Ocena brak

BRANIEWO

Autor /Kalistrat Dodano /11.07.2012

Parafie i dekanat w diecezji warmińskiej, sanktuarium
Św. Krzyża.
B. jako najstarsze miasto na Warmii występuje w dokumentach
z 1249;

bp warm. Anzelm nadał 1252 osadzie Prusów prawa
miejskie i obrał B. na stolicę diec., a 1260 wybudował katedrę
św. Andrzeja Apostoła, przy której instalował kapitułę;
w czasie powstania Prusów B. zostało zburzone wraz z katedrą;
1279 bp Henryk I Fleming zbudował tu zamek biskupi (rozbudowany
1320-32), a 1284 dokonał nowej lokacji miasta; za bpa
Hermana z Pragi została wybudowana 1345 nowa część miasta,
którą 1394 bp Henryk III Sorbom złączył ze starym miastem;
w XIV w. B. należało do związku miast hanzeatyckich;

1626-29
B. opanowali Szwedzi, którzy zrabowali dzieła sztuki oraz
zbiory archiwalne i biblioteczne; 1772 dostało się pod zabór
prus.; 1878 rozebrano zamek biskupi, a materiał zużyto na budowę
Kat. Seminarium Nauczycielskiego; zniszczone w 80%
w czasie II wojny świat., wróciło 1945 do Polski.

W poł. XIII w. powstała parafia w B., a 1346-81 wybudowano
got. kościół św. Katarzyny i Marii Magdaleny, rozbudowany
w XV w., restaurowany w XIX w. (obecnie w ruinie). W 1296
bp Henryk I Fleming sprowadził do B. franciszkanów w celu
usprawnienia duszpasterstwa wśród ludności niem., którzy wznieśli
got. kościół ku czci NMP; opuścili oni klasztor w czasie reformacji.

W początkowym okresie reformacji B. było silnym
ośrodkiem luterańskim; protestanci opanowali miasto i wprowadzili
reformę liturgii; dopiero bp M. Ferber (1523-37) przywrócił
kult katolicki. W 1564 kard. S. Hozjusz sprowadził do B.
-> jezuitów, którym powierzył rekatolizację Warmii, oraz stworzył
tu ośrodek szkolnictwa wyższego (Akademia Braniewska,
— alumnaty papieskie, warmińska diecezja);

przy współudziale
jezuitów powstało tu 1583 zgrom, zakonne -» katarzynek
; w tym czasie zbudowano (w miejsce kaplicy z 1437 w nowej
części miasta) kościół Trójcy Świętej, odrestaurowany w XVIII
w. (od 1939 druga świątynia par.);

jezuici natomiast na miejscu
profanacji przez Szwedów wizerunku Chrystusa ukrzyżowanego
(królewicz Władysław Waza przesłał obraz na zamek król. do
Warszawy) wybudowali najpierw kaplicę, a 1723-31 kościół barokowy
Sw. Krzyża i Jana Nepomucena na planie gr. krzyża;
1738 przywieziono z zamku król. cieszący się szczególnym kultem
obraz i umieszczono go w głównym ołtarzu.

W B. istniała
1696-1773 (do kasaty zakonu) jez. drukarnia, w której wydawano
książki rei. i modlitewniki w języku niem., łac. i polskim.
Bp T. Potocki 1772 erygował w B. fundację na utrzymanie konwertytów
z protestantyzmu, nie mających środków do życia;
powstały tu w 2. poł. XVIII w. szpitale: miejski św. Andrzeja
(z połączenia szpitali Św. Ducha i św. Jerzego) i św. Łazarza;
w parafii działało 8 bractw kościelnych.

W 1830-37 zbudowano w B. wg projektu Karola Fryderyka
Schinkla kościół luterański, który skupiał życie rei. 31 % ludności
miasta (1852), oraz 1861 w miejsce dawniejszego kościoła
klasztornego kościół gimnazjalny Niepokalanego Poczęcia NMP,
który 1870-90 był rei. ośrodkiem starokatolików; przewodzili
mu wykładowcy szkół braniewskich: ks. Fryderyk Michelis, ks.
Edmund Freibel, ks. Paweł Wollmann, ks. Józef Grunert.

Sprowadzeni do B. 1923 redemptoryści objęli kościół Św.
Krzyża; przejęli go 1945 redemptoryści pol., którym powierzono
parafię, eryg. 1962; od 1945 kościołem par. św. Antoniego
jest świątynia ewang. z 1830-37; w B. jest dom prow, katarzynek.

Dekanat B. istniał już przed 1480 i należy do najstarszych na
Warmii; ma 10 parafii (Błudowo, 2 w B., Chruściel, Długobór,
Frombork, Płoskinia, Tolkowiec, Wierzno Wielkie, Żelazna Góra).
Parafia prawosł. w B. należy do dekanatu gdańskiego w diecezji
białostocko-gdańskiej.

 

G. Lühr, Die Geschichte der Kreuzkirche bei Braunsberg, ZGAE 23 (1929) 327-330; F. Bucholz, Braunsberg im Wandel der Jahrhunderte, Braunsberg 1934; E. Maschke, RGG I 1388-1390; J. Obłąk, Historia diecezji warmińskiej, O 1959 (passim); A. Wojtkowski, Kustosz warmiński T, Werner z B. i jego księgozbiór, KMW 71-74(1961) 355-375; K. Korotajowa, Oficyna braniewska 1589-1773, O 1964; MPT II 113-115; SzmO 69-71; SW 5 (1968) 5-110; A. Szorc, Fundacja biskupa Teodora Potockiego. Dom dla konwertytów w B. 1722-1945, SW 6(1969) 211-242; ZAB z. 10, 13-14; Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, O 1973.

Podobne prace

Do góry