Ocena brak

BIAŁA PODLASKA, Biała Książęca, Biała Radziwiłlowska

Autor /Asterix Dodano /07.06.2012

Parafie i dekanat w diecezji siedleckiej. Pierwsza wzmianka o B.
pochodzi z 1481 ; prawdopodobnie już wtedy miała prawa miejskie;
w 2. poł. XVI w. stała się własnością książąt Radziwiłłów (Mikołaja Sierotki) i była jedną z ich głównych rezydencji,
zw. odtąd B. Radziwiłłowską lub Książęcą (Alba Ducalis).

Ok. 1520 wybudowano w B. drewniany kościół i erygowano
parafię w dek. janowskim, diec. łuckiej ; obecny kościół, późnorenesansowy, murowany, pod wezw. św. Anny, wybudowano
1572 jako zbór ariański, a po przejęciu przez katolików przebudowano 1597-1602; za panowania Zygmunta Augusta B.
była silnym ośrodkiem ruchu reformacyjnego; ok. poł. XVI w.
działali tu Jan Folkoniusz i Hieronim Piekarski oraz istniała
szkoła kalwińska;

1670 Katarzyna i Michał Kazimierz Radziwiłłowie
ufundowali klasztor reformatów (skasowany 1864)
i kościół w stylu barokowym, pod wezw. MB Anielskiej (1966
przejęty przez kapucynów);

1690 sprowadzono do B. bazylianów,
dla których księżna Katarzyna ufundowała klasztor
(skasowany 1864) i kościół Narodzenia NMP; wybudowano
go 1747-59, na miejscu drewnianej cerkwi, w stylu późnobarokowym,
3-nawowy z transeptem i 2-wieżową fasadą, a 1765
umieszczono w nim ciało św. Jozafata Kuncewicza (1916 Austriacy
wywieźli je do Wiednia);

w kościele (w bocznym ołtarzu)
znajduje się obraz J. Simmlera z 1861 przedstawiający męczeństwo
tego Świętego; 1716 Karol Stanisław Radziwiłł sprowadził
do B. siostry szarytki i zbudował dla nich drewniany klasztor,
kaplicę pod wezw. św. Karola Boromeusza i szpital, w którym
pracowały do 1885 i nast. 1922-56;

1792 z inicjatywy misjonarza
i pisarza bazyliańskiego, rektora Akademii Bialskiej,
igumena T. Szczurowskiego, założono przy kościele Narodzenia
NMP żeńskie zgrom, unickie jozafatek albo tercjarek zakonu
św. Bazylego Wielkiego.

W 1818 B. weszła w skład nowo utworzonej
diec. janowskiej, czyli podlaskiej. Kościoły reformatów
i bazylianów przejęli 1875 prawosławni, a 1918 po oddaniu ich
katolikom przy kościele Bazylianów erygowano parafię. Dekanat
B. powstały 1819 ma 16 parafii (3 w B., Dokudów, Horbów,
Hrud, Korczówka, Kościeniewicze, Leśna Podlaska,
Łomazy, Łukowce, Ortel Król., Ortel Książęcy, Swory, Witulin,
Woskrzenice).

W B. znajduje się (od 1918) prawosł. cerkiew Narodzenia
NMP; bialski dekanat prawosł. liczy w rejonie B. i Włodawy
9 parafii (B., Jabłeczna, Kobylany, Kodeń, Kopytów, Nosów,
Stawatycze, Terespol, Żabłocie).

Szkołę w B. założył 1628 prob. Krzysztof Wilski Ciborowicz;
od 1633 była ona kolegium akademickim (zw. Akademią
Bialską) i pozostawała do 1777 pod opieką Akademii Krak.;
synod diec. łuckiej 1639 zatwierdził jej fundację i uposażenie;
1777 Komisja Edukacji Nar. przekształciła kolegium na szkołę
wydziałową, podporządkowując ją Akademii Wil. ;

kilkakrotnie
potem była reorganizowana (szkoła departamentowa, powiatowa
itd.); obecnie gmach jest siedzibą liceum im. J.I. Kraszewskiego,
który 1822-26 uczył się w Akademii Bialskiej.

 

J. Bartoszewicz, Zamek bialski, Lw 1881; SzmSi 68; K. Piwocki, Budowa kościoła bazyliańskiego w B. Przyczynek do historii budownictwa polskiego. Pamiętnik Lubelski 2(1935) 161-169; B. Górny, Monografia powiatu bialskiego. Biała Podlaska 1939, 36-39; K.T. Wilgatowie, H. Gawarecki, Województwo lubelskie, Wwa 1957, 209-213; Z przeszłości szkół bialskich. Biała Podlaska 1957; F. Czeranowski, W bialskim powiecie, Wwa 1966, 21-27; AZA 36-37; J. Sroka, B. na Podlasiu, Lb 1968; L. Bieńkowski, Organizacja Kościoła wschodniego w Polsce, KwP II 1013-1014; P. Aleksandrowicz, Diecezja siedlecka, czyli podlaska (1818-1968), Siedlce 1971 (passim).

Podobne prace

Do góry