Ocena brak

Błąd generalizacji i stereotypu

Autor /jolka Dodano /26.05.2014

Niewątpliwie często spotykanym błędem przy ocenianiu jest błąd generalizacji. Polega on na skłonności osoby oceniającej do zbytniego uogólniania w dokonywaniu ocen. Praktycznie wyraża się to w tendencji do oceniania wszystkich cech danej osoby w podobny sposób. Przyczyną tego zjawiska jest ogólne wrażenie, jakie osoba oceniana wywarła na szacującej ją osobie. Na przykład nauczyciel może być w tak wielkim stopniu pod wrażeniem powabnego wyglądu i pogodnego usposobienia uczennicy, że oceni ją pozytywnie również pod względem współpracy z innymi, zgłaszania inicjatyw, stałości emocjonalnej, współodpowiedzialności itp. W przypadku takim ogólne wrażenie spowodowane wysoką lub bardzo niską oceną „promieniuje” niejako na całokształt zachowania się i całą osobowość badanego. Skutecznym poniekąd sposobem znacznego osłabienia lub niekiedy całkowitego usunięcia błędu generalizacji jest ocenianie każdej jego cechy w ścisłej łączności z wszystkimi pozostałymi osobami badanymi, tj. najpierw oceniamy wszystkich pod względem pierwszej cechy, następnie pod względem drugiej itp.

Błąd stereotypu natomiast polega na ocenianiu innych z pozycji żywionych wobec nich uprzedzeń (por. R.R. Holt, 1971, s. 21-23). Uprzedzenia te mogą mieć różnorakie podłoże. Nierzadko odnoszą się do ludzi z kręgu mniejszości etnicznej lub niektórych narodowości czy określonego pochodzenia społecznego albo osób o osobliwym wyglądzie zewnętrznym, np. wyraźnie zeszpeconych lub z nadwagą. Żywione być mogą także z innych przyczyn. Niekiedy zaś można uprzedzić się do kogoś bez „specjalnego” powodu. Po prostu kogoś nie lubimy i nie zdajemy sobie sprawy, dlaczego budzi on w nas nieprzyjazne uczucia. Bywa tak nierzadko od pierwszego niemal z nim spotkania. Dopiero po latach dostrzegamy podobieństwa np. w jego wyglądzie lub ogólnym zachowaniu się wobec osoby, którą mieliśmy prawo nie lubić. Tego rodzaju błąd działa — według wyrażenia R.K. Mertona —jak „samospełniające się proroctwa” i jest wyjątkowo trudny do jego zredukowania lub pomniejszenia.

 

Podobne prace

Do góry