Ocena brak

BOHUSZ FRANCISZEK KSAWERY SJ

Autor /Leonidas Dodano /21.06.2012

ur. 1 I 1746 w okolicy
Wiłkomierza (k. Wilna), zm. 4 IV 1820 w Warszawie,
Publicysta, historyk i działacz polityczny.

Do zakonu wstąpił 1761; studiował w Akademii Wil. filozofię,
teologię i prawo, przez pewien czas także w Rzymie; 1768
przyjął święcenia kapł.; po kasacie zakonu był prob, w Jeznie
i Wiłkomierzu;

1777-78 oraz 1790-91 podróżował po Europie;
1781 został prałatem; 1780-82 był prezydentem trybunału litew.
oraz wychowawcą Franciszka Sapiehy; aresztowano go 1792
jako przeciwnika Targowicy; 1794 brał udział w spisku J. Jasińskiego;
dostrzegał potrzebę zjednoczenia narodu w obliczu
zbliżającego się powstania i w tym celu proponował zniesienie
pańszczyzny i nadanie chłopom wolności, zmniejszenie różnic
między mieszczanami a szlachtą oraz zabezpieczenie praw Kościoła;

powtórnie uwięziony 1794, wywieziony został do Smoleńska;
uwolniony po 15 miesiącach powrócił do Wilna; 1803
został gen. wizytatorem szkół litew. ; od 1804 przebywał w Warszawie,
będąc członkiem Tow. Przyjaciół Nauk.

Napisał kilka
prac, m.in. O początkach narodu i języka litewskiego (Wwa 1808),
w której dowodzi, że język ten pochodzi z języka jafetydzkiego;
Dodatek do książki pt. „Poprawa błędów [...] przez Onufrego
Kopczyńskiego napisanej" (Wwa 1808) oraz Dziennik podróży
(I-II, Wwa 1903; wyd. A. Kraushar jako dziennik S. Staszica);
przetłumaczył z języka franc, dzieło J. Verneta Filozof bez religii
uważany w towarzystwie (I-II, Wl 1786) oraz Kodeks Napoleona
(Wwa 1810); nadto wydał Sumaryjny wypis akt kapituly
katedralnej wileńskiej od roku 1501 do roku 1783 (Wl 1895).

 

J. Kossakowski, Rys prywatnego i publicznego życia Franciszka Ksawerego B., RTWPN 17 (1824) 136-147; Sommervogel I 1597-1599; J. Bieliński, Uniwersytet Wileński, Kr 1900, III 378-379; H. Mościcki, PSB II 229-230; C. Kudzinowski, B., pierwszy Umanista polski, Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1952-54) z. 1, 52; I. Barowa-Turowska, Franciszka Ksawerego B. „Diariusz podróży" i dwa listy do króla, RBi 5 (1961) 337-353; NKorbut IV 284-285.

Podobne prace

Do góry