Ocena brak

BIOLOGII FILOZOFIA

Autor /Arnolf Dodano /08.06.2012

Filozofia poznania biol., metabiologia
lub (szeroko rozumiane) logika, metodologia i epistemologia
biologii, dział nauki traktujący -> biologię jako źródło
poznawcze (biologia od wewnątrz), przeciwstawny traktowaniu
jej jako faktu kulturowo-cywilizacyjnego (biologia od zewnątrz),
widzianego w kontekście jego hist., psych., społ., ekon. i techn.
uwarunkowań.

F.b. jest nauką młodą. Chociaż niektóre jej wątki podejmowano
już w XIX w. (np. C. Bernard), systematycznie zaczęto
się nią zajmować dopiero od opublikowania dzieła J.H. Woodgera
Biological Principles (Lo 1929,19673). W ślad za ożywieniem
tendencji antyredukcjonistycznych w biologii w czasach
najnowszych nastąpił wzrost zainteresowań tą dziedziną wiedzy.

F.b., badając swój przedmiot od strony formalnej w zależności
od aspektu statycznego lub dynamiczno-funkcjonalnego,
występuje pod nazwą logiki języka biol. (analiza formalnej
struktury pojęć, twierdzeń i teorii) bądź metodologii biologii
(logikalna analiza metod zdobywania i uzasadniania wiedzy
o życiu); badając zaś poznanie biol. głównie w jego funkcji informatora,
czyli w związku z jego koncepcją, przedmiotem, założeniami,
wartością i zadaniami — jako filozofia i epistemologia
tego poznania.

Schematyczny ten podział nie odznacza się
pełną rozłącznością. Wielu autorów (m.in. M. Beckner, L.
Bertalanffy, E. Callot, K. Schaffner, Woodger) włącza do f.b.
problematykę np. -> witalizmu, -+ mechanicyzmu, ->- celowości, holizmu, które nie mają charakteru ściśle metabiol., są
przedmiotem raczej filozofii -> przyrody ożywionej.

Jednakże
w kręgu zwolenników szeroko pojętej filozofii empirycznej (z tego
grona rekrutuje się większość współcz. badaczy biologii),
negujących możliwość odrębności i autonomiczności filoz. poznania
przyrody, włącza się te zagadnienia w obręb f.b. po
części dlatego, iż traktuje się je od strony semiotycznej, a po
części z uwagi na brak innej dziedziny wiedzy, która mogłaby
je podjąć.

Proporcjonalnie duży udział tego rodzaju dociekań
w ogólnym bilansie rozważań filozofów biologii wiąże się z niedostatecznym
rozwojem badań czysto metabiol., prowadzonych
dotąd jedynie fragmentarycznie i przyczynkowo; jest to następstwo
aktualnego stanu biologii, pozostającej nadal nauką
głównie opisową, nie dysponującą uformowaną wystarczająco
nadbudową teor. w postaci teorii adekwatnie wyjaśniającej zjawisko
życia jako takie; teorie ewolucji, dziedziczenia itp. dotyczą
jedynie pewnych aspektów tego zjawiska. Problemem, uważanym
za centr, zagadnienie f.b. (Beckner), pozostaje sama
koncepcja -»> biologii teoretycznej.

Znajomość osiągnięć f.b. posiada
duże, aczkolwiek tylko pośrednie, znaczenie światopoglądowe;
dostarczając bowiem kryteriów pozwalających odróżnić
empirycznie uprawomocnione twierdzenia biol. od tych, za
jakie się niekiedy uważa, umożliwia kryt. ocenę i uchylenie szeregu
metodologicznie nieuprawnionych zarzutów, np. w sprawie
kreacjonizmu i -> ewolucji oraz ich wzajemnego powiązania.

 

J.H. Woodger, Biology and Language, C 1952; E. Callot, Philosophie biologique, P 1957; M. Beckner, The Biological Way of Thought, Be 1959.19682; V.E. Smith, Philosophical Problems in Biology, NY 1966; G. Canguilhem, Biologie et philosophie, w: Contemporary Philosophy, Fi 1968, II 387-394; L. Chiaraviglio, Biology and Philosophy, w: Contemporary Philosophy, Fi 1968, II 376-386; T. Dobzhansky, 77ie Biology of Ultimate Concern, NY 1969; Methodological Problems tn Biology, Synthese 20 (1969) 157-289; Beyond Reductionism. New Perspectives in the Life Sciences, NY 1970; Mietodologiczeskije woprosy sowriemiennoj biologii, Kijew 1970; J. Monod, Essais sur la philosophie naturelle de la biologie moderne, P 1970; Man and Nature. Philosophical Issues in Biology, NY 1971; M.A. Simon, The Matter of Life. Philosophical Problems of Biology, NH 1971 ; A. Czyżewski, Zagadnienie autonomiczności biologii, RF 20 (1972) z. 3, 179-192, 21 (1973) z. 3, 89-105; D. Buican, Le microphénomène et la philosophie de la biologie moderne, Scientia 109 (1974) 335-371; M. Ruse, The Philosophy of Biology. Lo 1973; D. Hull, Philosophy of Biological Science, EC 1974.

Podobne prace

Do góry