Ocena brak

BRACTWO KOŚCIELNE, konfraternia

Autor /Oleg Dodano /11.07.2012

Zrzeszenie rei. erygowane
formalnym dekretem przez władzę kośc. i pozostające
pod jej zwierzchnością jako stała fundacja, mająca osobowość
prawną, własną administrację oraz statuty regulujące strukturę,
charakter i cele b. [b. = bractwo], a także sposoby ich realizacji ;
celem b. jest rozwój kultu pubi, w Kościele (-> apostolat IV C 2),
pogłębienie i zaktywizowanie chrzęść, życia członków bądź prowadzenie
określonej działalności rei. lub społ.; najczęściej b.
realizuje różne cele, z których jeden określa jego specyfikę.

Do konstytutywnych elementów instytucji b. należy silna więź
społ. oparta na solidarności grupy, na co wskazuje nazwa confraternitas
oraz szereg synonimów, które w dokumentach pap.
i in. źródłach występują zamiennie, np. confratria, confraria,
confratica, fratria, frateria, geldonia, sodaiitas, congregatio, societas,
coetus, foedus, liga spiritualis (w języku pol. bractwo, fraternia,
konfraternia, kongregacja, sodalicja, liga duchowna).

I. HISTORIA — B. kościelne sięgają starożytności pogańskiej,
z której chrześcijaństwo przejęło wzorce stowarzyszeń.

1. Geneza — We wsch. chrześcijaństwie na pocz. IV w. istniały
stowarzyszenia liturg.-ascet. (zw. zeles, filopones, spudajoj),
które pełniły też funkcje charytatywne. W Rzymie przy kościele
S. Agnese istniały tzw. virgines sacrae. W Egipcie i Konstantynopolu
znane są w V w. „stowarzyszenia gorliwych dziewic";

w Konstantynopolu istniały w IV w. b. pogrzebowe; na Zachodzie
działały już wcześniej pod nazwą collegia fossorum, copiatae,
lecticarii(zrzeszenia grabarzy i opiekunów katakumb); mansionarii,
a na Wschodzie parabolani opiekowali się chorymi i ubogimi
w ptochotrofiach, nosocomiach, orfanotrojiach, ksenodochiach
(schroniska dla ubogich, sierot, chorych, podróżnych).

Od IV w.
rozwijało się „braterstwo duchowe" wzajemnej modlitwy, które
w czasach karolińskich rozpowszechniło się w środowisku mnichów
benedyktyńskich głównie dzięki Będzie Czcigodnemu i Bonifacemu.
Od VIII w. podobne fraternie przyjaźni (-+ filadelfia)
zawiązywał też kler diecezjalny.

Na ziemiach pol. ten typ b. pojawił się w 1. poł. X H w. u benedyktynów
w Lubiniu, w 2. poł. XIII w. u bożogrobców w
Miechowie, a w nast. stuleciach przy wielu innych klasztorach,
które na wzór Zachodu przyjmowały ad confraternitatem także
osoby świeckie i duchowieństwo diecezjalne.

Od VIII w. zaczęły funkcjonować na Zachodzie także zorganizowane
b. laików o celach rel.-społ., obejmujące z czasem niemal
wszystkie dziedziny życia pubi, w Kościele i średniow. społeczeństwie;
równolegle do mnożących się potrzeb wzrastała liczba
b. charytatywnych, a także ascetyczno-dewocyjnych; tworzono
więc b. szpitalne (-» szpitalnictwo), b. ubogich, b. rycerskie,
b. dla obrony wiary lub wyzwolenia Ziemi Świętej; b. pokutnicze
( biczownicy), które podjęły realizację reformy gregoriańskiej.
Jednocześnie rozwijały się b. o celach rel.-ekon., jak
b. budowniczych i stróżów świątyń, klasztorów, mostów, dróg,
a także b. cechowe różnych zawodów (cechy).

Na ziemiach pol. organizacje brackie zaczęły powstawać w
środowiskach miejskich od poł. XIII w., na ogół w oparciu
o wzory zachodnioeuropejskie.

2. Rozwój — b. na Zachodzie przyśpieszały procesy społ.-
-gosp. oraz wydarzenia w Kościele; duży wpływ miały również
kierunki teol. i formy przeżywania oraz manifestowania prawd
wiary; toteż w okresie -» scholastyki rozpowszechnione były b.
trynitarne i maryjne; w kontekście wypraw krzyżowych, klęsk
żywiołowych i wojen b. podejmowały także zadania charytatywne;
roztaczały opiekę nad ludźmi z marginesu społ., jaki
powstawał w rozwijających się miastach; na tle wzmagających się
ruchów pątniczych powstawały b. dla opieki nad pielgrzymami,
często zakładane przy ośrodkach pielgrzymkowych. U schyłku
wieków średnich przy znaczniejszych kościołach (katedrach, kolegiatach,
klasztorach) istniało po kilka b.; w X I V i X V w.
znaczna część społeczeństwa zrzeszona była w b. kościelnych.

W Polsce rozwój b. nastąpił w X I V w., a najbardziej intensywna
ich działalność przypada na X V I i XVII w.; b. wiejskie
natomiast zaczęły powstawać w XVI w., podczas gdy na
Zachodzie były już rozpowszechnione w X V w.

Zahamowania w rozwoju b. spowodowane reformacją zostały
przezwyciężone przez reformę po Soborze Trydenckim. Podczas
wojen rei. w XVII w. mnożyły się tzw. milicje chrześcijańskie
i -> ordery kośc. pod wezw. Trójcy Świętej i poszczególnych
osób boskich, NMP oraz świętych — patronów rycerstwa.
Potrydenckie b. podejmowały obowiązek modlitwy „o zwycięstwo
Kościoła, wykorzenienie herezji, o pokój i zgodę władców
chrzęść", nakazany statutami.

Duży nacisk położono na
dokształcanie rei. i walkę ideową z innowiercami. W tym celu
tworzono b. katechetyczne, podległe Arcybractwu Nauki
Chrześcijańskiej.

W odpowiedzi na potrzeby rel.-społ. w XVII
1 X VIII w. zakładano b. pogrzebowe i dobrej śmierci oraz wiele
nowych b. charytatywno-kultowych, jak również ascetyczno-
-kultowych pod patronatem MB Bolesnej, Pośredniczki i Wspomożycielki
lub pod wezw. świętych patronów i b. pasyjne; odpowiedzią
zaś na jansenizm i in. heterodoksyjne doktryny teol.
był żywiołowy rozwój kultu i b. Serca Jezusowego, Najśw. Sakramentu,
Serca Maryi, czemu patronowali głównie jezuici (
barok I B);

owocem sporów o przywilej Niepokalanego Poczęcia
NMP jest m.in. b. pod takim wezw., rozpowszechniane
szczególnie przez zakony franciszkańskie i jezuitów. Zapotrzebowanie
na nowe kierunki ascet.-mist. realizowały szczególnie
b. jezuickie, zwł. -> sodalicja mariańska.

Od XVII w. w wyniku działalności zakonów nastąpił znaczny
rozwój b. kościelnych na terenach mis. różnych kontynentów;
powiązane z b. europejskimi b. na terenach mis. otrzymały jednak od Stolicy Apost. także własne uprawnienia; b. te odegrały
doniosłą rolę w chrystianizacji tubylczej ludności.

3. Kryzys — b. przypadł na koniec XVIII w. wskutek gwałtownych
przemian ideologiczno-społecznych i gosp.-polit.
doby oświecenia, rewolucji franc, a w przypadku Polski także
rozbiorów.

We Francji i Włoszech likwidowano b. ustawami
rządowymi; w zaborze austr., podobnie jak w całej monarchii
habsburskiej, dekretem ces. Józefa II skasowane zostały 1783
wszystkie b. kultowe na rzecz jednego b. Czynnej Miłości
Bliźniego.

Przy niektórych kościołach dawne b. istniały nieoficjalnie;
pozbawione swych funkcji, wpływowych członków
oraz właściwego kierownictwa (zwł. na skutek kasaty zakonów),
pozostawały w stadium wegetacji.

4. Renesans — b. nastąpił od poł. XIX w. w porewolucyjnej
Francji i we Włoszech oraz w krajach niem.; na ziemiach pol.
zaczęto także zakładać nowe b. kultowo-charytatywne, zwł.
b. trzeźwościowe oraz b. o charakterze religijno-oświatowym,
włączane w program „pracy u podstaw" oraz w ruch niepodległościowy;
szczególnie więc szerzyły się b. Matki Boskiej — Królowej
Polski.

Ożywione w całym Kościele kulty i formy nabożeństw
— Krwi Przenajdroższej, Serca Jezusowego, Serca Maryi,
Niepokalanego Poczęcia NMP, Wspomożycielki Wiernych,
Świętej Rodziny, św. Józefa, św. Antoniego z Padwy znalazły
odzew w nowych b. organizowanych pod tymi wezwaniami.

Działalność charytatywną i opiekę nad szkolnictwem, rozwijane
uprzednio przez b., przejmowały instytucje państw, lub
zakony czynne.

Także w XIX i XX w. b. coraz częściej przekształcały
się w zgromadzenia zak., zachowujące nieraz wiele ze spuścizny
duchowej b. ; zapożyczenia takie widoczne są w nazwach,
w praktykach rei. oraz w formach działalności XIX-wiecznych
zakonów czynnych, zwł. żeńskich. Nadto wypierane bywały b.
przez nowe formy organizacji religijnych laikatu kat. (— stowarzyszenia
religijne, — związki katolickie, — sodalicja).

II. NATURA PRAWNA — Od początku swoich dziejów b. były
grupami chrześcijan, którzy pełnili w Kościele funkcje pomocnicze
w organizowaniu liturgii i in. nabożeństw bądź w działalności
charytatywnej Kościoła lokalnego. Spontanicznie tworzące
się b. wymagały aprobaty, nadzoru i ukierunkowania ze strony
władz kościelnych. Przerosty i nadużycia występujące w okresach
żywiołowego rozwoju b. spowodowały już we wczesnym
średniowieczu sporadyczne interwencje synodów w sprawy ich
życia i działalności.

Od VIII w. stały się b. szczególnym przedmiotem ustawodawstwa
kościelnego. Dzięki temu, że rozkwit b. przypadł na
klasyczny okres prawa kan. (poł. XII w. do poł. XVI w.), u progu
czasów nowożytnych b. miały już silną pozycję prawną
i główne zręby własnego ustawodawstwa. Sobór Tryd. (ses.
XXII c. VILÏ-IX), uznając b. za osobę mor., poddał je bezpośredniej
jurysdykcji Stolicy Apost. i ordynariuszy miejsca.

Normy
ogólne Soboru skonkretyzowane zostały w zarządzeniach papieży
i odpowiednich kongregacji rzym. (Kongr. Soboru, Bpów,
Zakonów, Odpustów, Obrzędów). Konstytucja Quaecumque
pap. Klemensa VIII z 7 XII 1604, której postanowienia zachowały
moc do dzisiaj, ustaliła warunki prawnej egzystencji b.
oraz podstawowe zasady ich życia i działalności;

wg niej do
powstania b. konieczna jest formalna erekcja każdego b. z osobna
dokonana przez Stolicę Apost. lub bpa ord.; do erygowania
niektórych b. Stolica Apost. upoważniła przełożonych gen.
zakonów męskich, jednakże w sprawach kultu pubi, i zarządzania
majątkiem brackim wszystkie b. podlegają bpowi ordynariuszowi.

Erygowane b. staje się pełnoprawną osobą mor. w Kościele;
posiada więc prawo nabywania własności i dysponowania
nią oraz liczne uprawnienia i przywileje zarówno w zakresie
działalności rel.-społ., jak w sferze duchowej i nadprzyrodzonej.

B. wyniesione przez Stolicę Apost. do rangi — arcybractwa,
z prawem — agregacji, może przekazywać niektóre własne
uprawnienia i przywileje bractwom agregowanym, przy czym
każde prawnie erygowane b. zachowuje autonomię, rządzi
się i organizuje wg swoich statutów, zatwierdzanych przez pra prawodawcę.

Jako rei. instytucja, b. nabywa prawa do miejsca
kultu, tj. kościoła, kaplicy lub przynajmniej ołtarza, gdzie odprawia
się liturgię i inne nabożeństwa brackie pod kierunkiem
kapelana wyznaczonego przez kompetentną władzę. Moderatorem
b. kościelnego musi być kapłan, którego zatwierdza i odwołuje
odpowiednia władza kośc. (bp ord. lub przełożony zakonu
prowadzącego dane b.); pod nadzorem moderatora działa
zarząd wybierany przez członków i aprobowany przez ordynariusza.

Członkowie b. zobowiązani są do przestrzegania statutów,
które jednak nie obowiązują pod grzechem. B. występuje
w pubi, kulcie, na nabożeństwach i procesjach par. z własnym
sztandarem, godłem czy odznaką albo w przepisanych ustawami
szatach; posiada należne sobie miejsce wśród zrzeszeń kośc,
określone prawem kan. i zwyczajowym.

Struktura organizacyjna
i natura prawna wyróżniają b. kościelne w ścisłym znaczeniu
od in. związków rei., tylko aprobowanych przez kośc. władzę.
KPK dzieli wszystkie zrzeszenia rei. na 3 podstawowe grupy
(III zakony, bractwa, związki pobożne), chociaż granice między
b. a związkami pobożnymi nie rysowały się wyraźnie; kanoniści
nie są zgodni w definiowaniu b. ;

przyjmują na ogół 3 istotne elementy
kwalifikujące zrzeszenie jako b. kościelne:

° erekcja,

° korporacja (organizacja „na sposób ciała organicznego"),

° kult publiczny — jako cel główny. Wielowiekowa ewolucja
struktur i natury prawnej b. ujęta została w kilkunastu kanonach
KPK (kan. 682-701, 707-725), normujących życie i działalność
b. w całym Kościele; nadal jednak istnieją zróżnicowania lokalne
i regionalne; znacznie też szersze było pojęcie b. w hist, rozwoju
stowarzyszeń kośc. niż w prawie kodeksowym.

 

Ferraris II 1051-1112; S. Chodyński, EKośc II 551-577; A. Borkowski.
De confraternltatibus ecclesiasticis, Wa 1918; H. Leclercq, DACL III 2553-2560; CICFontes I 366-370; F. Cimitier, DCR II 439-446; G.M. Monti, Le confraternitate medievali nell'alta e media Italia, Ve 1927; J. Beil, Das kirchliche Vereinsrecht nach dem CIC, Pa 1932; Wernz-Vidal III 502-532; J. Duhr, La confrérie dans la vie de l'Eglise, RHE 35 (1939) 437-478; H. Durand, DDC IV 128-176; V. Bartocetti, P. Ciprotti, P. Paschini, ECat IV 257-262; J. Duhr, DSAM II 1469-1479; G. Le Bras, Esquisse d'une histoire des confréries, w: Etudes de sociologie religieuse, P 1956, II 418-422; tenże, Instituttons ecclésiastiques de la chrétienté médiévale, Fliche-Martin XII 1, 443-525; tenże, Les confréries chrétiennes, w: Etudes de sociologie religieuse, P 1956, II 423-462; Seraphinus de Angelis, De fidelium associationibus, Na 1959; J. Kłoczowski, Wspólnoty chrześcijańskie, Kr 1964 (passim); E. Wipszycka, Świeckie b. w życiu religijnym chrześcijańskiego Egiptu, PHis 59 (1968) 447-463; B. Kumor, Kościelne stowarzyszenia świeckie na ziemiach polskich w okresie przedrozbiorowym. Tysiąclecie I 503-545 ; E. Wiśniowski, B. religijne na ziemiach polskich w średniowieczu, RH 17 (1969) z. 2, 51-81; J. Flaga, Bractwa religijne w archidiakonacie lubelskim do początku XVII wieku (1604), RH 21 (1973) z. 2, 141-169.

 

III. POD WEZWANIEM OSÓB i TAJEMNIC BOSKICH — zakładano
b. na przestrzeni całej historii w zależności od aktualnej
w danym okresie tematyki teol. albo rozwijających się na podłożu
doktrynalno-ascetycznym lub społ.-rel. kultów.

Pod patronatem
osób Trójcy Świętej i prawd trynitarnych istniały b. zarówno
kultowo-ascetyczne, jak i kultowo-charytatywne.
B. Boże powstało w XI w. w Normandii w związku z heterodoksyjnymi
ruchami katarów; członkowie składali przysięgę
zwalczania „mącicieli pokoju" w Kościele i społeczeństwie; b.
szerzyło też kult maryjny; godło b. stanowił medal z wyobrażeniem
NMP.

B. Imienia Bożego (—Imię Boże); B. Trójcy Przenajśw.,
B. Trójcy Świętej dla Ratowania Dusz w Czyśćcu, B. Trójcy Świętej
dla Wykupu Chrześcijan z Niewoli (—Trójca Święta IV);
B. Ducha Świętego, B. Wiecznej Adoracji Ducha Świętego ( —
Duch Święty IV); B. Dobrego Pasterza (— Dobry Pasterz III);
B. Pana Jezusa Nazareńskiego ( — męka Pańska IV) ; B. Dzieciątka
Jezus z Betlejem, B. Praskiego Dzieciątka Jezus, B. Świętego
Dziecięctwa Jezusa (— Dziecię Jezus IV); B. Bożego Ciała
(— Najśw. Sakrament III); B. Oblicza Pana Jezusa (— Oblicze
Jezusa II);

B. Imienia Jezus (— Imię Jezus II); B. Najświętszego
Sakramentu, B. Nieustającej Adoracji Najśw. Sakramentu
przy Kościele Panien Sakramentek w Warszawie, B. Nieustającej
Adoracji Przenajśw. Sakramentu i Uczynków Miłosiernych na
Rzecz Ubogich Kościołów, B. Wieczystej Adoracji Przenajśw.
Sakramentu pod Opieką św. Benedykta dla Niesienia Pomocy
Duszom Czyśćcowym ( — adoracja Najświętszego Sakramentu II); B. Eucharystycznego Serca Jezusa, B. Najświętszego Serca
Jezusowego, B. Straży Honorowej Najświętszego Serca Jezusa,
B. Świętej Godziny ( — Serce Jezusa IV); B. Serca Jezusa Konającego
i Współbolejącego Serca Maryi ( — Serce Maryi IV);
B. Drogi Krzyżowej, B. Konania Pana Jezusa, B. Męki Pańskiej
(Compassionis), B. Zbawiciela (albo Ukrzyżowanego Odkupiciela),
B. Smutku Chrystusowego (—męka Pańska IV);

B. Przenajdroższej
Krwi ( — Krew Jezusa III); B. Krzyża Świętego ( —
krzyż Chrystusa IV); B. Jerozolimskiego Grobu Chrystusa
Pana ( -> grób Chrystusa IV); B. Ubóstwa Chrystusowego ( —
ubóstwo); B. Przemienienia Pańskiego (—przemienienie Pańskie
IV); B. Zmartwychwstania Pańskiego (—zmartwychwstanie
Chrystusa IV); B. Opatrzności Boskiej (— Opatrzność Boża
V);

B. Komunii Świętej Wynagradzającej (— komunia święta);
B. Zadośćuczynienia za Bluźnierstwa (—arcybractwo III 1).
B. Bożej — Miłości, zał. 1494 w Vicenzy przez Bernardyna
z Feltre, rozpowszechniło się w 1. poł. XVI w. w większych miastach
Włoch; zakładało szpitale i schroniska dla ubogich i nieuleczalnie
chorych; zaangażowane w potryd. reformę kat.
opiekowało się też nawróconymi.

IV. MARYJNE — Rozwijały się od poł. XI w. zarówno na
Wschodzie, jak i Zachodzie; szczególną dynamikę ruch ten
przejawiał w poł. XIII w. pod wpływem rozwoju doktryny mariologicznej
i apostolstwa wielkich mariologów.

Drugi etap
rozwoju b. maryjnych przypadł na XV w. w związku z pojawieniem
się nowych form kultu (różaniec, szkaplerz, cześć obrazów
NMP) oraz z działalnością zakonów żebrzących.
W XV w. rozkwit b. maryjnych nastąpił także w Polsce;
obok b. literackich (— literackie bractwa) zakładano b. — szkaplerzne,
— różańcowe, MB — Pocieszenia, które po Soborze
Tryd. wyparły wczesnośredniowieczne b. NMP oraz b. literackie.

Pod patronatem NMP zakładano też większość b. ubogich,
niektóre b. — kapłańskie, a także zawiązano — Arcybractwo
Nauki Chrześcijańskiej; później również b. trzeźwościowe,
zwł. dla obrządku gr. kat. (— cerkiewne bractwa); b. męki Pańskiej
miało oficjalną nazwę Compassionis lesu Christi et BMV;
także inne b. łączono niekiedy z wezwaniami MB; większość b.
kościelnych pielęgnowała kult maryjny.

Maryjne b. szczególnie propagowano w dobie reformy kat.,
wojen rei. XVI i XVII w. zarówno w całym Kościele, jak i w Polsce;
rozpowszechniały je zwł. potrydenckie zakony. Ponowny
renesans przeżywały b. maryjne w poł. XIX w. pod wpływem
dogmatu o niepokalanym poczęciu NMP i objawień prywatnych,
jak również na skutek rodzących się potrzeb społ.-rel. w okresie
przemian polit., gosp., socjalnych, ideologicznych.
B. Roratnie(— roraty);

B. NMP Matki Umierających i Umarłych
(— śmierć); B. Matki Boskiej — Serca Jezusa (IV); B.
Matki Boskiego Pasterza (— Dobrego Pasterza Matka Boża);
B. Matki Boskiej Bolesnej (— Bolesna Matka'Boża III); B.
Matki Dobrej Rady (— Dobrej Rady Matka Boża III);

B. Matki Boskiej Częstochowskiej (— Częstochowska Matka
Boża V); B. Matki Boskiej Królowej Polski (— Królowa NMP
111); B. Matki Boskiej Łaskawej (— Łaskawa Matka Boża III);
B. Matki Boskiej Loretańskiej (—Loreto); B. Matki Boskiej
Miłosierdzia (— Miłosierdzia Matka Boża III); B. Matki Boskiej
Nieustającej Pomocy (— Nieustającej Pomocy Matka Boża
III).

B. NMP Matki Światłości, rozpowszechnione w Meksyku
w związku z zainicjowanym na pocz. XVIII w. w katedrze León
kultem obrazu MB Światłości (BMV Matris Luminis — święto
patronalne diecezji León obchodzone w piątek po niedzieli Wniebowstąpienia; w Rzymie — na Zatybrzu, święto Santa
Maria della Luce obchodzono w ostatnią niedzielę sierpnia);
B. Matki Boskiej Uzdrowienia Chorych (— arcybractwo
IV); B. MB Wspomożenia, B. Matki Boskiej Wspomożycielki
Chrześcijan, B. MB Wspomożycielki Dusz Czyśćcowych ( —
Wspomożycielka Chrześcijan III) ;

B. Matki Boskiej od Wykupu
Niewolników (—trynitarze III); B. NMP Patronki Pracy ( —
apostolat pracy); B. NMP Królowej Anielskiej (— Królowa NMP III); B. NMP Matki Zbawienia, B. NMP Pośredniczki
Łask ( — Pośredniczka Łask III) ; B. Narodzenia Matki Boskiej
(—narodzenie Maryi IV);

B. Zwiastowania NMP (—arcybractwo
IV 11); B. Nawiedzenia NMP (— nawiedzenie Elżbiety
IV); B. Niepokalanego Poczęcia NMP, B. Niepokalanego
Poczęcia NMP z Lourdes (—niepokalane poczęcie IV); B.
Niepokalanego Poczęcia NMP oraz świętych Bazylego, Jozafata
i Onufrego (—cerkiewne bractwa); B. Oczyszczenia (—
ofiarowanie Pańskie); B. Ofiarowania NMP (—ofiarowanie
NMP III);

B. Wniebowzięcia NMP (—wniebowzięcie NMP
IV); B. Paskowe MB Pocieszenia (— Pocieszenia Matka Boża
III); B. Opieki Matki Boskiej, Patrocinium BMV, Protectionis
BMV (— Opieki Matka Boża III); B. Opieki NMP Królowej
Polski (—Królowa NMP III); B. Pokrow Bogorodicy ( —
Opieki Matka Boża III); B. Imienia Maryi (— Imię Maryi III);
B. Matki Boskiej Serca Jezusowego, B. Maryi Królowej Serc,
B. Najśw. Serca Maryi, B. Najśw. i Niepokalanego Serca Maryi
dla Nawrócenia Grzeszników ( — Serce Maryi IV) ;

B. Różańcowe
(— różańcowe bractwa); B. Salve Regina (— Salve Regina,
antyfona); B. Sobotnie (—sobota maryjna); B. Szkaplerza
Karmelitańskiego, B. Szkaplerza Niepokalanego Poczęcia
NMP (—szkaplerzne bractwa); B. Niewolników i Niewolnic
Bogarodzicy (— niewolnictwo maryjne III); B. NMP Królowej
Wszystkich Świętych (— Królowa NMP III).

V. POD PATRONATEM ŚWIĘTYCH — b. rozwijały się od X w.,
lecz pełny ich rozkwit nastąpił w czasach nowoż., gdy wzrastała
liczba kanonizowanych; obierano ich patronami różnych
spraw i dziedzin życia w miarę rodzących się potrzeb rel.-społ. ;

na gruncie pol. nasilenie powstawania b. ku czci świętych
przypada na XVII oraz przełom XIX i XX w.
B. Świętej Rodziny (— Rodzina Święta III); B. świętych
Apostołów Piotra i Pawła; B. świętych Apostołów Piotra i Andrzeja;
B. św. Piotra Apostoła (— Piotr Apostoł TV); B. św.
Pawła Apostoła (— Paweł Apostoł IV).

B. Dwunastu Apostołów, zał. przez — Ignacego Loyolę
przy franciszkańskim kościele Dwunastu Apostołów w Rzymie,
zatwierdził pap. Pius IV konst. In apostolicae dignitatis z 16
XI 1564; pap. Sykstus V wyniósł je 15 VII 1586 do godności
arcybractwa;

celem b. była troska o należytą cześć Najśw. Sakramentu
oraz udzielanie jałmużny wstydzącym się żebrać.
B. Aniołów Stróżów (—> anioł stróż III); B. św. Alojzego
Gonzagi (—Alojzy Gonzaga).
Bractwo św. Ambrożego zawiązało się w Rzymie ok. XIII
w. ; pap. Sykstus IV erygował je konst. Supremae dispositlonis
z 29 VIII 1471 ;

rekrutowało się ono z architektów i rzemieślników
lombardzkich, przybywających do Rzymu głównie w celu
realizacji planów urbanistycznych papieży poawiniońskich ;
protektorem B. był każdorazowy kard. mediolański, m.in.
także — Karol Boromeusz, po którego kanonizacji (1610)
Bractwo przyjęło jego nazwę; pap. Paweł V (1605-1621) podniósł
je do rangi arcybractwa, które agregowało ok. 200 bractw.

W XIV w. w Rzymie powstało bractwo cechowe tkaczy pod
wezw. św. Błażeja i Ambrożego z siedzibą przy kościele S. Lucia;
eryg. 1560 przez pap. Piusa IV jako bractwo o celach rel.-ekon.,
przetrwało do końca XIX w.; 1566 przy kościele S. Agostino
w Rzymie utworzono B. Drukarzy pod wezw. Czterech Świętych
Doktorów Kościoła (m.in. Ambrożego), które 1600 połączyło
się z B. Księgarzy pod wezw. św. Tomasza z Akwinu.

Od wczesnego
średniowiecza (pierwsze wzmianki 870) istniała przy katedrze
mediolańskiej Scuola di S. Ambrogio, której członkowie
pełnili różne funkcje podczas liturgii w rycie — ambrozjańskim;
do rozpowszechnienia B. św. Ambrożego przyczynili się —
oblaci św. Ambrożego, zał. 1578 w Mediolanie przez Karola
Boromeusza.

B. św. Andrzeja Boboli, wprowadzone 1886-90 do archidiecezji
gnieźn. i pozn. przez abpa J. Dindera, wkrótce upadło.
B. św. Anny (— Anna św. III); B. św. Antoniego Padewskiego
(— Antoni z Padwy); B. św. Antoniego Pustelnika (— Antoni
Pustelnik); B. św. Barbary (— Barbara V); B. św. Bartłomieja (—Bartłomiej Apostoł);

B. św. Bazylego (—cerkiewne
bractwa); B. św. Benedykta i św. Scholastyki (—Benedykt
z Nursji); B. św. Benona (— Benon); B. św. Bernarda (— Bernard
z Clairvaux); B. św. Bernardyna (— Bernardyn ze Sieny);
B. św. Bonawentury (—Bonawentura V); B. św. Bonifacego
(— Bonifacy); B. św. Cecylii (— muzyczne bractwa i stowarzyszenia,
— Accademia di Santa Cecilia); B. świętych Cyryla i Metodego
(— Cyryl i Metody III); B. św. Dominika (— Dominik
Św.);

B. św. Elżbiety (— Elżbieta Św.); B. św. Filipa Neriusza
(—Filip Neriusz); B. Paskowe św. Franciszka z Asyżu, czyli
Horda, B. Stygmatów św. Franciszka z Asyżu (—Franciszek
z Asyżu); B. św. Franciszka Ksawerego (— Franciszek Ksawery);
B. św. Franciszka Salezego (—Franciszek Salezy);

B. św.
Gertrudy (—Gertruda Św.); B. św. Grzegorza (—muzyczne
bractwa i stowarzyszenia); B. św. Hieronima (—Hieronim);
B. św. Hipolita ( — Hipolit św.) ; B. św. Huberta ( — Hubert św.) ;
B. św. Iwona (— Iwon Św.); B. św. Izydora (— Izydor Oracz);
B. św. Jacka (—Jacek Odrowąż); B. św. Jakuba (—Jakub
Starszy Apostoł); B. św. Jana Chrzciciela (—Jan Chrzciciel);

B. świętych Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty; B. św. Jana
Apostoła i Ewangelisty (—Jan Apostoł IV); B. św. Jana Nepomucena
( — Jan Nepomucen) ; B. św. Januarego ( — rycerskie
bractwa); B. św. Jerzego (—Jerzy); B. św. Joanny d'Arc
(—Joanna d'Arc); B. św. Jozafata, (—Jozafat Kuncewicz);
B. św. Józefa (—Józef Św.);

B. świętych Józefa z Arymatei
i Nikodema (—Józef z Arymatei, — Nikodem); B. św. Katarzyny
(—Katarzyna Św.); B. świętych Kosmy i Damiana ( —
Kosma i Damian) ; B. św. Krzysztofa ( — Krzysztof św.) ;
B. św. Leonarda (— Leonard Św.); B. św. Łukasza (— Łukasz
Ewangelista IV); B. Łazarzowe (— Łazarz Św.); B. św. Marcelego
(— Marceli Św.); B. św. Marcina (— Marcin z Tours);
B. św. Marii Magdaleny (— Maria Magdalena);

B. św. Maurycego
(-rycerskie bractwa); B. św. Michala Archanioła (—
rycerskie bractwa); B. św. Moniki, B. św. Augustyna i św. Moniki
(— Pocieszenia Matka Boża n i ) ; B. św. Rocha (— Roch
Św.); B. św. Sebastiana (—Sebastian Św.); B. św. Stanisława
Bpa (— Stanisław Bp); B. św. Stanisława Kostki (— Stanisław
Kostka); B. św. Tekli (—Tekla Św.); B. św. Teresy z Ávila
(—Teresa Wielka);

B. Paska Milicji św. Tomasza z Akwinu
(— Tomasz z Akwinu); B. św. Urbana (— Urban Św.); B. św.
Urszuli (—Urszula Św.); B. św. Wacława (—Wacław Św.);
B. św. Walentego (— Walenty Św.); B. św. Wincentego a Paulo
(— Wincenty a Paulo); B. św. Wincentego Ferreriusza (— Wincenty
Ferrer); B. Ładysława (— Ładysław z Gielniowa); B.
św. Wojciecha (—Wojciech); B. św. Zofii (—Zofia Św.); B.
św. Zyty (—Zyta Św.).

VI. INNE BRACTWA — B. Betlejemitów ( — betlejemici 3);
B. Białych (—rycerskie bractwa); B. Czuwających (—szpitalnictwo),
B. Dobrej Śmierci (—śmierć III); B. Gonfalonierów
( — gonfalonierzy); B. Kurkowe (—rycerskie bractwa); B.
Miłosierdzia (—bank pobożny, — Bractwo Miłosierdzia); B.
Matek Chrzęść. (— Arcybractwo Matek Chrześcijańskich).

B. Miłości, zał. 1519 przez kard. Giuliano de Medici (późniejszy
pap. Klemens VII) przy kościele św. Hieronima w Rzymie
i zatwierdzone 28 I 1520 przez pap. Leona X; początkowo składało
się z urzędników Kurii pap. i miało na celu udzielanie pomocy
duchowej i materialnej ubogim, zwł. więźniom rzym.;
zreorganizowane przez pap. Innocentego XII konst. Ad pastorale
z 18 IX 1694, objęło patronat nad szpitalami i in. instytucjami
charytatywnymi w Rzymie.

B. Pokutujących, Columbini (— pokuta); B. Polanów, B. Polskie
(—patriotyczne organizacje religijne); B. Strzeleckie ( —
rycerskie bractwa); B. Śmierci i Pogrzebu Duchownych ( —
kapłańskie bractwa); B. Trzeźwości (— trzeźwość); B. Ubogich
(—ubóstwo); Kalendy (—kapłańskie bractwa); B. Prerafaelitów
(—prerafaelici); Milicja Jezusa, Milicja Chrześcijańska
( — rycerskie bractwa).

B. Wspomagających Więźniów, Confraternitas Pietatis Carceratorum
— dla opieki nad więźniami Państwa Kośc. — zatwierdził pap. Grzegorz XIII konst. Piipatris z 28 VI 1579, a dalszymi
uprawnieniami i przywilejami obdarzył je pap. Sykstus V;

członkowie zobowiązywali się do stałego wspomagania więźniów
za pośrednictwem delegowanych do tej funkcji osób; b. miało
prawo uwalniać co roku jednego więźnia (przywilej ten miały też
inne b. potrydenckie, w Polsce szczególnie krakowskie B. Compassionis).

B. Górnicze w Krakowie, B. Górników i Hutników
Wielkiego Księstwa Krak. (—zawodowe związki katolickie).
B. kościelne prawosławne i unickie występują pod nazwą
-> cerkiewne bractwa.

 

BuIRom (passim); BulRomCont (passim); L.A. Muratori, De pits laicorum confraternitatibus. Mi 1742; Moroni I 292-314, XVI 117-132; J. Muczkowski, B. jezuickie i akademickie w Krakowie, Kr 1845; P. Paschini, La beneficenza in Italia e le Compagnie del Divino Amore nel primi decenni del cinquecento, R 1925; G. Martini, Storia delle confraternite Italiane, To 1935; H. Hoffmann, Bruderschaftsleben im barocken Breslau, ASKG 6(1941) 207-242; G. Meersscman, Etudes sur les anciennes confréries dominicaines, AFP 20(1950) 5-113, 23(1953) 275-308; L. di Fonzo, EMar 631-643; G. Vromant, De fidelium associationibus, Lv 19552 ; Ch.J. Corcoran, Marian Confraternities, w: Mariology, Miw 1961, III 223-234; Fliche-Martin XIV 666-693; M. Maroni Lumbroso, A. Martini, Le confraternite romane nelle loro chiese, R 1963; L. Wijman van. La Congregazione d'Albi (1499-1602), R 1971.

Podobne prace

Do góry