Ocena brak

BRANDYS KAZIMIERZ

Autor /maciana Dodano /13.02.2012

BRANDYS KAZIMIERZ, ur. 27 X1916 w Łodzi, brat Mariana,
prozaik. Podczas studiów prawn. na. UW (1934-38) działał
w ZNMS; 1939-45 przebywał w Warszawie, po wojnie pocz.
w Krakowie, 1946-49 w Łodzi, nast. powrócił do Warszawy;
1945-50 współred. „Kuźnicy", 1950-52 i 1956-60 „Nowej
Kultury", 1970/71 prowadził cykl wykładów lit. na Sorbonie.
Otrzymał nagrodę lit. m. Warszawy (1948) i dwukrotnie nagrodę
państw. II st. (1950 i 1955).
W twórczości swej podejmuje współcz. problematykę psychol.
i moralno-ideową, dążąc zwł. do uchwycenia społ.-hist.
uwarunkowań losu i świadomości jednostki, motywów jej
wyborów, ocen i decyzji. Związany z formacją lewicującej
inteligencji, próbował wyrazić jej duchowe perypetie, konflikty,
nadzieje i rozczarowania. W pisanej podczas wojny powieści
Drewniany koń (1946),'zaliczanej do nurtu tzw. obrachunków
inteligenckich, nakreślił ironiczny portret młodego inteligenta,
którego wyobcowanie z życia zbiorowości w warunkach
okupacji niem. prowadzi-do moralnej i polit. klęski. Podobny
motyw, rozwinięty w duchu tzw. socjologicznej konstrukcji
losu ludzkiego (—> „Kuźnica"), podjął w tetralogii Między
wojnami, epicko zakrojonym obrazie życia i doświadczeń
ideowych i polit. pokolenia mieszcz. inteligentów w latach
narastania groźby faszyzmu, w czasie okupacji niem. i w okresie
przemian powojennych (Samson 1948, Antygona 1948,
Troja, miasto otwarte 1949, Człowiek nie umiera 1951, wyd.
liczne zmień. 1962). Wprawdzie losy bohaterów cyklu są
zdeterminowane przez przynależność do grupy społ; i bieg
wydarzeń hist., nie są oni jednak pozbawieni szansy ocalenia
idywidualnej godności: stwarza ją trafny wybór ideowy
i podjęcie walki - nawet jeśli nie rokuje zwycięstwa - o słuszną
sprawę (Samson, ekranizacja A. Wajdy 1961). Afirmacją
działającej zbiorowości były powieści pośw. codziennemu
życiu Warszawy: w latach heroicznej walki z okupantem
(wielokrotnie wznawiane Miasto niepokonane 1946) i budowy
nowego życia po wojnie (Obywatele 1954). Dokumentem
chwili hist. pozostały opowiadania Obrona Grenady, Hotel
Rzymski i in. z tomu Czerwona czapeczka (1956), dające wyraz
konfliktom sumienia wynikającym z moralnych kompromisów,
polit. oportunizmu i zawiedzionego entuzjazmu, oraz
powieść o rodzinie robotn. Matka Królów (1957), w której
deformacjom życia polit. przeciwstawione zostaje instynktowne
poczucie prawdy i racji moralnej.
Charakterystyczna dla wczesnej twórczości B. skłonność do
arbitralnych rozstrzygnięć ideowo-moralnych ustąpiła z czasem
zwątpieniu w możliwość jednoznacznej kwalifikacji
intencji i czynów człowieka uwikłanego w sieć zewn. uzależnień,
doświadczającego niepojętych dlań wyroków historii,
czy okrucieństwa wojny. W Listach do pani Z. (cz. 1-3 1958-62)
połączył zapis przemyśleń n.t. zadań literatury z eseistycznym
pizeglądem różnorodnych problemów życia współcz. (np. ak-
tualizacja pol. tradycji inteligenckich i próba określenia wynikającego
z nich modelu cnót obywatelskich). W opowiadaniu
Jak być kochaną (ekranizacja W. Hasa 1963) i in: ze zbioru
Romantyczność (1960), a także w powieści Sposób bycia (1963,
ekranizacja J. Rybkowskiego 1966), uzewnętrzniła się refleksja
nad dramatyzmem losu człowieka, tracącego poczucie
tożsamości psych, lub ulegającego groźnym wynaturzeniom
w warunkach sprzyjających rozchwianiu kryteriów etycznych
i fetyszyzacji historii (np. analiza mentalności hitlerowskiego
generała w Wywiadzie z Ballmeyerem). 'Przeświadczenie
o konieczności i możliwości suwerennego kształtowania swego
losu i świadomość sensu moralnego własnych poczynań
zarysowały się silniej w późniejszych utworach: Dżoker
(1966), Rynek (1968), Pomysł (1974), Nierzeczywistość (1977),
rozważających również relacje między fikcją pisarską a rzeczywistością.
Przewijające się przez twórczość B. zainteresowania
hist. (np. postać ks. Józefa w Dżokerze) doszły do głosu
zwł. w Wariacjach pocztowych (1972), kronice osobliwie powikłanych
losów kilku pokoleń rodu szlach., ujętej w formę
pastiszu konwencji epistolarnych, od sarmackiego baroku po
współczesność. B. publikował ponadto utwory dram. (Inkarno
1964), nowele film., wspomnienia (Mała księga 1970); tłum. na
niem., franc., ang., wł., hiszp., języki słow. i skandynawskie.

J. ZIOMEK K.B., W. 1964; R. ZIMAND Rynek, „Teksty" 1973 nr 4.
Jerzy Jackl

Podobne prace

Do góry