Ocena brak

BIELSKI MARCIN

Autor /jotek Dodano /11.02.2012

BIELSKI MARCIN, pierwotnie nazw. Wolski, ur. ok. 1495
w Białej pod Pajęcznem (woj. sieradzkie, dziś częstochowskie).
zm. 18 XII 1575 tamże, poeta, tłumacz, kronikarz, W młounosci
dworzanin P. Kmity, brał udział w walkach z Tatarami
i Wołochami (pod Obertynem 1531), później przebywał w Kra-
kowie, gdzie ukształtowały się jego sympatie dla ruchu refor-
macyjnego, od 1540 gospodarował w rodzinnej wsi. Twórczość
jego łączy cechy literatury średniow. i wczesnorenesansowej.
Karierę lit. rozpoczął od ogł. pod nazw. Wolski Żywotów
filozofów (1535), dając - poprzez częs. wersję M. Konaća,
z której tłumaczył - wybór z oksfordzkiej kompilacji łac.
G. Burleya z XIII/XIV w. Dziełko to, opracowane z pomocą
A. Glabera, zawiera biografie staroż. i średniow. uczonych
i pisarzy, ubarwione elementami fikcji romansowej. Następnie
B. napisał Kronikę wszytkiego świata (Kr. 1551), pierwszą
w piśmiennictwie pol. historię powsz. - od czasów objętych
przez Stary Testament do 1550 w wyd. 1 i do 1564 w wyd. 3 pt.
Kronika, to jest Historia świata (Kr, 1564, przedr. fotooffset. W.
1976. Wzorowana na źródłach współcz.; jak Weltchronik
1510) humanisty niem. J. Nauclerusa, i wypływająca z renesansowych
ambicji nauk., jest ona jednak produktem erudycji
jeszcze średniow., traktującej jednakowo i mieszającej relację
hist. wiedzą bibl., legendarną, fantastyką wyobrażeń geogr.
i fikcją literacką. Popularność dzieła w środowiskach szlach. (3
wyd. za życia autora) przerwała cenzura kościelna. Na pozostałą
tworczość B. złożyły się: moralitet Komedia Justyna i Konstancjej(
Kr. 1557), rozważający problematykę wartości moral-
nych na przykładzie sytuacji rodzinnej.;(3 „sprawy": Ojciec,
Syn, Córka), prozaiczny traktat Sprawa rycerska (1569) oraz
satyry: Sen majowy, Sjem niewieści, Rozmowa nowych proro-
ków, dwu baranów o jednej głowie (wyd. łączne prawdop.
1566/67, wyd. z przeróbkami syna Joachima 1586-87). Są one
wyrazem patriot. troski o obronność kraju, cnoty rycerskie
u szlachty, zawierają akcenty antykośc. i antymieszczańskie,
a jednocześnie (W Rozmowie nowych proroków) celne obserwacje
miejskiego obyczaju; w sumie jednak nużą gadulstwem
i brakiem precyzji wyrazu poetyckiego. Najcenniejszą warstwą
tej twórczości jest jej bogate słownictwo, zwł: w prozie
czerpiące swobodnie ze współczesnej mowy potocznej.
Ponadto wg K. Górskiego jest B. redaktorem Nowego Testamentu
w wyd. Szarffenberga (1556), wg H. Barycza autorem —»
Proteusa.


Poeci renesansu, 700 lat. W. XVI; Satyry, wyd. W. Wisłocki, Kr. 1889
BPP 4; Komedia Justyna i Konstancjej, wyd. T. Wierzbowski, W. 1894
PZPiP z. 7, przedr. J. Lewański w: Dramaty staropolskie, t. 1, W. 1959.
L CHRZANOWSKI M. B., W. ,1906, wyd. 2 uzup. Lw. 1926; K.
BUDZYK M. B., w: Szkice i materiały do dziejów literatury staropolskiej,
W. 1955; P. ZWOLIŃSKI Uwagi o języku M. B., w: Odrodzenie
w Polsce (zbiór.), t. 3 cz l/W. 1960; I. CHRZANOWSKI M.B., w:
0 literaturze polskiej, W. 1971.
Julian Krzyżanowski

Podobne prace

Do góry