Ocena brak

Budowa państwa komunistycznego w Rosji Ludowej - Nowa polityka ekonomiczna

Autor /Roman515 Dodano /14.10.2011

Pomoc żywnościowa Zachodu była jedynie działaniem doraźnym. W 1921 r. skutki komunizmu wojennego były już katastrofalne. Blisko jedna czwarta ludności cierpiała z powodu głodu, rolnicy produkowali połowę tego, co przed wojną, a produkcja przemysłowa spadła aż o 90 procent. Sytuację pogarszała armia zdemobilizowanych i bezrobotnych żołnierzy. Fatalne warunki życia doprowadziły do wybuchu niezadowolenia i powstań antybolszewickich.

Do największych buntów chłopskich, skierowanych przeciw brutalnym rekwizycjom i przymusowej kolektywizacji, należało powstanie pod kierunkiem Aleksandra Antonowa, które trwało od grudnia 1920 do 1922 r. W armii powstańczej walczyło 50 tys. ochotników, słabo jednak uzbrojonych i bez trudności rozbitych przez oddziały dowodzone przez Michaiła Tuchaczewskiego. Znacznie niebezpieczniejsze dla władzy bolszewików było powstanie kronsztadzkie, wzniecone w marcu 1921 r. przez marynarzy Floty Bałtyckiej przeciw dyktaturze politycznej i zasadom komunizmu wojennego. Marynarze żądali oddania władzy radom robotniczym i chłopskim, czyli powrotu do sytuacji sprzed października 1917 r. Generał Tuchaczewski już po dwóch tygodniach zdołał brutalnie spacyfikować powstańców; część z nich zbiegła do Finlandii, pozostałych postawiono przed sądami wojennymi i skazano na śmierć lub wieloletnie więzienie.

Wystąpienia te skłoniły jednak Lenina do proklamowania w 1921 r. NEP-u, czyli Nowej Polityki Ekonomicznej (ros. Nowaja Ekonomiczeskaja Politika), która była próbą częściowego powrotu do gospodarki rynkowej. Podstawowe dziedziny przemysłu pozostały własnością państwa, ale odwołano zasady komunizmu wojennego. Przede wszystkim zniesiono system państwowego rozdzielnictwa towarów i przywrócono normalny rynek towarowo-pieniężny. Rujnujące wieś obowiązkowe dostawy towarów rolnych zastąpiono podatkiem żywnościowym i zezwolono na własność prywatną w gałęziach poza państwowym monopolem. Dotyczyło to głównie rolnictwa (rezygnacja z kolektywizmu) oraz handlu. Nawet w przemyśle państwowym wprowadzono pewne liberalne zasady, stosując na dużą skalę system koncesji rządowych (upoważnienie do działalności gospodarczej) dla kapitału prywatnego, także zagranicznego.

Skutki NEP-u były błyskawiczne: odrodził się handel i rynek, wzrosła zarówno produkcja rolna, jak i przemysłowa, ustabilizowały się finanse państwa (w 1924 r. wprowadzono nawet rubla wymienialnego). Wszystkie te zjawiska sprzyjały szybkiemu rozwojowi gospodarczemu, likwidacji zniszczeń wojennych i unowocześnianiu kraju (m.in. zakrojona na szeroką skalę akcja elektryfikacji). Funkcjonowanie wolnego rynku wpływało również na przemiany społeczne; w miastach pojawiła się grupa nowej burżuazji (kupcy, fabrykanci, hurtownicy), tzw. nepmani, natomiast na wsi dokonywał się proces różnicowania majątkowego. Prosperowali zwłaszcza tzw. kułacy, którzy prowadzili nowoczesne gospodarstwa rolne i zatrudniali własnych robotników rolnych. W ich rękach pozostawało wprawdzie zaledwie 3 procent gospodarstw, ale to właśnie oni produkowali najwięcej na rynek. Ważnym osiągnięciem NEP-u była stopniowa poprawa stosunków gospodarczych z zagranicą; wprowadzona przez państwa zachodnie w czasie wojny domowej (1919 r.) blokada została zniesiona.

Podobne prace

Do góry