Ocena brak

BIELMO, ENDOSPERMA, ENDOSPERM

Autor /Nikita09 Dodano /17.07.2013

Tkanka odżywcza zarodka, występująca w nasionach. U roślin nagozalążkowych występuje bielmo pierwotne (prabielmo), rozwijające się z komórek miękiszowych gametofitu żeńskiego, w związku z tym o haploidalnych jądrach. W przypadku roślin okrytozalążkowych, bielmo powstaje podczas tzw. zapłodnienia podwójnego. Kiedy do woreczka zalążkowego żeńskiego gametofitu wnikają dwie komórki plemnikowe, jedna łączy się z komórką jajową i tworzy zygotę, z której rozwinie się zarodek.

Druga męska gameta łączy się z komórką centralną, tworząc najczęściej triploidalne jądro pierwotne bielma. Powstające bielmo określa się jako wtórne. Prawidłowy rozwój bielma jest uzależniony od właściwych proporcji genomów matczynego i ojcowskiego (2:1), a nawet nieznaczne odstępstwa mogą skutkować zakłóceniem rozwoju zarodka, który u większości gatunków rozpoczyna się później niż rozwój bielma.

W sytuacji, gdy podczas rozwoju tego ostatniego, zapasy endosper-my zostaną wyczerpane, powstaje nasienie bez-bielmowe, w którym rolę magazynującą przejmują najczęściej liścienie, np. u fasoli, grochu. W nasionach bielmowych tkanka ta pełni funkcje odżywcze aż do chwili kiełkowania nasienia. Istnieją rodzaje okrytozalążkowych, które nie wykształcają bielma, np. storczyki.

Bielmo ze względu na przebieg rozwoju można podzielić na trzy typy. W typie jądrowym (nuklearnym) pierwszy i kolejne podziały jądra nie są związane z powstawaniem ścian komórkowych. Powstaje wielojądrowy cenocyt, w którym jądra są równomiernie rozmieszczone w cienkiej warstwie przyściennej cytoplazmy. W tym czasie bielmo ma konsystencję płynną, co można zaobserwować w niedojrzałych ziarniakach zbóż. Po kilku podziałach jąder, .rozpoczyna się podział cenocytu na komórki bielma.

Typ komórkowy (celularny) bielma charakteryzuje się zakładaniem ścian podczas każdego podziału jądra. Pośredni typ określa się jako helobialny, występuje najrzadziej (np. u grzybieniowatych). W tym przypadku komórka macierzysta bielma dzieli się nierównomiernie na dwie komórki potomne. Jedna z nich rozpoczyna podziały takie jak w bielmie jądrowym.

Druga często nie dzieli się wcale. Ostatecznie tworzą się ściany komórkowe i powstają jednojądrowe komórki. Ewolucyjnie za najbardziej zaawansowaną formę uważa się bielmo helobialne, natomiast komórkowe jest określane jako typ prymitywny. Filogenetycznie bielmo pochodzi prawdopodobnie z przekształcenia jednego z bliźniaczych zarodków przodków roślin kwiatowych.

Podczas dojrzewania komórki zwielokrotniają swoją objętość, a czasem dochodzi do poliploidy-zacji (np. u pewnego gatunku z rodziny dyniowatych liczba chromosomów rośnie do 3072). W komórkach bielma lokalizowane są substancje odżywcze: skrobia, białka zapasowe lub tłuszcze. Degradacja i rozpad bielma, w przypadku nasion bielmowych, rozpoczyna się z chwilą kiełkowania nasiona. Zachodzące wówczas zmiany w endo-spermie są w dużym stopniu podobne do apopto-zy komórek zwierzęcych.

Z pewnością najbardziej znaczące użytkowo jest bielmo zawarte w ziarniakach zbóż. Zarówno bielmo skrobiowe, stanowiące większość zapasów, jak i obecna w peryferyjnej części endosper-my, bogata w białka, warstwa aleuronowa. Zaś jednym z łatwiejszych do obserwacji, jest bielmo orzecha kokosowego, czyli kopra grubości 1-2 cm, wyściełająca od środka wnętrze skorupy. Zawarte we wnętrzu mleko kokosowe to płynne bielmo.

Podobne prace

Do góry