Ocena brak

BOŻA RODZICIELKA, Boga Rodzica

Autor /ktos Dodano /27.06.2012

Tytuł nadawany -v
Maryi, matce -» Jezusa Chrystusa, wyrażający jej bezpośredni
udział we -> wcieleniu Syna Bożego; pośrednicząc ze strony
ludzkiej w unii -> hipostatycznej, stała się w sensie właściwym
- y Matką Boga (Theotokos) ; prawdę tę jako dogmat wiary
ogłosił 431 Sobór Efeski.

I. W TEOLOGII -* Macierzyństwo Boże.

II. W LITURGH — Uroczystość B.R. Maryi ma na celu ukazanie
jej roli we wcieleniu i oddanie czci jako Matce Boga;
obchodzono ją w starożytności chrzęść, w dzień oktawy Bożego
Narodzenia (1 I); od poł. VI w. przesłonił ją obchód Obrzezania Pańskiego; odnowiono ją 1932 z okazji 1500-lecia Soboru
Efes, jako święto Macierzyństwa NMP (11 X), a 1969 przywrócono
na dzień 1 I (Sanctae Dei Genetricis Mariae).

Pierwotnie święto ku czci B.R. obchodzono pod nazwą Memoria
sanctae semper Virginis Deiparae (Mneme tes hagias
aeiparthenou Theotokou) albo Annuntiatio (Euangelismos) w
niedzielę poprzedzającą Boże Narodzenie (świadectwem tego
obchodu w Konstantynopolu jest zachowane kazanie abpa Proklosa,
wygłoszone 428 lub 429 w obecności Nestoriusza, w Palestynie
— kazanie Teodora, bpa Petry, wygłoszone 530).

W Kościele
zach. święto to znane było w V w. w Rawennie, w rycie
ambrozjańskim jako Dominica de exceptato (tj. o poczęciu),
a w rycie -> mozarabskim — 18 XII (późniejsza data lokalnego
święta Expectatio partus BMV);wg Augustyna data tego obchodu
w rycie rzymskim przypadała na 25 III, pozostając w
związku z datą obchodu Bożego Narodzenia i domniemaną
datą śmierci Chrystusa na krzyżu (Zwiastowanie Maryi).

W niektórych zabytkach pierwotnej liturgii rzym. dzień oktawy
Bożego Narodzenia ma nazwę Natale sanctae Mariae (Lekcjonarz
z Kapui z 546, Antyfonarz z Mont Blondin z VIII-IX w.
oraz Antyfonarz z Compiègne z IX w.); tego dnia odmawiano
również modlitwy mszalne o powstrzymywanie się chrześcijan
od udziału w Saturnaliach ( -> Nowy Rok).

Niektórzy historycy
liturgii przypuszczają, że święto to upamiętnia poświęcenie w
IV w. bazyliki S. Maria Antiqua na Forum Romanum, w miejscu
świątyni Westy (noworoczna legenda rzym. o smoku i westalkach),
gdzie w V w. osiedlili się mnisi gr.; in. sądzą, że w Rzymie
w bazylice S. Maria Maggiore przeniesiono mszę z nocy
Bożego Narodzenia na dzień oktawy, pozostawiając 25 XII mszę
stacyjną w dzień w bazylice św. Piotra (stacyjny kościół).

Zrekonstruowany pierwotny formularz maryjnej mszy Vultum
tuum z 1 I zachował się w formularzu wotywnym o NMP na
okres Bożego Narodzenia i wspólnym o dziewicach; Sakramentarz
gelazjański (po synodzie 567 w Tours, nakazującym obchód
Obrzezania Pańskiego) zawiera na dzień oktawy modlitwy specjalne
o tematyce wcielenia; w prefacji natomiast wyraża wiarę
w Boże macierzyństwo NMP słowami wyjętymi z mowy św.
Augustyna (Sermo 369).

Kapitularz Ewangeliarza gnieźnieńskiego
z 1. poł. IX w. (rpsBKapGn 1) podaje w tym samym dniu
najpierw ewangelię oktawy (stacja w bazylice NMP Męczenników,
co wiązano z dniem pierwszego wylania krwi przez Chrystusa),
tj. Łk 2,21-32 (obowiązującą od VII w.), potem zaśNatale
sanctae Mariae z ewangelią Mt 25,1-13. Jeszcze w XI w.
treścią oficjum dnia oktawy Narodzenia Pańskiego był obchód
ku czci NMP (Bernold z Konstancji).

W Mszale rzymskim od początku formularz na 1 I pochodził
z Bożego Narodzenia (Puer natus est nobis), modlitwy jednak
zachowały charakter maryjny; wprowadzony 1932 formularz
święta Macierzyństwa NMP stanowił, poza introitem Ecce Virgo
concipiet, kompilację formularzy maryjnych, głównie ze Zwiastowania;
w MR 1970 stworzono nowy formularz o charakterze
maryjnym (introit Salve sancta Parens, kolekta Deus qui salutis
z sakramentarza gregoriańskiego, prefacja Et te in Maternitate),
pozostawiając motyw noworoczny w modlitwach nad darami
i po komunii; ta ostatnia jest prośbą o dojście do życia wiecznego
tych, którzy wyznają, że Maryja jest Dziewicą, Matką Syna
Bożego i Matką Kościoła; treścią śpiewu przy komunii jest
Chrystus jako król wieków.

Oficjum w BR na 1 I, mimo niektórych tekstów z Bożego
Narodzenia, miało również charakter maryjny, mianowicie:
zespół 5 antyfon na laudesy i nieszpory (O admirabile commercium),
antyfony do Benedictus oraz Magnificat (Mirabile mystérium,
typowo bizant. sticharion inspirowany tekstami Grzegorza
z Nazjanzu, Magnum hereditatis mystérium), 5 responsoriów
oraz psalmy na jutrznię i nieszpory typowe dla świąt maryjnych;
oficjum to przypisywano gr. mnichom z bazyliki S. Maria Antiqua.
Oficjum z 1932 na 11 X było zbiorem tekstów ze świąt
NMP, z wyjątkiem czytań z Mów Leona Wielkiego na Boże
Narodzenie i z homilii Bernarda z Clairvaux, ponadto hymny
Caelo Redemptor pertulit oraz Tu Mater alma Numtnis.

Od 1971 w Liturgia horarum na dzień 1 I zachowano niektóre bizant.
antyfony i responsoria, porównujące Dziewiczą Matkę do niezniszczalnego
krzaka Mojżeszowego, gałązki Jessego, gwiazdy
Jakuba itp.; wprowadzono natomiast czytania z Hbr 2,9-17
o całkowitym upodobnieniu się Chrystusa do ludzi i z Listu do
Epikteta Atanazego Wielkiego o człowieczeństwie Słowa Bożego
przyjętym z Maryi oraz hymny na nieszpory, utwór Seduliusza
-» Corde natus ex Parentis, na oficjum czytań -> Radix
lesse floruit, na laudesy Fit porta Christi pervia.

Akcent noworoczny
zawierają jedynie -> preces laudesów i nieszporów o pokój,
zgodę, jedność na świecie i w rodzinach, o braterstwo między
ludźmi, których Chrystus stał się bratem, o łaski za przyczyną
Maryi — pełnej łaski.

 

B. Botte, La première fête moriate de la liturgie romaine, EL 47 (1933)
425-430; A. Baumstark, Byzantinisches in den Weihnachtstexten des römischen „Antiphonarius officii", OC 33 (1936) 167-187; L. Brou, Sai/ir Grégoire de Nazianze et l'antienne „Mirabile mystérium", EL 58 (1944) 14-22; Aigrain 628-629; Schmidt IL 582; G. Frénaud, Le culte de Notre-Dame dans l'ancienne liturgie latine, MarMan VI 159-171; J. Pascher, Das liturgische Jahr, Mn 1963, 396-400,611; B. Capelle, Die Marienfeste, Martimort II 288-290; Rado II 1131.1320.1329; Righetti II 94-95.

 

III. W IKONOGRAFII -» Matka Boża.

Podobne prace

Do góry