Ocena brak

Brama, wrota

Autor /Licynia Dodano /25.10.2012

Staropol. brona, brotna, otwór, najczęściej
zamykany, służący do przejazdu, znajdujący
się w ogrodzeniu, murze obronnym lub budynku,
wraz z ujęciem arch.; także ozdobna budowla z przejazdem
do miasta, dzielnicy lub kompleksu zabudowań.

Ze względu na funkcje rozróżnia się:

1) b.
warowną, element fortyfikacji stałej, obozu warownego,
zamku, murów miejskich lub twierdzy;
występuje od starożytności. Najstarszy typ warownych
b. średniow. stanowiły czworoboczne wieże z
przejazdem w przyziemiu, zaopatrzone w most zwodzony
i zamykane —> broną lub organami z pomieszczeniem
dla straży - tzw. samborzem, nad wyjazdem,
najczęściej z dodatkowymi elementami obrony
pionowej lub z flanki.

Od okresu późnego gotyku coraz
większą wagę przykładano do kompozycji arch.
i dekor. b. warownych. W okresie baroku b. warowne
w miastach zatraciły charakter ochronny, stając się reprezentacyjnymi
budowlami wjazdowymi lub punktami
kontrolnymi i pobierania opłat targowych; na
Rusi w b. miast i zespołów klasztornych często w
górnej części umieszczano małą cerkiew;

2) b. w
ogrodzeniach - różnych typów i kształtów. Najprostsza,
drewn. zwykle składa się ze słupów lub
węgarów, górą przykrytych nadprożem lub łukiem, z
zawieszonymi na nich drewn. lub metal, skrzydłami
(tzw. wierzeje, wrótnie).

W założeniach nowoż. architektury
pałacowej b. wjazdowe były zwykle murowane,
czasem z bocznymi furtami, zdobione często
dekoracją rzeźb, i ornament., ze skrzydłami wykonanymi
z ozdobnych, kutych krat; czasem b. komponowano
w formie piętrowych budynków, mieszczących
w dole przejazd, a na górze letnie mieszkanie; od
okresu baroku stały się ważnym elementem kompozycji
przestrzennej założenia pałacowego, stanowiąc
niejednokrotnie zamknięcie widokowe jego gł. osi;

3) b. t r i u m f a l n a - wznoszona od XVI w. - szczególnie
w okresie baroku, z okazji uroczystych wjazdów;
do miasta monarchów, wodzów, znakomitych
osobistości lub z powodu uroczystości rei.; najczęściej
czasowa, wzorowana na rzym. —> łuku triumfalnym,
budowana z drewna lub kamienia, zdobiona
alegoriami, godłami, monogramami, inskrypcjami
itp.; często bogato oświetlona.

Podobne prace

Do góry