Ocena brak

BRZECHWA JAN, nazwisko pierwotne Lesman

Autor /maciana Dodano /13.02.2012

BRZECHWA JAN, nazwisko pierwotne Lesman, ur. 15 VIII 1900
w Żmerynce na Podolu, zm. 2 VII 1966 w Warszawie,
poeta, satyryk, autor książek dla dzieci. Do 1918 przebywał gł.
w Rosji, m. in. w Piotrogrodzie i Kazaniu, gdzie brał udział
w życiu kult. środowisk pol. (młodzieńczy debiut 1915). Po
studiach pra wniczych na UW pracował 1924-39 jako adwokat
Specjalista w dziedzinie prawa autorskiego, ogłosił z tego
zakresu kilka prac, był radcą prawnym i wieloletnim działaczem
ZAIKS (m. in. 1957-62 przew. zarządu), a także .czł.
Międzynar. Komisji Prawa Autorskiego. Twórczość rozpoczął
jako autor i wykonawca (pod pseud. Szer-Szeńj satyr, tekstów
kabaretowych, ogł. 1920-21, nast. uprawiał gł. lirykę fefleksyjną
i nastrojową (zbiory Oblicza zmyślone 1926, Talizmany
1929, Trzeci krąg 1932, Piołun i obłok 1935), wykazującą
pewne pokrewieństwa z twórczością poetów Skamandra i B.
Leśmiana. W 1938 wydał pierwszy zbiór wierszy dla dzieci
(Tańcowała igła z nitką), po którym nastąpiło kilkadziesiąt
dalszych, m. in. Kaczka dziwaczka (1939), Pan Drops i jego
trupa (1946), Przygody Pchły Szachrajki (1946), Ptasie plotki
(1946), Opowiedział dzięcioł sowie (1946), Na Wyspach Bergamutach
1948), liczne wybory (najczęściej wznawiane: Brzechwa
dzieciom 1953 i Sto bajek 1958), cykl opowieści fantast.
prozą: Akademia pana Kleksa (1946), Podróże Pana Kleksa
(1961), Triumf pana Kleksa (1965), widowisko scen. Niezwykła
przygoda pana Kleksa (wyst. 1963 W reż. K. Dejmka).
Utwory B. dla dzieci - wiersze, bajki, baśnie, poematy
i opowieści - zyskały trwałą popularność (wielokroti HJ wznowienia
z ilustr. wybitnych grafików, gł. J.M. Szancera). Wyzbyte
natrętnej dydaktyki, utrzymane w groteskowo-żartobli-
wym nastroju, apelują do dziecięcego poczucia humoru i wyobraźni,
operując dowcipem sytuacyjnym i językowym, grą
słów, kalamburem, paradoksem, pure nonsensem, zaskakującą
parafrazą tradycyjnych konwencji gatunkowych, przysłów
i zwrotów potocznych. Ich cechą jest też wyszukana, a zarazem
funkcjonalna stylizacja brzmieniowo-rytmiczna. Dorobek B.
obejmuje ponadto kilka zbiorów wierszy satyr., Wiersze wybrane
(1955, wyd. 3 rozsz. 1959), zbiór Liryka mego życia (1968,
wstęp R. Matuszewskiego), powieść autobiograficzno-wspomnieniową
Gdy owoc dojrzewa (1958), psychol. Opowiadania
drastyczne (1968); przekłady pisarzy ros., m. in. A. Puszkina
(poematy baśniowe), A. Czechowa (opowiadania), I. Erenburga
(Odwilż 1955), Ufa i Piętrowa (12 krzeseł 1957, z T. Żeromskim).
Nagrody lit.: m. Warszawy (1955), prezesa Rady Min. za
twórczość dla dzieci i młodzieży (1956), min. kultury i sztuki
I st. (1965). Przekłady na kilkanaście języków.

H. SKROBISZEWSKA B., W. 1965 AA; I. OPACKI Gwiazdy
pierwsze. O liryce J.B., w: O sztuce literackiej (zbiór.), Lubi. 1972.
Ryszard Matuszewski

Podobne prace

Do góry