Ocena brak

BIBLIA w DUSZPASTERSTWIE - W SPOTKANIACH BIBLIJNYCH

Autor /Ruprecht Dodano /07.06.2012

Do najważniejszych
form duszpasterstwa bibl., oprócz wypracowanych w ciągu
wieków w Kościele ( -> homilia, -> katecheza), należą nabożeństwo
słowa Bożego, godzina bibl., rozmowy oraz rozważania bibl.

1. Nabożeństwo słowa Bożego — wprowadził Sobór
Wat. II, zalecając jego odprawianie w wigilię uroczystych świąt,
w niektóre dni adwentu i wielkiego postu oraz w niedziele i święta
(KL 35) ; Instrukcja do KL, zawierająca wskazówki metodyczne,
wyjaśnia, że w wypadku wielu czytań należy je tak ułożyć,
aby słuchacz mógł łatwiej poznać historię zbawienia; dlatego
czytanie ST ma poprzedzać czytanie NT oraz czytanie ewangelii.

Ta forma duszpasterstwa bibl., wypracowana przed Soborem,
ma swoje podstawy teol. w liturgii, a schemat wzoruje na liturgii
wczesnochrześcijańskiej. Elementem pierwszorzędnym nabożeństwa
jest żywa proklamacja słowa aktualizującego się we
wszystkich czasach i dla wszystkich ludzi. Lektor czytający B.
we wspólnocie wierzących nie przypomina jedynie wydarzeń
hist., ale przetwarza pismo w żywe słowo i kieruje je do wspólnoty,
która zdolna jest je zrozumieć i realizować.

Słowo buduje
wspólnotę, stąd tak wielkie znaczenie w tym nabożeństwie
ma dialog; po każdym fragmencie lektury lud odpowiada śpiewem
psalmu lub pieśni, które mają przypominać, że na proklamację
słowa Bożego trzeba odpowiadać modlitwą i życiem.

Ponieważ nabożeństwo słowa Bożego ma być wprowadzeniem
w historię zbawienia, zestaw czytań powinien uwzględnić rozwój
tematów bibl. oraz jedność całej B. Zestawy czytań w ramach
nabożeństwa słowa Bożego muszą uwzględnić 4 etapy rozwojowe:

° księgi hist. — Bóg po raz pierwszy realizuje w historii
wydarzenie zbawcze, np. przymierze synajskie (Wj 19,1-2);

° prorok podejmuje fakt z przeszłości, pogłębia go i ukazuje
na jego podstawie przyszłośćzapowiedź nowego przymierza
(Jr 31,31-32);

° ewangelista opisuje realizację zapowiedzianego
przez Chrystusa nowego przymierza (Łk 22,20);

° apostoł wyciąga
konkluzje mor. z danej prawdy i faktu (1 P 2,4-10).

Struktura
zatem nabożeństwa przedstawia się następująco: śpiew
psalmu, wyznanie wiary lub intronizacja ewangeliarza, 4 czytania
poprzedzone krótkim komentarzem lektora (po każdym
czytaniu lud odpowiada śpiewem psalmu lub pieśni), homilia,
w której uwypukla się teol. ideę czytań i wyciąga z niej wnioski
dla życia wspólnoty; na zakończenie — modlitwa o charakterze
litanijnym i íyt dostosowany do treści nabożeństwa, zaczerpnięty
z liturgii lub spoza niej, który powinien uplastycznić i utrwalić
tematykę nabożeństwa.

Ta forma duszpasterstwa bibl. ma wielkie
walory teol. i wychowawcze: angażując wiernych w historię
zbawienia, uczy odpowiedzi na Boże słowo i powołanie, czyli
dialogu z Bogiem, ukazuje na konkretnych tekstach jedność ST
i NT, których ośrodkiem jest Chrystus; przygotowuje do przeżywania
świąt kośc. (por. -» Biblia w duszpasterstwie V 5).

2. Godzina biblijna — Jej celem jest zwrócenie uwagi na
walory życiowe i praktyczne nauki zawartej w Piśmie Św., mniej zaś teoretyczne wyjaśnianie tekstu. W Kościele kat. zwyczaj
prowadzenia godzin bibl. przyjął się po I wojnie świat, wraz
z rozwojem ruchu bibl. i liturg. ; pionierem był P. Parsch.

Metodyka
godziny bibl. zawiera w sobie pewne elementy egzegezy,
kazania i katechezy; z egzegezy bierze analizę tekstu i wyjaśnienia
niezbędne do wniknięcia w teologię perykopy (nauk.
analizę tekstu powinien uprzednio przeprowadzić kierownik
godziny); z kazania przejmuje formę parenezy: po wyjaśnieniu
tekstu musi nastąpić część pouczająca, bezpośrednio do niego
nawiązująca; z katechezy — dialog z uczestnikami.

Ta forma
duszpasterstwa bibl. ma potrójny cel:

° głębsze zrozumienie
kerygmatycznej treści tekstu i jego konsekwencji dla życia,

° wprowadzenie do samodzielnego czytania B.,

° ukierunkowanie
ku życiu zgodnemu z prawem Bożym zawartym w B. Godzina
bibl. może być tematyczna, w której kolejno omawia się teksty
różnych ksiąg bibl. dotyczące jednego tematu, albo kursoryczna,
komentująca kolejno poszczególne księgi.

Dawniejsi teoretycy
godziny bibl. (Parsch) celem przedstawienia życia Jezusa rozpoczynali
od Ewangelii zharmonizowanych; współcz. badania nad
Ewangeliami postulują, aby czytać i wyjaśniać je możliwie jak
najwierniej; tylko przez studium poszczególnych Ewangelii
można dobrze poznać postać Jezusa i jego dobrą nowinę;
jeden bowiem ewangelista pogłębia i poszerza informacje drugiego
(-> Redaktionsgeschichte).

Takie korzystanie z Ewangelii
pozwala na zachowanie jedności lit. i myśli teol. każdej z nich.
Po Ewangeliach na szczególną uwagę zasługują Dzieje apostolskie
jako historia pierwotnego Kościoła, nast. Listy Pawła
Apostoła w wyborze i ST.

Godzina bibl. ma ustalony schemat :
modlitwa do Ducha Świętego, odczytanie perykopy i krótka
medytacja, wyjaśnienie perykopy przez prowadzącego — tematyczne
lub kursoryczne, dyskusja i rozmowa, wartościowanie
tekstu — wnioski praktyczne, modlitwa.

3. Rozmowy biblijne— forma duszpasterstwa bibl., mająca
charakter rozmowy i dyskusji, powstała i rozwinęła się w środowiskach
młodzieżowych.

Dyskusje, głównie w nawiązaniu do
tekstów Ewangelii, przeprowadza się w dobranych grupach
(stąd inne nazwy: kręgi bibl. lub kręgi żywej ewangelii oraz ->
rewizja życia). Uczestnicy spotkania wspólnie rozważają wybrany
tekst Pisma św. w 2 etapach:

° egzeget. wyjaśnienie
tekstu, ze zwróceniem szczególnej uwagi na jego wymowę teoi.-
-mor. ;

° zastosowanie powyższych tekstów w życiu. Zadaniem
kierownika spotkania, którym może być osoba duchowna lub
świecka, jest przygotowanie tekstu i kierowanie dyskusją.

Taka forma duszpasterstwa bibl. stawia także postulaty wobec
uczestników: zakłada się udział chrześcijan dorosłych (17-18
lat), z jednego środowiska i o możliwie jednakowym poziomie
intelektualnym. Krąg powinien liczyć 10-15 osób (przy większej
liczbie dyskusja nie jest owocna).

Do rozmowy bibl. dobiera się
teksty, które mają szczególne znaczenie dla życia z wiary, np.
pouczenia Jezusa lub apostołów; mniej natomiast nadają się do
tego opisy cudów, relacje hist, czy też abstrakcyjne wywody
teologiczne.

Do najlepszego wyboru tekstów służy haslo „szkoła
uczniów", które zawiera zasadnicze żądania Chrystusa (-> Kazanie
na górze, wezwanie do naśladowania) oraz istotne cechy
chrześcijanina i jego misji w świecie (wiara, miłość, pokora,
służba, ubóstwo, wolność, modlitwa).

Ten typ duszpasterstwa
bibl. ma duże znaczenie dla uczestników i dla duszpasterza;
wyrabia refleksję, zdolność wyciągania z bibl. tekstów wniosków
życiowych, uczy patrzeć na świat przez pryzmat wiary,
przygotowuje do owocnego udziału w liturgii; dowartościowuje
godność świeckich w Kościele (kręgi bibl. są szkołą apostołów
świeckich).

Duszpasterz uczestniczący w dyskusji poznaje
problemy nurtujące wiernych. Rozmowa bibl. powinna mieć
charakter rei.: powinna rozpoczynać się modlitwą do Ducha
Świętego, a kończyć modlitwą nawiązującą do treści rozmowy.

4. Rozważania biblijne — refleksyjne i modlitewne czytanie
Pisma Św., zw. lectio divina (—> czytania liturgiczne), a także
medytacją bibl. bądź duchownym -> czytaniem Pisma ŚM\ Ta
forma zbliżania się do B. została wypracowana w środowiskach
monastycznych. Zgodnie z tradycją monastyczną medytacja bibl. ma 4 stopnie i obejmuje:

° refleksyjne czytanie (lectio)
obranego fragmentu Pisma Św., z uwzględnieniem not wyjaśniających
i komentarza;

° rozmyślanie (meditatio) na temat
tego, co Bóg mówi w swoim słowie lub pokazuje w obrazach
i postaciach bibl.; dzięki medytacji i działaniu Ducha Świętego
słowo przeczytane staje się słowem wewn.: rośnie i owocuje;
przeczytany tekst należy zastosować do własnego życia;

°
modlitwę (oratio), w której należy dać Bogu odpowiedź na
jego słowo i nawiązać z nim dialog; słowo Boże bowiem domaga
się zawsze odpowiedzi, która może przybrać formę wewn.
modlitwy serca;

° ostatni stopień otwiera 2 możliwości: kontemplację
(contemplano), gdy Bóg zatrzymuje człowieka w modlitwie
i w pełnym miłości oddaniu się jemu, lub czyn (actio)
chrzęść, gdy Bóg posyła człowieka na służbę. Wybór jednej
z tych możliwości zależy od daru łaski i od powołania człowieka.
Lectio divina jest najlepszą drogą do kontemplacji.

Konstytucja
dogmatyczna o objawieniu Bożym, przypominając, że „modlitwa
towarzyszyć powinna czytaniu Pisma Św., by ono było rozmową
między Bogiem a człowiekiem" — czyni aluzję do medytacji
bibl. (KO 25).

5. Niedziele i tygodnie biblijne — dni poświęcone bibl.
inicjacji wspólnoty par., stanowiące okazję do głębszego kontaktu
z B. oraz przygotowania i wdrożenia do systematycznej
pracy biblijnej.

° Niedziela biblijna — organizowana jest zwykle w III niedzielę września ze względu na bliskość uroczystości św. Hieronima.

Ma potrójny cci : przypomnieć wiernym, czym jest B.
w życiu chrzęść i zachęcić do jej czytania; dokonać wprowadzenia
do programu pracy bibl. w nast. roku; podsumować osiągnięcia
roku ubiegłego. Każda niedziela bibl. ma swoje hasło, które
realizowane jest w ciągu roku. Hasła mogą być różne, zależnie
od bibl. kultury wiernych; hasła pierwszych lat będą zachęcały
do czytania B., późniejszych — do pogłębiania wiedzy biblijnej.

Program niedzieli bibl. przedstawia się następująco: w sobotę
wieczorem nabożeństwo słowa Bożego (por. -» Biblia w duszpasterstwie
V I ) ; homilie i kazania niedzieli poświęcone hasłu
roku; po południu godzina bibl.; w każdą niedzielę bibl. powinna
być okazja do nabycia egzemplarza Pisma św.

° Tydzień biblijny ma na celu doprowadzić wiernych
do pierwszego głębszego spotkania z B. ; jest on głównie wprowadzeniem
do systematycznej i stałej pracy bibl. w parafii.

Plan tygodnia przedstawia się zwykle następująco: w niedzielę
po południu uroczyste oratorium bibl., na które składają się
pieśni chóru par., recytacje poezji bibl., 1 lub 2 wykłady o znaczeniu
i zawartości B., o jej wielkości i świętości, nast. w ciągu
tygodnia, codziennie wieczorem — godziny bibl. poświęcone
jakiemuś ważnemu tematowi bibl., np. powstaniu Ewangelii,
osobie Chrystusa itp.

Prócz tygodnia o charakterze inicjacyjnym
można zorganizować tydzień o charakterze pogłębiającym
znajomość B. i życia wewn., np. tzw. robocze tygodnie
bibl. o charakterze rekolekcyjnym (konferencje nauk.-ascct.).
Specjalnym typem nabożeństw są tygodnie bibl. dla duchownych,
przygotowujące ich do duszpasterstwa biblijnego.

6. Inne formy duszpasterstwa biblijnego — obejmują
wielorakie sposoby oddziaływania rei., z których najważniejszymi
są:

° Intronizacja ewangeliarza — praktyka powstała w
Kościele w IV w. jako reakcja przeciw arianizmowi. Na soborach
powsz. intronizowano na specjalnym tronie ewangeliarz,
co miało przypominać obecność Chrystusa. Zwyczaj ten z auli
soborowej przeniósł się do kościołów, kaplic oraz domów prywatnych.

Do jego odrodzenia przyczynił się pap. Jan XXIII,
który wzywał do „kultu Bożej księgi" (VD 40(1962) 329).
Intronizację ewangeliarza w rodzinach propaguje Liga Ewangelii
oraz Kat. Międzynarodowe Tow. Biblijne. Akt intronizacji
obejmuje: poświęcenie ewangeliarza, wspólną modlitwę i czytanie
tekstu przez ojca rodziny oraz komentarz kapłana, wyznanie
wiary, przyrzeczenie składania czci świętej księdze oraz
regularnej lektury. Ewangeliarz umieszczony na honor, miejscu
przypomina obecność Chrystusa w rodzinie.

° Biblijne d u s z p a s t e r s t w o rodzin — wspólne czytanie
B. w rodzinach, do czego przygotowują takie formy duszpasterstwa,
jak rozmowy lub godziny biblijne. Lektura rodzinna
powinna być regularna, codzienna lub w wigilie niedziel
i świąt — jako przygotowanie do głębszego ich przeżycia. Lektura
może być kursoryczna albo oparta na nowym zestawie
czytań mszalnych lub na B. szkolnej. Przez częstą lekturę B.
słowo wnika w dusze członków rodziny i formuje postawy chrześcijańskie.

° Biblia w k o n t a k t a c h duszpasterskich — Słowo
Boże „pożyteczne do nauki" (2 Tm 3,16) może pomóc tam,
gdzie zawodzi słowo ludzkie, a zatem powinno być wykorzystywane
w kontaktach duszpasterskich. Podczas wizyt duszpast.
należy wykorzystywać teksty o nawiedzeniu ludzi przez Boga
i jego wysłanników.

Odwiedzając chorych — teksty o spotkaniu
Chrystusa z cierpiącymi oraz wyjaśniające sens cierpienia i ofiary,
natomiast rodzinom dotkniętym śmiercią bliskich wskazać
perykopy o zmartwychwstaniu i nowym życiu.

° Wystawy, przedstawienia, inscenizacje i konkursy
biblijne — stosowane w duszpasterstwie parafialnym
formy upowszechniania B. prowadzą do spontanicznego i urozmaiconego
kontaktu z treściami bibl., co ma duże znaczenie
w bibl. formacji par., duszpast. jak i katechetycznej.

 

C. Charlier, La lecture chrétienne de la B., Tou 1949.19577; La B. et le
prêtre, Lv 1950; S. Łach, Pismo św. w rodzinach katolickich, HD 19(1950) 670-678; P. Parsch, Wie halte ich Bibelstunde, Kl 1951,I9602 ; C. Defossa, La lecture de la B. en famille, LV 10(1955) 175-184; W. Wûrbel, Bibelarbeit in der Pfarre, W 1955; A. Kirchgässner, Der Gebrauch der Heilisen Schrift in der Seelsorge ausserhalb der Liturgie, Ani 12(1957) 345-348; T. Maertens, Les lois et l'organisation d'une célébration de la parole, w: Pastorale liturgique de l'avent et du carême, Bg 19582 ; Pismo Św. w duszpasterstwie współczesnym, Lb 1958; J. Stępień, PEB I 422-427; W. Smereka, Godzina biblijna i jej znaczenie, RBL 12(1960) 1-37; A. Billert, Doświadczenia parafialne. Znak 13 (1961) 1011-1016; A. Jankowski, Pismo św. kształtuje chrześcijanina, Znak 13 (1961) 912-924; H. Schürmann, Die Heilige Schrift im Gemeindeleben, BuL 3(1962) 149-173; O. Knoch, Begegnung mit Gottes Wort in der Jugendarbeit, KB 88 (1963) 551-556; tenże, Das lebendige Evangelium. Eine neue Form biblischer Arbeit, ORPB 10(1963) 316-320; tenże, Formen der Bibelarbeit mit der Jugend, KB 89 (1964) 84-88; O. Knoch, H. Schürmann, B. und Seelsorge, St 1964; J. Kudasiewicz, Pismo św. w naszej parafii, KPD 40 (1964) 164-183; E. Szymanek, Nabożeństwo biblijne, HD 34(1965) 224-227; O. Semmelroth, La Sacra Scrittura nella vita della Chiesa, w: Commento alla „Costituzione dogmatica sulla divina rivelazione", Mi 1966, 231-241; J. Kudasiewicz, Pismo Św. w duszpasterstwie współczesnym, w: Pismo św. w duszpasterstwie. Materiały II Kursu Homiletycznego, Wwa 1967, 206-232; B. Mokrzycki, A. Cholewiński, Nabożeństwa biblijne, Kr 1968; W. Erl, F. Gaiser, Neue Methoden der Bibelarbeit, T 1969,19714 ; K. Romaniuk, Pismo św. w życiu Kościoła współczesnego, AK 72 (1969) 445-454; E. Dąbrowski, Ruch biblijny na nowym etapie, w: Konfrontacje, Pz 1970, 61-70; J. Kudasiewicz, Jedność dwu Testamentów jako zasada wyjaśnienia misterium Chrystusa w Kościele pierwotnym, RBL 24 (1971) 95-109; E. Szymanek, Pismo św. w polskim duszpasterstwie po wojnie, w: Współczesna biblistyka polska 1945-1970, Wwa 1972, 466-479 (bibliogr.); J. Chmiel, Współczesna egzegeza starostestamenlalna a duszpasterstwo, RBL 26 (1973) 296-306; J. Kudasiewicz, Pismo św. jako księga Ludu Bożego i jej znaczenie duszpasterskie, WPS I 343-414; tenże, Nowe formy apostolatu biblijnego, RBL 26 (1973) 289-295.

Podobne prace

Do góry