Ocena brak

BIELSKO - BIAŁA

Autor /Ruprecht Dodano /08.06.2012

Siedziba parafii i dekanatów kat. — bielskiego
w diec. katowickiej i bialskiego w archidiec. krakowskiej,
oraz parafii ewang.augsb. w diecezji cieszyńskiej; do 1951
odrębne miasta nad rzeką Białą, będącą przed rozbiorami
Polski granicą państw, z monarchią habsburską, 1918-51 między
województwem katów, i krakowskim.

Bielsko, początkowo własność książąt cieszyńskich (z prawami
miejskimi od 2. poł. XIII w.), sprzedane w XVI w. rodzinie
Promnitzów, stało się w tymże wieku samodzielnym państwem
stanowym niższego rzędu w granicach Korony św. Wacława;
od 1752 własność książąt Sułkowskich.

Parafię erygowano
przed 1447 przy kościele św. Mikołaja; ze względu na złożoną
strukturę narodowościową i wyznaniową od czasów reformacji
(1547 Jan Schlosser otrzymał ordynację w Wittenberdze) było
często miejscem ostrych konfliktów wyznaniowych. Dopiero
1630 powrócił tu prob, katolicki (Maciej Czelustka); dekanat
bielski powstał 1654.

Biała, w księstwie oświęcimskim (początkowo przysiółek
wsi Lipnik, od 1723 miasto), z parafią eryg. w XIV w. przy kościele
Narodzenia NMP w Lipniku, stała się aktywnym ośrodkiem
polskości i katolicyzmu.

Szczególną rolę odegrali tu misjonarze
jez. z kolegium św. Piotra w Krakowie; pierwsza po
150 latach przerwy procesja pubi, z Najśw. Sakramentem
w Boże Ciało 1708 wywołała oburzenie protestantów, którzy w drodze represji zburzyli dom jezuitów; katolicy zbudowali
wtedy kaplicę Opatrzności Bożej (parafia eryg. 1760), a 1760-92
zbudowano kościół; 1843 utworzono dekanat bialski.

W czasie rozbiorów Polski Bielsko i Biała należały do różnych
krajów monarchii austr.: Śląska austr. i Galicji. Naczelnym problemem
była walka o zachowanie pol. języka, zwł. podczas
nabożeństw kat.; wyróżnili się w niej m.in. księża Mateusz
Opolski, Stefan Kosecki, Piotr Gnaczyński, Karol Rychlik
i Władysław Adamczewski; do historii przeszły rekolekcje
prowadzone w Wielkim Tygodniu 1912 przez B. Łubieńskiego
(CSSR).

Szczególne zasługi miał tu również ks. S. Stojałowski,
zał. Spółki Ochrony i Pomocy Materialnej w Białej i Domu Pol.
w Bielsku (ze sceną amatorską, w repertuarze której były utwory
patriotyczne i rei.) oraz pierwszej gazety lokalnej -» „Wieniec
— Pszczółka" (1898-1929).

Z czasopism rei. wychodziły tu
m.in. „Nowe Życie", wyd. 1907-16 przez Jana Petrasza w Bielsku;
Kolejarz Chrześcijański", wyd. 1913-14 w Bielsku; „Tygodnik
Bielsko-Bialski", wyd. 1910-22 w Białej; po I wojnie
świat, natomiast społ.-polit. chadecka „Przyszłość. Tygodnik
Chrześcijańsko-Społeczny" z ilustrowanym dodatkiem „Dzwon
Niedzielny", wyd. 1920-31; „Zjednoczenie" 1928-39.
Miasto ma 9 parafii.

Do dekanatu bielskiego należą parafie
— św. Mikołaja z kościołem z XV-XX w. (zabytkowa puszka
w kształcie Arki Przymierza, z 1760); Świętej Trójcy, eryg.
1958 przy kościele z 1604-08 przejętym 1660 przez katolików;
św. Małgorzaty (Kamienica), eryg. 1903 przy kościele z 1889;
NMP Królowej Niebios (Mikuszowice Śląskie), eryg. 1958
przy kościele z 1957.

Dużą wartość zabytkową w par. św. Stanisława
Bpa w Starym Bielsku (dawne grodzisko), należącej
1654-1953 do dekanatu miejskiego, ma got. kościół z 2. poł. XIV
w., z got. i renesansową polichromią (odsłoniętą i konserwowaną
1930), z tryptykiem w ołtarzu i stallami z pocz. XVI w.;
ponadto do dekanatu należy par. Bystra, Jasienica, Jaworze,
Mazańcowice, Międzyrzecze, Rudzica, Wapienica. W dekanacie
tym są w B. domy zak. salwatorianów oraz służebniczek
panewnickich i notredamek.

Do dekanatu bialskiego należą parafie — Narodzenia
NMP (Lipnik), eryg. w XIV w., obecny kościół, konsekrowany
1897, posiada sławne rzeźby, m.in. renesansową Chrystus
zmartwychwstały z 2. poł. XVI w. i MB z Dzieciątkiem z 1470
(korony i berło z późniejszego okresu), oraz obraz Św. Urban
z 1841, dzieło D. Pietzki; Opatrzności Bożej, z zabytkowym
kościołem z amboną rokokową w kształcie łodzi i chrzcielnicą
rokokową w kształcie retabulum ołtarzowego; św. Barbary
(Mikuszowice Krak.), eryg. 1894 przy zabytkowym kościele
z drewna (zrębowy) z 1581 (przebudowany 1680), z barokową
polichromią (późnogot. tryptyk ołtarzowy znajduje się obecnie
w Muzeum Nar. w Krakowie jako tzw. Ołtarz z Mikuszowic); MB Pocieszenia (Straconka), eryg. 1875; Chrystusa Króla
(Leszczyny), eryg. 1946; ponadto należą parafie Bestwina,
Buczkowice, Godziszka, Hałcnów, Kaniów, Komorowice, Kozy,
Rybarzowice, Szczyrk, Wilkowice.

W dekanacie tym są w B.
domy zak. córek Bożej miłości, felicjanek, notredamek.
Kościół ewang.augsb. ma po 1 parafii w Bielsku, Białej (ze
stacjami kazn. w Brzeszczu i Oświęcimiu, Salmopolu, Węgierskiej
Górce) oraz w Starym Bielsku (ze stacjami kazn. w Kamienicy
i Wapienicy).

 

T. Dobrowolski, Kościół św. Stanisława w Starym Bielsku. Ka 1932; R.E. Wagner, Das Buch der Bielitz-Bialaer Chronik, Pz 1938: Kronika parafii pod wezw. Opatrzności Bożej w B.-B., Bielsko-Biała (mps) ; M. Przywecka-Samecka, J. Reiter, Bibliografia polskich czasopism śląskich (do 1939), Wr 1960 (passim); A. Bieta, Dzieje zboru bielskiego, Wwa 1965 (mpsBChAT); SzmKa 42-45.

Podobne prace

Do góry