Ocena brak

„Bogurodzica” jako arcydzieło polskiej poezji średniowiecznej

Autor /Czeslaw123 Dodano /06.05.2011

Utworem w pełni zasługującym na miano arcydzieła, jakie nadaje się utworom wybranym, wybitnym, jest „Bogurodzica”. Najstarszy odpis Bogurodzcy pochodzi z 1406r.(tzw. przekaz krakowski I ), jednakże sam utwór powstał znacznie wcześniej, napewno po wieku X i przed wiekiem XIV ; najczęściej przyjmuje się pierwszą połowę XIII wieku. „Bogurodzica” jest naszym najstarszym utworem literackim, napisanym w jezyku rodzinnym, tworzy niejako zaczyn polskiej literatury, i to zaczyn świetny, wyznaczający naszej eczesnej twórczości poczesne miejsce w kulturze średniowiecznej. Utwór ten nie stanowił w średniowieczu dzieła martwego, zagubionego pośród dzieł jakiejś biblioteki klasztornej, stał się czymś w rodzaju hymnu narodowego, żył życiem pieśni przekazywanej ustnie a pokolenia na pokolenie. Dzięki świadectwu Długosza wiemy, iż śpiewało ją rycerstwo polskie przed bitwą pod Grunwaldem. Poza sprawą kulturalnego i narodowego znaczenia tej pieśni, istotną kwestią było samo odczytanie treści i dogłębne jej zrozumienie.

Tekst bowiem przedstawiał dziesiątki problemów badawczych. Był też zagadką językową, bowiem w jego skład weszły wyrazy i formy niespotykane w innych późniejszych zabytkach, lub bardzo rzadkie. Niejasny był również rodowód literacki, dlatego trudno się dziwić, że przyciągała ona jak magnez uwagę wielu wybitnych uczonych. W pierwszej strofie autor zwraca się do matki Chrystusa (uwielbianej przez Boga - Ojca) z prośbą pozyskania dla nas przychylności Chrystusa. Druga strofa jest już zwróceniem się do samego Chrystusa i składa się z bliżej określonych próśb, a więc: aby Syn Boży usłuszał głosy (słowa), wypełnił pragnienia ludzkie, usłyszał modlitwę, którą czynią modlący się i aby dać raczył to, o co go proszą, a mianowicie pobożny żywot na ziemi i po śmierci przebywanie w raju. Język utworu zawiera kilka archaizmów leksykalnych

( Boburodzica, bożyc), gramatycznych tj. starych form fonetycznych (sławiena), składnikowych (twego dzieła krzciciela - dla twego chrzciciela), oraz archaizmów znaczeniowych ( czyli słów, które do dziś dnia istnieją , ale mają już inne znaczenie np. „sławiena” - wielbiona, „napełń myśli” - pełń pragnienia). Utwór posiada precyzyjną kompozycję: dwa pierwsze rozbudowane wersy pierwszej zwrotki mają charakter apostrofy, ale wers trzeci to krótkie zdania rozkaujące, tworzące wyraźnie zamierzony kontrast z tymi rozbudowanymi apostrofami. Tej budowy już w zwrotce drugiej poeta nie powtórzył : tutaj sytuacja jest odwrotna, krótka apostrofa i cały sznur zdań rozkazujących.

Powtarzanie niektórych słów (np. usłysz, słysz) i i gromadzenie wyrazów blizkoznacznych nadają zawołaniom efekt podniosłości. Ważną rolę odgrywają treściowe przeciwstawienia nie tylko między poszczególnymi partiami utworu, ale między sąsiadującymi ze sobą słowami, np. „Bogurodzica dziewica”, „twego syna gospodzina”. Zestawienia te tworzą pary rymów wewnętrznych oraz stanowią realizację charzkterystycznych dwuczłonowych związków wyrazowych i zdaniowych, które przewijają się przez cały utwór. Oprócz rymów wew. są rymy zew., przy czym całą pierwszą zwrotkę tworzą rymy na - a.

Bogurodzicę napisał poeta dobrze obeznany z tajnikami sztuki poetyckiej, umiejący w „barbarzyńskim języku” żłobić piękno poetyckiego słowa i przystosować ów język do niełatwej funkcji artystycznego wyrażania myśli i uczuć abstrakcyjnych.

Do góry