Ocena brak

BIOGRAFIA DUCHOWA

Autor /Arnolf Dodano /08.06.2012

(gr. bios życie, grafem pisać),
Opis życia duchowego jakiejś osoby i jego rozwoju. Przedmiot
b.d. stanowią wewn. przeżycia osoby, jej poglądy na temat życia
duchowego i oparta na nich zewn. działalność apostolska.
Do b.d. zalicza się nie tylko żywoty świętych i kandydatów na
ołtarze (hagiografia), ale także tych, którzy wyróżniają się
intensywnym życiem duchowym.

Zaczątki chrzęść, piśmiennictwa biogr. stanowią „Akta męczenników"
z 150-350. Są to protokoły sądowe i opisy męczeństw
(np. Perpetuy, Felicyty, Polikarpa), które notują wypowiedzi
męczenników ukazujące ich usposobienia, przeżycia
wewn. i sposób myślenia.

Bardzo liczne b.d. męczenników
z okresu patrystycznego, powstałe niekiedy na podstawie tylko
przekazów ustnych, pisane były głównie ku zbudowaniu czytelników,
czasem jako apologie bohaterów; nie zawsze dbano w
nich o ścisłość hist.; dla celów dydaktycznych pisał także pap.
Grzegorz Wielki swe Dialogi (PL 77,147-430).

W średniowieczu ukształtowały się w Kościele wsch. i zach.
odrębne modele b.d. W kręgu kultury bizant. biografie pisane
były zgodnie z ascet. poglądami chrzęść. Wschodu; w niektórych
przeważał pierwiastek legendarny, przejęty czasem ze źródeł
pozachrześc, np. Żywot Barlaama i Jozafata (PG 96,859-
-1240; Lw 1935), w innych tendencje doktrynalne, jak np. w
żywocie Maksyma Wyznawcy (PG 90,68-172).

Najliczniejsze
jednak b.d. przedstawiają mnichów, hezychastów ( -> hezychazm)
i atonitów (np. -> Atanazy Atónita) znanych z niezwykłych praktyk
ascet., zw. niekiedy „szaleńcami" dla miłości Bożej (jurodztwo),
jak np. Andrzej Salos (PG 111,625-888). Życiorys
Symeona Nowego Teologa, napisany przez studytę Nicetasa
Stetalosa, przedstawia jednego z największych mistyków bizantyjskich.

Wschodnie b.d. cechuje to, że ich bohaterowie uciekają
od świata i wszelkich godności (w tym także od kapłaństwa),
dążą do hezychii i -» kontemplacji, praktykują surową
ascezę i poddają się ścisłemu kierownictwu duchowemu; nie prowadzą
żadnego zewn. apostolstwa.

Wczesnośredniowieczne piśmiennictwo biogr. na Zachodzie,
pozostające pod wpływem Dialogów Grzegorza Wielkiego, było
literaturą budującą, lecz o małej wartości hist, i wyraźnie ustępowało
piśmiennictwu Wschodu; korzystniejsze zmiany w b.d.
nastąpiły w XII-XV w. wraz z rozwojem literatury ściśle hagiograficznej;

m.in. wskutek zastrzeżenia 1170 przez pap. Aleksandra
III soborom prawa kanonizowania, wzrostu kultu relikwii
świętych i pielgrzymek do miejsc przez nich wsławionych wzrosło
zainteresowanie ich postaciami; powstawały więc zbiory legend
o świętych z licznymi opisami cudów; stopniowo też zaczęły
powstawać b.d. ograniczające opisy cudów na rzecz opisów
życia duchowego.

Powstało wiele b.d. fundatorów klasztorów
i świątobliwych osób świeckich. Żywotopisarstwo rozwijało
się głównie w ośrodkach zak. (benedyktyńskich, cysterskich,
kartuskich, kamedulskich, domin., franciszkańskich i in.) obejmując
zwł. postacie zakonników, a także bpów, tercjarzy i laików.

Okres nowoż. przyniósł rozkwit piśmiennictwa biogr. tak
pod względem ilościowym, jak i jakościowym. Rozpowszechnienie
druku, wyostrzenie zmysłu kryt. w okresie reformacji, rozkwit
nauk kośc. po Soborze Tryd., powstanie nowych zakonów,
spopularyzowanie teologii ascet.-mist. (Ignacy Loyola, Teresa
Wielka, Franciszek Salezy), stworzyły lepsze warunki do
rozwoju piśmiennictwa biograficznego. Poszczególni badacze
zaczęli opracowywać życiorysy bpów, założycieli zak., reformatorów,
wybitnych kapłanów, inicjatorów szczególnych rodzajów
kultu, odnowicieli życia rei. i konwertytów.

Biografie napisane
w XVII-XIX w. cechuje tendencja do przedstawienia
autentycznego życia duchowego jednostek w sposób wyczerpujący
i z podkreśleniem ich niepowtarzalnej indywidualności; biografie
te noszą niekiedy piętno religijności lokalnej, np. w Niderlandach
wpływ devotio moderna, w Niemczech odzwierciedlają
polemikę z protestantyzmem;

kontrowersyjny żywot LT.
Heckera (napisany przez W. Elliotta, NY 1891) związany jest
z amerykanizmem. Zdarzało się, że jakaś b.d. stawała się
klasycznym podręcznikiem doktryny duchowości rei. (np. L. de
la Puente, Vida del Balthasar Alvarez, Ma 1615).

Czasy najnowsze przyniosły nowe, nauk., encyklopedyczne
i lit. formy b.d. W Polsce F. Świątek wydał biografie osób,
które wyróżniły się doskonałością życia (Świętość Kościoła w
Polsce w okresie rozbiorowym i porozbiorowym, I Ki 1930, II
MP 1932).

Ukazały się encyklopedyczne publikacje żywotów
świętych i świątobliwych osób z podstawowymi informacjami
bibliogr.; powstały także zbeletryzowane b.d., np. W. Hünermann,
Priester der Verbannten. Damian de Veuster, ein flämischer
Held (In 1939; Ojciec Damian, Pz 1948,1973*), M. Winowska,
Szaleniec Niepokalanej. Ojciec Maksymilian Kolbe (Niepokalanów
1957, P 19723), tenże, Droga krzyżowa karczowników.
Ksiądz Bronisław Markiewicz (Lo 1970).

Dzięki przykładowemu i ekspresywnemu przedstawieniu prawd
i cnoty chrzęść, b.d. stanowią doniosłe świadectwo w Kościele
i środek duszpast. oddziaływania. B.d. zazwyczaj wyprzedzają
i w jakimś stopniu warunkują procesy beatyfikacyjne i kanonizacyjne.

Przekonanie o doniosłości żywotopisarstwa także z nauk.
punktu widzenia historii Kościoła i teologii przyczyniło się w
XX w. do opracowania teorii b.d. Napisanie dobrej b.d. wymaga
bowiem zastosowania odpowiedniej metody, badań hist.,
krytycznego wykorzystania źródeł.

W odniesieniu do postaci
dawnych niezbędne jest odtworzenie tła hist, i ukazanie środowiska;
niezbędna jest także znajomość teologii ascet.-mist., która
autorowi pozwoli przedstawić poprawnie przeżycia duchowe
bohatera, wytłumaczyć występujące w nich treści oraz rozgraniczyć
pierwiastek naturalny od nadprzyr. ; nadto konieczna jest
znajomość psychologii i właściwego języka nauk. i literackiego.

 

Delchaye LH; Delehaye PM; K. Wilk, Hagiografia metodycznie ujęta, AK 29(1932) 58-66,165-173; H. Delehaye, Cinq leçons sur la méthode hagiographique, Bru 1934; J.B. Rychter, Zagadnienia biografikl współczesnej. Nauka Polska 19(1934) 13-103; G. Bardy, I. Hausherr, F. Vernet i in., DSAM I 1624-1719; F. Świątek, Z dziejów polskiego żywotopisarstwa świętych, Lb 1937; J. Woroniecki, Hagiografia, jej przedmiot, trudności i zadania w Polsce, Kr 1940; Radoński (passim); R. Aigrain, L'hagiographie. Ses sources, ses méthodes, son histoire, P 1953; BS I-XII (passim); HP I-II (passim).

Podobne prace

Do góry