Ocena 3.0 1 głos

BOLESNA MATKA BOŻA - W IKONOGRAFII

Autor /Leonidas Dodano /21.06.2012

Maryja jako współcierpiąca z Synem
występuje w scenach bibl. (-> złożenie do grobu, ukrzyżowanie),
dogm.-mist. (przedstawienia typu Dolorosa Societas), dewocyjnych
(bizant. ikony Glykofllusa i ="http://www.edukateria.pl/tematy/Madonna/">Madonna Pasyjna, cykle
historii pasyjnej, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Koronka/">koronka 7 boleści, opłakiwanie, -> Pieta)
oraz na licznych obrazach autonomicznych.

1. Do dogmatyczno-mistycznych — najbogatszych ikonograficznie
wyobrażeń M.B.B, należą obrazy Dolorosa Societas
(pół- i całofigurowe), ukazujące Maryję jako pendant do Chrystusa
-y Męża Boleści (="http://www.edukateria.pl/tematy/Zwyczaj/">zwyczaj zestawiania obu postaci w jednym
przedstawieniu wywodzi się ze sztuki wczesnochrześc, np.
dyptyk z płaskorzeźbami z f="http://www.edukateria.pl/tematy/Kosci/">kości słoniowej MB z Dzieciątkiem
oraz "http://www.edukateria.pl/tematy/Chrystus/">Chrystus-Pantokrator (VI w., Muzea Państw., f="/temat/Berlin">Berlin).

Ikona
z 2. poł. XIII w. z kościoła Farenomene w Kastorii (f="/temat/Grecja">Grecja)
ukazuje popiersia Jezusa i Maryi z pochylonymi ku sobie głowami:
wyprostowany i obnażony martwy Chrystus ze skrzyżowanymi
na łonie rękoma i Maryja okryta płaszczem i maforionem,
opierająca na grzbiecie lewej dłoni swą bolesną głowę, prawą
przykładająca do serca.

Podobne ="/temat/Ujecie">ujęcie przekazują mozaiki
z Ewrytanii (pocz. XIV w., "/temat/Klasztor">klasztor Tatarna) i f="http://www.edukateria.pl/tematy/Dyptyk/">dyptyk z 1381
(klasztor Przemienienia Pańskiego, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Meteora/">Meteora). ="http://www.edukateria.pl/tematy/Schemat/">Schemat ten przejęto
w f="http://www.edukateria.pl/tematy/Sztuce/">sztuce wł. (np. f="http://www.edukateria.pl/tematy/Pawel/">Paweł z Wenecji, Pala feriale, ok. 1300,
Museo Marsiano, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Wenecja/">Wenecja); w połączeniu ze starym typem bizant.
obrazów, które ="http://www.edukateria.pl/tematy/Na-Rusi/">na Rusi otrzymały f="http://www.edukateria.pl/tematy/Tytul/">tytuł Nie plącz nade
mną, Matko (MB podtrzymuje Chrystusa stojącego w otwartym
sarkofagu), wpłynął on na dalszy rozwój ikonograficzny Dolorosa
Societas, wprowadzając serdeczne, ideowo-formalne powiązanie
Matki z Synem; współbolejąca Maryja przytula smutną
ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Twarz/">twarz do policzka Zbawiciela stojącego w sarkofagu, obejmując
ramionami jego szyję i ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Rece/">ręce (ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Obraz/">obraz dalmatyński z 2. ćwierci
XIV w., Museo di Casa Home, Florencja; ="http://www.edukateria.pl/tematy/Tryptyk/">tryptyk kreteńsko-
-wenecki, XIV w., Museo Correr, Wenecja).

W sztuce krajów na pn. od Alp nawet najwierniejsze naśladownictwa
obrazu flor. z Museo di Casa Home (f="http://www.edukateria.pl/tematy/Rewers/">rewers ołtarza
ImhofTa z ok. 1420 i "http://www.edukateria.pl/tematy/Epitafia/">epitafia z 1443 — K. Rymensnidera, kościół
św. Wawrzyńca, i A. Lidwachera, kościół Dominikanów, oraz
węg. obraz tablicowy z ok. 1470-80, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Koszyce/">Koszyce), jakkolwiek nacechowane
tak samo serdecznym zespoleniem Matki z Synem,
zmieniają zasadniczo charakter pierwowzoru flor. — Maryja
obejmuje bowiem żyjącego Chrystusa.

W sztuce pn. motywy
bizant.-wl. przepojone zostały treściami dogm.-mist.: Chrystus
jako Mąż Boleści, mimo ran i cierpień stanowiących istotę
dzieła zbawienia, ukazany jest jako żywy i zdolny do znoszenia
bólu, Maryja zaś nie tylko jako współczująca ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Matka/">Matka,
lecz jako towarzyszka jego męki; 2 witraże dolnoreóskie z 1480
przedstawiają Maryję z mieczem boleści przenikającym duszę
(Łk 2,35), a Chrystusa z włócznią przebijającą ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Serce/">serce (Schnütgen
f="http://www.edukateria.pl/tematy/Museum-1/">Museum, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Kolonia/">Kolonia).

W sztuce pol. te półfigurowe przedstawienia, zw. Misericordia
Domini lub „Chrystus w studni", obfitują w różnorodne odmiany:

° gdy Chrystus ukazuje ranę boku, towarzysząca mu
Matka załamuje skrzyżowane ręce (2 płaskorzeźby na konsolach
kamiennych z ok. 1340, zakrystia kościoła św. Jana, f="http://www.edukateria.pl/tematy/Torun/">Toruń)
lub dotyka dłonią jego przedramienia (malowidło ścienne z XV w.
w krużgankach kościoła Augustianów-Eremitów w Krakowie
oraz 3 obrazy z XVII w. w krak. kościołach: Reformatów, Bożego
Miłosierdzia i św. Tomasza Apostola);

° gdy Chrystus
ukazuje rany wzniesionych dłoni, stojąca za nim Maryja dotyka
dłonią jego przedramienia, a jej twarz pod opadającym ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Nisko/">nisko
maforionem wyraża spokojną boleść (obraz tablicowy ze Zbylitowskiej
Góry, ok. 1450, MDTw); zwł. 3 obrazy w kościołach
par.: w Iwanowicach (k. Kalisza, 1460-70), Bieczu (k. f="http://www.edukateria.pl/tematy/Gorlic/">Gorlic,
1460-70), Sulisławicach (k. Ząbkowic Śląskich, 2. poł.
XV w.) oraz malowidło w relikwiarzu dyptykowym (MDSd)
wykazują większą zależność od pierwowzoru z Museo di Casa
Home;

° gdy Chrystus ma ="http://www.edukateria.pl/tematy/Dlonie/">dłonie skrzyżowane, wtedy wpatrująca
się w niego Maryja rozkłada ręce w geście orantki (obraz tablicowy z 2. poł. XV w., kościół św. Anny, Kraków)
lub krzyżuje je (np. obraz tablicowy z klasztoru klarysek w Starym
Sączu, na którym ukazana jest obok Chrystusa jako jego
pomocnica oraz -> Pośredniczka Łask, wykonany przez Mistrza
Tryptyku z Żernik).

Już w XIV w. pojawiły się, obok półfigurowych, przedstawienia
całopostaciowe Dolorosa Societas (np. Łukasza z Lejdy,
L. Cranacha St., Kunsthistorisches Museum w Wiedniu; J. Wechtlina
witraże z Fryburga Br., Landesmuseum w Karlsruhe).

Rozkwit ich przypada na XV (rewersy Tryptyku z Roudnic
z 1410, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Galeria/">Galeria Nar. w Pradze; 2 obrazy epitafijne Mistrza
Ołtarza Imhoffa z ok. 1420, Norymberga; rzeźby K. von Einbecka
1416, kościół św. Maurycego w ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Halle/">Halle; westfalskie rzeźby
z piaskowca, f="http://www.edukateria.pl/tematy/Koniec/">koniec XV w., Wallraf-Richartz Museum, Kolonia)
oraz XVI w. (A. Isenbrant, Metropolitan Museum of Art
w Nowym Jorku; H. Baldung, Szépmüvészeti f="http://www.edukateria.pl/tematy/Muzeum-1/">Muzeum w Budapeszcie;
A. Bouts, National Gallery w Londynie).

Kompozycje
tych obiektów cechuje "http://www.edukateria.pl/tematy/Symetria/">symetria, jednakowy f="http://www.edukateria.pl/tematy/Poziom/">poziom głów ustawionych
naprzeciw siebie postaci i współzależność treściowych
motywów, które wyrażają naczelną ideę soteriologii średniowiecznej,
podkreślającej, że dzieła zbawienia dokonał Chrystus Odkupiciel przy czynnym udziale Maryi Współodkupicielki,
polegającym na jej duchowym współcierpieniu (compassio) jako
Pośredniczki i „nieodłącznej współuczestniczki męki" (Engelbert,
="http://www.edukateria.pl/tematy/Traktat/">Traktat o laskach i cnotach Maryi).

W, pol. sztuce sakr. formułę tę stosowano na retabulach, rewersach
poliptyków i tryptyków oraz w samodzielnych malowidłach
i rzeźbach; przedstawiano Maryję jako Pośredniczkę
stojącą w błagalnej postawie, z pochyloną głową i rękoma wzniesionymi
w geście orantki, przed obnażonym do perizonium i pokrytym
ranami Chrystusem, który jako Mąż Boleści trzyma
w skrzyżowanych dłoniach narzędzia męki (trzcinę i bicz) lub
ukazuje rany rąk i boku (="http://www.edukateria.pl/tematy/Kwatera/">kwatera Poliptyku grudziądzkiego
z 1390, MNWwa; obraz śląski z kościoła św. Mikołaja w Brzegu,
MNWwa; rewersy Tryptyków ze Starego i Nowego Sącza
z ok. 1430, MDTw; Tryptyk z Bardiowa, kościół par.; rzeźbiony
="http://www.edukateria.pl/tematy/Oltarz/">ołtarz M.B.B., katedra w Krakowie).

Na obrazach z Dębna
n. Wartą i Olbierzowie, wykonanych przez malarza Jerzego,
do motywu złożonych rąk dołączony jest ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Motyw/">motyw miecza boleści
na znak, że spełniła się przepowiednia Symeona (Łk 2,35).

W nawiązaniu do schematu ukrzyżowania powstawały również
3-osobowe przedstawienia Dolorosa Societas, w których
="http://www.edukateria.pl/tematy/Miejsce/">miejsce Ukrzyżowanego zajmuje Mąż Boleści; asystujący mu
Maryja i Jan "http://www.edukateria.pl/tematy/Apostol/">Apostoł występują tylko we wcześniejszych przedstawieniach
(stauroteka cesarzowej Tamary, XIII w., f="http://www.edukateria.pl/tematy/MuzeUM/">muzeum
w ="http://www.edukateria.pl/tematy/Tbilisi/">Tbilisi; obraz tablicowy Naśladowcy Cimabuego z ok. 1300,
Museo Civico w f="http://www.edukateria.pl/tematy/Arezzo/">Arezzo), w późniejszym okresie przedstawieni
są jako trzymający Chrystusa za ręce (L. Monaco, ok. 1404,
Uffizi; M. Schongauer, miedzioryt) i całujący je (N. di Bicci).

W Polsce formułę 3-osobową zastosowano na pocz. XVI w.
w obrazie z Kurozwęk (k. Staszowa), który jest dramatyczną
sceną rozmowy o męce między Mężem Boleści, M.B.B, i Janem
Apostołem, wzorowaną na sztychu I. van Meckenem z końca
XV w. (kościół Kanoników Regularnych, Kurozwęki), a także
(wg miedziorytu Schongauera) w malowidle ściennym w kościele
św. Wojciecha w Krakowie i drzeworycie krak. druku
B. Opecia Żywota Pana Jezu Krysta (1522).

2. Dewocyjny charakter mają ikony bizant. typu Glykofllusa
(Eleusa) i Madonna Pasyjna (Meter Pathous), wyobrażające
bolejącą Maryję z małym Jezusem w ramionach (przedstawionym
w niedziecięcym typie preegzystującego Logosu) jako
chłopcem -> Emanuelem.

W ikonach typu Glykofilusy Jezus
przytula "http://www.edukateria.pl/tematy/Policzek/">policzek do twarzy Matki, obejmując ją obu rączkami za
szyję; błogi nastrój tulącego się z ufnością dziecka kontrastuje
z zacienionymi głębokim smutkiem oczami Matki przewidującej
jego mękę (np. ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Ikona/">ikona gr. MB -> Włodzimirskiej, z przełomu XIII
i XTV w., Galeria Tretiakowska; ikona bułg. z pocz. XIV w.,
muzeum archeol. w Sofii; f="http://www.edukateria.pl/tematy/Ruskie/">ruskie ikony, np. MB Dońska, Korsuńska,
Tolgska).

Biblijne podłoże boleści Maryi znacznie wyraźniej
występuje w motywach ikonograficznych Madonny Pasyjnej (czczona w Kościele zach. jako MB Nieustającej Pomocy),
która tuli "http://www.edukateria.pl/tematy/Emanuela/">Emanuela, próbującego ukryć się w jej ramionach
przed męką, symbolizowaną narzędziami męki, trzymanymi
przez archaniołów Michała i "http://www.edukateria.pl/tematy/Gabriela/">Gabriela.

Dewocyjne cykle ilustrujące historię męki Pańskiej rozpoczynają
się sceną pożegnania w Betanii, której ikonografia znajduje
odpowiednik w utworach iit., np. w traktacie Jakuba z Vitry
Passio Christi (pocz. XIII w.), w poemacie Nicola Cicerchia
¿a passione (1376) i w misterium pasyjnym Castellano Castellaniego
Rappresentazione ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Della/">della cena e passione (koniec XIV w.).

Najdawniejsze przedstawienia ukazują M.B.B, i Chrystusa zwróconych
ku sobie, w otoczeniu apostołów i niewiast; Chrystus
w prawicy trzyma prawą f="http://www.edukateria.pl/tematy/Dlon/">dłoń Matki, która ociera łzy lewą ręką
lub rąbkiem płaszcza (f="http://www.edukateria.pl/tematy/Malarz/">Malarz koloński), cykl pasyjny o 56 scenach
z ok. 1400, Muzea Państw., Berlin.

Z wł. tradycji lit. pochodzi
formuła ikonograficzna, w której M.B.B, błogosławi klęczącego
przed nią Syna (Correggio, ok. 1514, zbiory R.H. Berensona,
f="http://www.edukateria.pl/tematy/LONDYN/">Londyn; L. ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Lotto/">Lotto, pocz. XVI w., Muzea Państw, w
Berlinie), Na obrazie C. Engelbrechta z 1520 Maryja klęczy
przed Chrystusem, który ją czule obejmuje (Rijksmuseum, Amsterdam),
w drzeworytach A. Durera z 1504-05 i H.L. Schaüfeleina
z 1507-10 M.B.B, klęczy przed Synem, który błogosławi
ją przed odejściem.

Do najwybitniejszych dzieł z okresu baroku
należy ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Fresk/">fresk, H.G. Asama w Tagenseę i płaskorzeźba z kości
słoniowej J.E. Fischera von Erlach (XVIII w.), z okresu romantyzmu
="http://www.edukateria.pl/tematy/Rysunek/">rysunek J. von Führicha (Kunstakademie, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Wieden-1/">Wiedeń).

W Polsce lit. motywy pożegnania w Betanii występują w dziele
B. Opeçia Żywot Pana Jezu Krysta, którego wydania z 1522
i 1538 zawierają ilustracje drzeworytnicze (wzorowane na Schaüfeleinie),
przedstawiające Chrystusa błogosławiącego w chwili
rozstania klęczącą Matkę, oraz w Rozmyślaniach dominikańskich
Z 1532, w których opowieść o pożegnaniu w Betanii zilustrował
ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Mnich/">mnich domin. 9 miniaturami (wśród nich ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Scena/">scena z M.B.Ç. błogosławiącą
Syna, pochodząca z tradycji wł.).

Epitafia śląskie
opata klasztoru św. Wincentego we Wrocławiu z 1520 oraz
H. Śtarczedla i jego żony z kościoła św. Elżbiety we Wrocławiu
(obecnie MNWwa) ukazują w scenie pożegnania żałość otaczających
osób M.B.B, żegnającej się z Chrystusem uściskiem dłoni.

ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Temat/">Temat ten występuje także w rzeźbie: w kamiennym epitafium
M. Irmisch z ok. 1517 w kościele św. Magdaleny we Wrocławiu;
w zwieńczeniu tryptyku z ok. 1581 w kościele par. w Młodojewie
(k. Słupcy); w predelli ołtarza z XVI w. w Mycielinie
(k. Szprotawy); w stallach kościoła Mariackiego w Krakowie;
w szafie ołtarzowej z pocz. XVI w. z Rościsławic, k. Brzegu
Dolnego (MNWwa).

Pod koniec XV w. przeniknęła do sztuki tematyka 7 boleści ;
ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Wyraz/">wyraz plastyczny znalazła w rzeźbie (H. Douvermann, 1521, Kalkar)
i malarstwie 1. poł. XVI w. (J. Mastaert, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Katedra/">katedra Notre-
-Dame, f="http://www.edukateria.pl/tematy/Brugia/">Brugia; Q. Massys St., Musées Royaux des ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Beaux/">Beaux-Arts
de Belgique, "http://www.edukateria.pl/tematy/Bruksela/">Bruksela); odtwarzane w medalionach sceny poszczególnych
boleści (przepowiednia Symeona, "http://www.edukateria.pl/tematy/Ucieczka/">ucieczka do Egiptu,
zgubienie 12-letniego Jezusa w świątyni, dźwiganie krzyża,
ukrzyżowanie, złożenie do grobu) skupione są wokół centr, postaci
M.B.B, (najczęściej typu Pieta), której serce przeszywa
ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Miecz/">miecz wychodzący od Ukrzyżowanego lub z któregoś z pasyjnych
obrazów w medalionach.

W Polsce w okresie baroku poszczególne
sceny 7 boleści przedstawiono w cyklach z M.B.B,
(np. obrazy w kościele Franciszkanów w Krakowie). Ten typ
przedstawień został wyparty przez wyobrażenia autonomiczne.

3. Autonomiczne wyobrażenia M.B.B, ukazują ją samotnie
w całej postaci lub popiersiu z 1 lub 7 mieczami, które
w symbolicznym skrócie unaoczniają jej ból, aby uczynić z niego
przedmiot kontemplacji; f="http://www.edukateria.pl/tematy/Miecze/">miecze przeszywają serce z dołu
albo z 2 stron bądź też tworzą bolesną aureolę wokół postaci,
np. miniatura z 1513 w Hortus animae, Österreichische
Nationalbibliothek, Wiedeń; drzeworyt H. Burgkmaira St.—
stojąca M.B.B, z 7 mieczami (z 1520) lub siedząca z 1 mieczem
(z 1525); obrazy ="http://www.edukateria.pl/tematy/Tycjana/">Tycjana: M.B.B, ze złożonymi dłońmi i z ramionami
rozpostartymi (1550, ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Prado/">Prado).

f="http://www.edukateria.pl/tematy/Sztuka/">Sztuka ruska ukazuje ją
w ikonach typu Achtyrskaja, jako samotnie stojącą na wzgórzu obok krucyfiksu lub z krucyfiksem w ręce, a w dolnej partii
obrazu występują -» narzędzia męki Pańskiej.
W sztuce pol. samotna ="http://www.edukateria.pl/tematy/Postac/">postać M.B.B, z motywem miecza pojawia
się na pocz. XVI w.

Do znanych przedstawień malarskich
należą: obraz malarza Jerzego przedstawiający MB wśród aniołów
trzymających narzędzia męki (obraz ołtarzowy z 1510, ="http://www.edukateria.pl/tematy/Kaplica/">kaplica
M.B.B., kościół Franciszkanów, Kraków) oraz podobny
tematycznie obraz w typie późnogot. z przełomu XVI i XVII w.,
malowany na desce ze złotym wytłaczanym tłem (kościół par.
w Parczewie).

Przedstawiano także MB z 7 mieczami (np.
skrzydło tryptyku z XVI w. w kościele par. w Boguszycach,
k. Rawy Mazowieckiej). Największą popularność osiągnęła
ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Forma/">forma popiersia (np. obraz z XVI w., kościół par. w Warce,
k. Grójca), którą posługiwano się również w baroku i sztuce
nowszej, starając się — podobnie jak w krajach rom. — o ekspresję
twarzy i rąk.

Obrazy ołtarzowe przedstawiają MB z mieczem
w sercu (np. warsztatu M. Willmana, pocz. XVIII w., kościół
par. Pyskowice, k. Gliwic; I. Jabłońskiego, koniec XIX w.,
kościół Mariacki, Kraków) oraz drzeworyt lud. z 7 mieczami
(kościół poreformacki w Miedniewicach, k. Żyrardowa) i bez
miecza (obraz z przełomu XVII i XVIII w., kościół par. Koniecpol-
Chrząstów, woj. częstochowskie; szkoły wł., z pocz.
XVIII w., klasztor klarysek przy kościele św. "http://www.edukateria.pl/tematy/Andrzeja/">Andrzeja, Kraków).

Głowę Maryi i dłonie modlitewnie złożone ukazuje obraz
z XVIII w. w kościele par. Czołomyje, k. ="http://www.edukateria.pl/tematy/Siedlec/">Siedlec; samą głowę
— obraz z przełomu XVII i XVIII w. z kościoła popijarskiego
w Chełmie.

Postać M.B.B, była uprzywilejowanym tematem w plastyce.
Najdawniejsze z zachowanych figur, mocne w formie i wyrazie,
pochodzą z grup ukrzyżowania — na belkach tęczowych z Noskowa
(k. Jarocina Pozn., ok. 1420), Trzebiatowa (k. Gryfic,
1425), Śleszowic (k. Suchej Beskidzkiej, ok. 1470).

Od XVI w.
stają się one tematem samodzielnym, często wykorzystującym
motyw miecza (Staniątki, k. Krakowa, pocz. XVI w.; Żyglin,
k. Tarnowskich Gór, poł. XVII w.); przedstawienia bez miecza
są częstsze (np. Lewiczyn, k. Grójca, pol. XVI w.; Kozłów,
k. Gliwic, 1. poł. XVIII w.; Dzierzkowice, k. Kraśnika, 2. poł.
XVIII w.).

Popiersia w rzeźbie nie występują; samą głowę
M.B.B, wykonał 1701 B. ="http://www.edukateria.pl/tematy/Fontana/">Fontana w tondzie kościoła św. Andrzeja
Apostoła w Krakowie.

 

Mâle Ac 122-132; Künstle I 642-644; P.O. Riedmatter, Die Ikonographie Jes Abschiedes Jesu yon Bethanien, Kallmünz 1931 ; F. Mugnier, La compassion de ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Marie-1/">Marie, P 1935; O. ="http://www.edukateria.pl/tematy/Schmitt/">Schmitt, RDK I 102-105; C. ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Gould/">Gould, A Probable Adaptation by Correggio of Dürer's Iconography, BMag 90(1948) 286-289; KZSP I z. 2, 20, z. 14, 47, IH z. 12, 4, IV z. 2, 64, V z. 5, 12, VI z. 5, 32,64, z. 12, 35, VIII z. 5, 9, z. 14, 8. X z. 4, 20, z. 5, 33, z. 22, 1 ; L. Kretzenbacher, Passionsbrauch und Christi-f="http://www.edukateria.pl/tematy/Leiden/">Leiden-Spicl in den Südost-Alpenländern, Sa 1952; W.H. Gerdts, The Sword of Sorrow, The Art Quarterly 17 (1954) 212-229; P.O. Riedmatter, LM I 28-33; E. Witzleben, LM I 1179-1186; Aurenh 29-31; M. Gómez-f="http://www.edukateria.pl/tematy/Moreno/">Moreno, La gran época de la escultura española, Ea 1964; F. Zoepel, LThK IX 430-431; Z. Kruszelr.icki, Obraz z Donaborowa i zagadnienie ikonografii „Chrystusa w studni", TKHS 15 (1965) z. 3, 77-152; T. Dobrzeniecki, Scena w Betanii. Ze studiów nad ikonografią sztuki polskiej XVI wieku, w: Ze studiów nad sztuką polską, Wr 1968, 95-109; Stabat Mater. ef="http://www.edukateria.pl/tematy/Maria/">Maria unter dem Kreuz in der Kunst um 1400. Ausstellung tm Salzburgen Dom 1 Juni bis 15 September 1970, Sa 1970; T. Dobrzeniecki, Gotycki obraz z Olbierzowic. Zagadnienia ikonografii i stylu, BHS 31 (1969) 41-60; tenże, Niektóre zagadnienia ikonografii Męża Boleści, RMNW 15 (1971) z. 1, 7-220; W. Braunfels, LCIk III 197-198; M. Lechner, LCIk III 200-203; E. Sauser, LCIk IV 86-87.

Podobne prace

Do góry