztki armii Kołczaka.

Władze radzieckie wprowadziły komunizm wojenny. Na przełomie lipca i sierpnia wojska radzieckie opanowały tereny południowego Uralu. Od wiosny 1919 szczególnie groźne były w rejonie Piotrogrodu uderzenia armii gen. Judenicza, ponadto wybuchł bunt przeciw władzy rad w Kronsztadzie. Wojska radzieckie opanowały sytuację, a niedobitki armii gen. Judenicza wycofały się do Estonii. Na południu. Rosji gen. Denikin zorganizował przy poparciu dońskich i kubańskich kozaków tzw. Siły Zbrojne Południa Rosji i, wsparty przez państwa Ententy, w lecie rozpoczął marsz na Moskwę, jesienią poniósł klęskę pod Orłem i musiał się wycofać. W walkach przeciw niemu wyróżniał się korpus konny dowodzony przez S. Budionnego.

Sytuację Rosji radzieckiej komplikowała toczona od 1919 wojna polsko-radziecka. J. Piłsudski wprawdzie w momentach sukcesów wojsk białogwardyjskich wstrzymywał działania zaczepne wojsk polskich, ale i tak znaczne siły Armii Czerwonej były zaabsorbowane na froncie polskim Jesienią 1919 oddziały Armii Czerwonej opanowały niemal całą Ukrainę. Upadła Ukraińska Republika Ludowa, a jej przywódca ataman S. Petlura schronił się w Polsce. Przeciwnicy władzy radzieckiej utrzymali się tylko w rejonie Odessy, w dolnym biegu Donu i na Krymie. Wiosną 1920 ruszyła ofensywa polska na Kijów, której towarzyszyły oddziały Petlury. Na Ukrainie wybuchło powstanie antybolszewickie. Jednym z jego dowódców był ataman N. Machno, który mimo wyparcia sił polskich z Ukrainy, do 1921 prowadził działania partyzanckie przeciw Armii Czerwonej.

W czerwcu 1920 wojska gen. Wrangla zaatakowały od strony Krymu, zagrażając Zagłębiu Donieckiemu i Kubaniowi. Siły Wrangla zostały odparte. W końcu listopada wojska radzieckie zdobyły Krym. Resztki armii Wrangla ewakuowały się przy pomocy francuskich i brytyjskich okrętów. Tylko na Dalekim Wschodzie wojska japońskie, które wycofały się w październiku 1920 z Zabajkala, do 1922 okupowały Kraj Nadmorski. W końcu lutego 1921 wybuchł bunt marynarzy w Kronsztadzie, stłumiony po miesiącu przez oddziały Armii Czerwonej dowodzone przez M. Tuchaczewskiego. Przez kilka następnych lat trwało także likwidowanie ostatnich ognisk oporu na Zakaukaziu i w Azji Środkowej. Pod władzą bolszewików znalazło się 21 mln km2.

Rewolucja i wojna domowa w Rosji pochłonęła kilka milionów ofiar. Obok zniszczeń przyniosła głód. W jej wydarzenia uwikłanych było setki tysięcy Polaków. Część z nich walczyła po stronie przeciwników władzy radzieckiej (dywizja syberyjska, dywizja gen. L. Żeligowskiego), część po stronie bolszewików (Czerwony Pułk Rewolucyjnej Warszawy, Zachodnia Dywizja Strzelców). Polacy zajmowali także wysokie stanowiska we władzach radzieckich.

Podobne prace

Do góry