Ocena brak

Berlin

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Berlin jest stolicą i zarazem naj­większym miastem zjednoczonych Niemiec. Leży w północno-wschodniej części kraju, od wie­ków znanej jako Brandenburgia.
Berlin leży na nizinie, zaledwie 35 m n.p.m. w szerokiej, uformowanej przez wody spły­wające z zalegającego na tych ziemiach nie­gdyś lodowca, Pradolinie Warszawsko-Berlińskiej, nad Hawelą i jej dopływem Szprewą. Położony jest 265 km na południowy zachód od Hamburga i tylko 55 km na zachód od granicy z Polską. Zajmuje obszar 886 km kwadratowych i podzielony jest na 23 dzielnice. Według danych z 1997 roku liczba mieszkańców Berlina zbliżała się do 3.5 miliona.
W stolicy Niemiec panuje klimat umiarkowany, przy czym lata bywają bardzo upalne. W czasie upałów temperatura w mieście byłaby nie do znie­sienia, gdyby nie słynny Berliner Luft - bryza nie­siona znad Bałtyku, która przynosi do miasta świe­że, chłodniejsze powietrze.
Historia.
Losy Berlina zawsze były związane z tym, co dzia­ło się w całej niemieckojęzycznej części Europy. Tempo rozwoju gospodarczego i kulturalnego Ber­lina zmieniało się zależnie od sytuacji w całych Niemczech. Kiedy w tej części Europy panował spokój - Berlin przeżywał czasy prosperity, kiedy po drugiej wojnie światowej państwo zostało po­dzielone - podzielony został też Berlin.
Najstarsze zachowane wzmianki na temat Ber­lina i sąsiadującej z nim osady Collin pochodzą z XIII wieku. Około 1230 roku te dwie osady po­łączyły się i wkrótce nowa osada otrzymała prawa miejskie. Rozwój Berlina i jego dominacja w re­gionie jest ściśle związana z sukcesami dynastii Hohenzollernów, znakomitej rodziny szwabskich arystokratów, którzy zasiedli na tronie Branden­burgii w 1415 r. W 1486 roku przenieśli oni rezy­dencję elektorów brandenburskich do Berlina, który wkrótce stał się faktyczną stolicą Brandenburgii.
Za panowania Fryderyka Wilhelma 1640-88, zwanego Wielkim Elektorem, w mieście chętnie osiedlali się rzemieślnicy i kupcy, W tym czasie Berlin szybko się rozrastał; powstawały nowe dziel­nice, stare, a zwłaszcza centrum ze słynną i istnie­jącą do dziś aleją Unter den Linden (Pod Lipami) nabierały nowego charakteru. Berlin stał się oazą prześladowanych z całej Europy, między innymi tolerancyjne rządy elektora umożliwiły w 1671 roku powstanie licznej gminy żydowskiej, która przetrwała do lat 30. XX wieku, kiedy to naziści zmusili Żydów do masowego opuszczania Nie­miec. W Berlinie schronienia szukali również ucie­kający przed religijnymi prześladowaniami we Francji hugenoci - według spisu z 1720 roku na pięciu mieszkańców Berlina przypadał jeden hugenot. W XVII i XVIII wieku Berlin rozrastał się terytorialnie, a w 1709 roku, za panowania Fry­deryka I stał się stolicą nowo powstałego Królestwa Pruskiego. Za czasów Fryderyka I zbudowano pa­łac Charlottenburg, obecnie muzeum ze słynnym pomnikiem konnym Wielkiego Elektora na dzie­dzińcu oraz parkiem pałacowym z klasycystycznymi budowlami. Pod koniec XVIII wieku, zwłasz­cza za panowania Fryderyka II (1740-86), Berlin zaczął wyrastać na jedno z najważniejszych miast Europy. W 1781 roku liczba mieszkańców Berlina osiągnęła 147 tysięcy, miasto stało się znanym w Europie centrum nauki i kultury, nazywano je czę­sto „Atenami nad Szprewą".
W 1871 roku, po wygranej przez Prusy wojnie z Francją doszło do zjednoczenia państw i państe­wek niemieckojęzycznych i proklamowania ce­sarstwa niemieckiego z Wilhelmem I Pruskim jako dziedzicznym cesarzem. Berlin stał się stolicą II Rzeszy, a jego rozwoju nie przerwała nawet klę­ska Niemiec w I wojnie światowej i abdykacja cesa­rza w listopadzie 1919 roku. W czasach Republiki Weimarskiej (1919-33) w Berlinie odnalazło dom i schronienie liczne grono wybitnych postaci świa­ta nauki, z takimi sławami jak fizycy Max Planck i Albert Einstein na czele.
W 1920 roku do Berlina włączono wiele sąsia­dujących miast i wsi. W ten sposób powstał tzw. Wielki Berlin, w granicach którego mieszkało około 4 milionów ludzi. Międzynarodową sławę zdobył berliński teatr (Deutches Theater), na potrzeby którego tworzyli tak wybitni artyści jak Gerhart Hauptmann. Max Reinhardt i Bertolt Brecht. W Berlinie mieszkało również wielu czo­łowych przedstawicieli dadaizmu.
Okres powojenny.
Berlin pozostał stolicą Niemiec do zakończenia II wojny światowej w 1945 roku. Na konferencjach w Teheranie, Jałcie i Poczdamie ustalone zostały zasady polityki wobec Niemiec. Już wtedy zde­cydowano o podziale państwa i samego Berlina pomiędzy zwycięskie mocarstwa. 5 czerwca 1945 roku obwieszczono objęcie przez Francję. Stany Zjednoczone, Wielką Brytanią i Związek Radziecki najwyższej władzy w podzielonych na cztery strefy okupacyjne Niemczech, na cztery sek­tory okupacyjne podzielono także Berlin.
W pierwszych latach po wojnie strefy wpływów alianckich i rosyjskich nie były zbyt wyraźnie roz­graniczone. Później stosunki między ZSRR a pozo­stałymi aliantami stawały się coraz bardziej napię­te i pod koniec lat 40. w historii świata rozpoczął się ponury okres zimnej wojny. Bezpośrednią przy­czyną zaostrzenia konfliktu między aliantami a ZSRR była reforma walutowa w zachodniej stre­fie okupacyjnej i wprowadzenie do obiegu marki zachodnioniemieckiej. Rosjanie nalegali, by w ca­łym mieście obowiązującą walutą była marka wschodnia, jednak rada miasta odrzuciła tę propo­zycję i wybrała walutę zachodnią. Wzrastające napięcie groziło wybuchem trzeciej, tym razem już atomowej, wojny światowej.
Berlin znajdował się w samym środku rosyjskiej strefy okupacyjnej i obecność w nim wojsk alianc­kich była Rosjanom bardzo nie na rękę. Dlatego postanowili odciąć miasto od dostaw z zewnątrz. Zamknęli wszystkie drogi i tory kolejowe wiodą­ce do Berlina z Niemiec Zachodnich. Odcięli rów­nież dostawy energii elektrycznej. Berlin dyspono­wał miesięcznymi zapasami żywności, węgla miał na niecałe dwa tygodnie. Rozpoczęła się całkowi­ta blokada miasta.

Chociaż Amerykanie obawiali się konfliktu zbroj­nego z ZSRR, to jednak nie zrezygnowali z tej oazy wolnego świata w środku komunizmu. Od­powiedzią na rosyjską blokadę był słynny berliń­ski „most powietrzny", który zaczął funkcjonować 26 lipca 1949 roku. W ciągu 11 miesięcy zachod­nie wojskowe samoloty transportowe wykonały ponad 200 tysięcy lotów, zostawiając codziennie w Berlinie 8 tysięcy ton towarów. O skali tego przedsięwzięcia świadczy jeszcze jedna liczba -co 30 sekund na berlińskim lotnisku startował lub lądował samolot transportowy. Rosjanie byli w sta­nie przechwycić lub zestrzelić samoloty zaopatrują­ce Berlin. Mogło to jednak oznaczać otwarty kon­flikt zbrojny, a tego obawiały się obie strony.
W maju 1949 roku Rosjanie znieśli blokadę Berlina - niebezpieczeństwo wojny między Stana­mi Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim odda­liło się. Pozostał jednak głębszy niż kiedykolwiek wcześniej podział Niemiec, który doprowadził do powstania dwóch państw niemieckich - Niemiec­kiej Republiki Federalnej (7 września 1949) i Nie­mieckiej Republiki Demokratycznej (7 paździer­nika 1949). Wschodnie dzielnice Berlina (sektor radziecki) stanowiły odtąd stolicę NRD, z pozosta­łych sektorów okupacyjnych utworzono odrębną jednostkę polityczną - Berlin Zachodni. Niemcy, którzy dotychczas z równą niechęcią odnosili się do wszystkich okupantów, zaczęli zdecydowanie przy­chylniej patrzeć na Amerykanów.
W sierpniu 1961 roku na mocy decyzji władz NRD powstał system umocnień i zapór (betonowy mur, okopy, druty kolczaste, miny) wokół Berlina Zachodniego zwany murem berlińskim. Ciągnący się z północy na południe na długości 45 km, prze­cinający samo centrum miasta mur miał powstrzy­mać falę uciekinierów z kraju. Wkrótce stał się też symbolem powojennego podziału Europy na dwa bloki polityczno-wojskowe. Jednak nawet mur nie powstrzymał zdesperowanych uchodźców; szacu­je się, że w czasie licznych prób przekraczania muru zginęło około 80 osób.
Na początku lat 70. na mocy porozumienia czte­rech mocarstw uregulowano status prawny Berlina Zachodniego. Utrzymano wojskową administrację 3 mocarstw zachodnich, jej uprawnienia były nad­rzędne w stosunku do niemieckich władz miasta, którymi były jednoizbowy parlament i powoływa­ny przez niego rząd zwany senatem. Na mocy tego porozumienia politycznym reprezentantem Berlina Zachodniego była Republika Federalna Niemiec.
Upadek muru.
Reformy zapoczątkowane pod koniec lat 80. w Związku Radzieckim odbiły się echem niemal we wszystkich państwach bloku wschodniego. Pozycja komunistycznych rządów słabła, a we Wschodnich Niemczech objawiało się to m.in. nie­kontrolowanym przekraczaniem dobrze dotych­ czas strzeżonej granicy między Wschodnim i Zachodnim Berlinem, 9 listopada 1989 roku obalono mur berliński, a w niecały rok później, 20 wrze­śnia 1990 roku parlamenty Niemieckiej Republiki Demokratycznej i Republiki Federalnej Niemiec ratyfikowały traktat zjednoczeniowy: 3 paździer­nika NRD przestała istnieć. Od tego momentu Berlin wraz z byłym Berlinem Zachodnim tworzą jedno, niepodzielne miasto. Berlin ponownie stał się stolicą Niemiec, postanowiono jednak, że siedziby parlamentu i instytucji centralnych będą stopniowo przenoszone z Bonn.
Obecnie Berlin jest jednym z 15 landów (kra­jów związkowych) wchodzących w skład nowego państwa niemieckiego. Władzę w Berlinie spra­wuje Senat, na którego czele stoi urzędujący bur­mistrz (Regierender Burgermeister) i 15 senatorów, z których każdy odpowiedzialny jest za jedną dziedzinę działalności. Senatorzy nominowani są przez burmistrza, muszą jednak być zaakceptowani przez większość członków Izby Reprezentantów (Abgeordnetenhaus), która pełni rolę berlińskiego parlamentu. Władze dwudziestu trzech dzielnic Berlina odpowiedzialne są za praktyczną realizację postanowień Senatu.
Gospodarka.
Obecnie Berlin jest przede wszystkim siedzibą cen­tralnych władz zjednoczonych Niemiec. Nie nale­ży zapominać jednak, że miasto jest również wiel­kim ośrodkiem przemysłowym. Do tradycyjnych gałęzi przemysłu Berlina należą przemysł tekstyl­ny, metalowy, maszynowy, ceramiczny oraz poli­graficzny. Produkuje się tu również rowery, papie­rosy i wyroby elektroniczne. Berlin jest również siedzibą wielu znaczących wydawnictw.
Ostatnie 10 lat pokazało, że scalanie dwóch państw niemieckich nie jest łatwym procesem. Istnieje konieczność rozwiązania wielu problemów natury politycznej, społecznej i wreszcie gospodar­czej. W odczuciu wielu ludzi zmiany na lepsze za­chodzą zbyt wolno. We wschodniej części Berlina ciągle jeszcze znajdują się zakłady o niskiej wydaj­ności lub wręcz przynoszące państwu straty. Re­dukcje zatrudnienia w nierentownych gałęziach gospodarki powodują wzrost bezrobocia i pogor­szenie nastrojów społecznych. Są to problemy typo­we dla przejścia z gospodarki planowej do wolno­rynkowej. Poziom życia w byłej NRD ciągle jeszcze odbiega od stopy życiowej mieszkańców zachodnich landów. Średnie zarobki mieszkańców wschodniej części Berlina są o 40c/c niższe niż w Berlinie Zachodnim. Zmiany ustrojowe dotknęły przede wszystkim berlińskie kobiety. W dawnej NRD niemal wszystkie kobiety zatrudnione były poza domem. Po zjednoczeniu liczba pracujących kobiet zaczęła spadać i obecnie wynosi 50%. czyli osiągnęła wartość typową dla landów zachodnich.
Gospodarka Berlina jest wciąż silniej związana z zachodnią częścią Niemiec niż ze znacznie jej bliższymi landami wschodnimi. Najbardziej docho­dowe są przedsiębiorstwa produkujące towary o wysokim stopniu przetworzenia: sprzęt elektro­niczny, maszynowy, włókienniczy, optyczny. far­maceutyczny i poligraficzny. W latach 80. w Berli­nie zaczęła się dynamicznie rozwijać sfera usług.
Berlin pozostaje największym ośrodkiem szkol­nictwa wyższego w Niemczech. Do najbardziej znanych uczelni należą: Uniwersytet Humboldta (założony w 1810 roku jako Uniwersytet Fryderyka Wilhelma) we wschodniej części miasta oraz Freie Universität (założony w 1948 roku) i Technische Universität (założony w 1946 roku) w części za­chodniej. Berlin jest też siedzibą wielu instytutów naukowych i ośrodków badawczych.
Berlińska filharmonia.
Berlin był i jest wielkim ośrodkiem kultury, na mia­no perły w kulturalnej koronie Berlina zasłużyli sobie słynni berlińscy filharmonicy. Od momentu powstania w 1882 roku orkiestra ta zawsze kojarzo­na była z najwybitniejszymi dyrygentami świata.
I tak w 1887 roku stałym dyrygentem berlińskiej orkiestry został Hans von Bülow, który stworzył kanon symfonicznej interpretacji. W sezonie 1894-95 orkiestrą dyrygował sam Ryszard Strauss. Potem orkiestrę przejął Artur Nikisch, który do repertuaru berlińskiej filharmonii włączył dzieła Antona Brucknera i Gustava Maniera. Nikischa w 1922 ro­ku zastąpił Wilhelm Furtwängler, a od 1954 do 1989 r. orkiestrą dyrygował sam Herbert von Ka-rajan. Zastąpił go kolejny wielki - Claudio Abbado.
Transport
Komunikację wewnątrz miasta obsługuje metro (U-bahn), naziemna kolej miejska (S-bahn), auto­busy (około 150 linii) oraz nieliczne tramwaje (przede wszystkim we wschodniej części miasta). Wokół miasta biegnie obwodnica autostradowa (Berliner Ring), połączona z -siecią autostrad bie­gnących w 6 kierunkach, m.in. do Frankfurtu nad Odrą, Hamburga i Hanoweru. W mieście znajdują się 3 porty lotnicze - najstarszy, otwarty w roku 1924 Tempelhof, największy i najnowocześniej­szy Tegel oraz główny port lotniczy byłej NRD Schönefeld. Berlin jest również portem żeglugi śródlądowej - ma połączenia kanałowe z Łabą, Odrą i Renem. Przecina się tu kilkanaście linii ko­lejowych, w tym międzynarodowe.
Zabytki.
Symbolem Berlina jest zabytkowa Brama Bran­denburska, położona na końcu alei Unter den Lin­den - reprezentacyjnej ulicy stolicy Niemiec. Bra­ma Brandenburska została zaprojektowana przez neoklasycystycznego architekta Carla Gottharda Langhansa i wybudowana w latach 1789-93. Cen­tralną część Bramy stanowi ogromnych rozmiarów kolumnada zwieńczona słynną Kwadrygą Zwy­cięstwa Gottfrieda von Schadowa. Nieopodal znaj­duje się gmach parlamentu, Reichstag, wybudowa­ny w 1894 roku i poważnie zniszczony przez pożar w 1933 roku. W samym centrum dawnego Berlina Zachodniego stoi kościół Pamięci. Tworzą go po­zostałości zbombardowanej neoromantycznej świą­tyni, pozostawione ku przestrodze wszystkich, którzy chcieliby rozpętać kolejną wojnę, oraz przylegający do nich nowoczesny kościół i dzwon­nica. Od kościoła odchodzi główna ulica handlowa Berlina - Kurfustenndamm, przez Berlińczyków zwana krócej Ku'damm. Po zachodniej stronie Bramy Brandenburskiej znajduje się wielki park Tiergarten, ze słynnym, założonym w 1841 roku ogrodem zoologicznym i największym w Europie akwarium (1869). Nad parkiem góruje Kolumna Zwycięstwa wzniesiona w 1873 roku na pamiątkę zwycięstwa nad Francją w wojnie z 1871 roku.
Ale Berlin to nie tylko historia. Znajdują się tu liczne budowle nowoczesne. Do bardziej znanych należy dzielnica mieszkaniowa Hansaviertel zbu­dowana z okazji wystawy „Inter-bau" (1957) przez architektów z 13 krajów (m.in O. Niemeyera, współtwórcy architektoniczno-urbanistycznych założeń Brasilii), zaprojektowany przez Le Cor­busiera blok mieszkalny tzw. Unité d'Habitation, Filharmonia (1963), Galeria Narodowa (1968).

Podobne prace

Do góry