Ocena brak

BENEDYKTYNI, Zakon św. Benedykta, Ordo Sancti Benedicti (OSB) - W POLSCE

Autor /Mirogniew Dodano /06.06.2012

Dzieje polskich b. nie są dotychczas należycie
zbadane; podstawowe zagadnienia dotyczące ich działalności
w życiu kośc, kulturalnym i społ.-gosp. kraju nie doczekały
się należytego wyjaśnienia; literatura dotycząca b. ma
charakter przyczynków do dziejów poszczególnych opactw i niejednokrotnie różni się w naświetlaniu tych samych zagadnień,
będących przedmiotem dyskusji.

B. byli pierwszymi zakonnikami, jacy pojawili się na ziemiach
pol.; A.J. Parczewski wysunął nawet 1902 hipotezę o działalności
mis. (przynajmniej od IX w.) na pol. ziemiach b. irlandzkich,
którzy mieli przygotować naród na przyjęcie chrześcijaństwa.
Mnisi b. towarzyszyli pierwszym bpom wkraczającym na
nasze ziemie z nauką chrzęść; oni prowadzili działalność duszpast.
zmierzającą do umocnienia wiary oraz misyjną wśród sąsiednich
plemion pogańskich.

Zadania te pełnili w zależności
od bpów, stanowili ich najbliższe otoczenie, obsługiwali pierwsze
katedry; pierwszych bpów w Poznaniu, -> Jordána i -» Ungerà uważa się za zwierzchników misji benedyktyńskiej;
przyjmuje się też istnienie w Poznaniu klasztoru b. przy kościele
zamkowym NMP;

książę, wprowadzający i szerzący
w Polsce wiarę chrzęść, zakładał pierwsze fundacje rei., wiążąc
je z organizacją grodową celem zapewnienia im opieki i warunków
rozwoju, wspólnoty bowiem najstarszych klasztorów
nie miały swych uposażeń, ale uczestniczyły w dochodach księcia.

Pod koniec X w. pojawili się w Polsce b. reprezentujący nurt
pustelniczy i reformatorski związany z papieżem. Czołowym
przedstawicielem tego ostatniego był mnich rzym. klasztoru św.
Bonifacego i Aleksego na Awentynie bp -> Wojciech, który po
przybyciu do Polski ok. 996 zał. klasztor b. prawdopodobnie
w Trzemesznie.

Na prośbę Bolesława Chrobrego 1001 przybyli
z klasztoru w Pereum k. Rawenny uczniowie Romualda
opata Benedykt i Jan, którzy się osiedlili w eremie zapewne
k. —> Międzyrzecza; zadaniem ich była akcja mis. wśród pogańskich
Luciców; wkrótce przyłączyli się do nich miejscowi
kandydaci (Izaak, Mateusz i Krystyn);

zamordowanie mnichów
podczas napadu rabunkowego 1003 nie zniszczyło wspólnoty
(-> pięciu braci polskich). Staraniem Bolesława Chrobrego
klasztor odbudowano i uzupełniono liczbę członków wspólnoty,
tak że w chwili przybycia do Polski Brunona z Kwerfurtu
był on w pełni rozwoju.

Zasilany nowymi kandydatami
z kraju i zagranicy, szczególnie z Włoch, przetrwał najprawdopodobniej
do lat 30-ych XI w. Prawdopodobnie za Bolesława
Chrobrego założono opactwo w Łęczycy, którego erekcję
przypisuje się inicjatywie Wojciecha lub Brunona. Podczas walk
wewn. 1034-38 upadły prawdopodobnie wszystkie klasztory b.
Konwent międzyrzecki po 1038 przeniesiono do Kazimierza
(dziś Kazimierz Biskupi k. Konina), gdzie przetrwał prawdopodobnie
do końca XI w.

Pierwsze trwałe fundacje b. powstały w okresie odbudowy
Kościoła w Polsce przez Kazimierza I Odnowiciela i Bolesława
II Śmiałego; wówczas to b. odegrali zasadniczą rolę w odnowie
życia kośc; ok. 1044 staraniem Kazimierza Odnowiciela
przybyła z hist. Lotaryngii (prawdopodobnie z opactwa Brauweiler
k. Kolonii i z Leodium) tzw. druga misja b. prawdopodobnie
pod przewodnictwem -> Arona; za Bolesława Śmiałego
b. krakowscy mieli przybyć do -> Tyńca.

W pierwotnych
klasztorach grodowych mogły bowiem istnieć wspólnoty mieszane
(księży-kanoników i mnichów), spośród których od 2. poł.
XI w. zaczęły wyodrębniać się grupy b.; wraz z aktem fundacji
prawnej uzyskiwały one samodzielność ekon. (uposażenie
w postaci wielkiej własności ziemskiej, dziesięciny, służebności
i in. dochody) oraz jurydyczną, co dawało im większą niż pierwotnym
klasztorom grodowym możność stabilizacji.

Tradycja
tyniecka, wg której b. mieli być osadzeni 1044 w Tyńcu przez
Kazimierza Odnowiciela, wyrosła prawdopodobnie z dążności
mnichów do zatajenia osoby właściwego fundatora — Bolesława
Śmiałego. Bolesław Śmiały ufundował 1065 opactwo b.
w Mogilnie, ośrodek pomocniczy Gniezna w chrystianizacji
Mazowsza, Kujaw i Pomorza Gdańskiego.

Wg badań J. Płochy
pierwszy konwent b. sprowadzono do Mogilna z opactwa św.
Maurycego w Niederaltaich (Bawaria), reprezentującego kierunek
reformy gorceańskiej. Opactwo św. Wojciecha w -» Płocku
zostało założone w XI lub XII w. Około 1075 powstało
w Lubiniu k. Kościana opactwo b. fundacji prawdopodobnie
Michała Awdańca; pierwsi b. przybyli tu z Leodium.

Wygnanie Bolesława Śmiałego 1079 odbiło się niekorzystnie
na sytuacji b., tak że dopiero na pocz. XII w. zwiększyła się
liczba ich klasztorów w Polsce;

Bolesław Krzywousty ufundował
klasztor pod wezw. Świętej Trójcy na górze Łysieć (w XIII-
-XIV w. Święty Krzyż, od rozwijającego się tam kultu relikwii
Krzyża Św.); ok. 1122 cześnik Bolesława Krzywoustego
Sieciech ufundował opactwo w Sieciechowie k. Kozienic. W
XII w. powstały pierwsze opactwa na Śląsku i Pomorzu Zach.;
na Śląsku pierwsi b. pojawili się prawdopodobnie w chwili założenia
bpstwa wrocł. (1000);

do nich zapewne należały kaplice
zamkowe: św. Benedykta w Legnicy i św. Marcina we Wrocławiu,
przekazane z czasem opactwu św. Wincentego, ufundowanemu
ok. 1139 przez Piotra Włostowica we Wrocławiu; b. nie
utrzymali się tu jednak długo; usunięci ok. 1190 przez norbertanów, osiedlili się w Kościelnej Wsi k. Kalisza i zorganizowali
tam prepozyturę tyniecką (przetrwała do 1784).

Ok. 1150
powstał klasztor św. Jakuba w Lubiążu n. Odrą, skąd wkrótce
wyparli b. cystersi, sprowadzeni z Pforty (Saksonia);

nadto
w XII w. istniał zapewne klasztor b. iryjskich w Oleśnicy, będący
prawdopodobnie filią opactwa św. Jakuba w Ratyzbonie.
Przybycie b. na Pomorze Zach. pozostawało w ścisłej łączności
z mis. akcją bpa -> Ottona z Bambergi, przyjaciela b.,
propagatora reformy hyrsauskiej (Hirsau) w klasztorze św.
Michała k. Bambergi ; mnisi z tego klasztoru byli współpracownikami
Ottona; ok. 1180 b. bamberscy utworzyli w Szczecinie
przeorat pod wezw. św. Jakuba;

ok. 1153 założono klasztor b.
w Słupie n. Pianą, dokąd przybyli mnisi z klasztoru św. Jana
Chrzciciela w Berge k. Magdeburga; 1176 klasztor w Słupie
został opactwem, które 1304 przejęli cystersi. W XI-XII w.
ustaliła się zasadniczo liczba 6 trwałych opactw b. w Polsce:
Tyniec, Łysa Góra, Sieciechów, Lubiń, Mogilno i Płock; klasztorów
było jednak więcej, a liczba ich ulegała zmianom.

B. wraz
z uposażeniem opactw otrzymywali kościoły (np. w skład uposażenia
Mogilna wchodził kościół św. Wawrzyńca w Płocku
i św. Jana we Włocławku) lub zakładali je w swoich posiadłościach,
przy których duszpasterzowali, a niejednokrotnie zakładali
klasztory, zw. prepozyturami, podporządkowane opactwom
macierzystym; prawdopodobnie za Bolesława Krzywoustego
dla akcji mis. na Pomorzu erygowano prepozyturę opactwa
mogileńskiego w Św. Wojciechu (obecnie przedmieście Gdańska) ;

zapewne w tym samym czasie otrzymali też kościół św. Jana
Ewangelisty i św. Jana Chrzciciela w Kołobrzegu, co było przejawem
tendencji do umacniania wpływów pol. na Pomorzu.
Nasilenie akcji misyjnej b. mogileńskich na Pomorzu przypada
na 1. poł. XII w.

Po 1131 zaprowadzono w Mogilnie reformę
hyrsauską; wprowadzono instytucję konwersów, by odciążyć
właściwych mnichów od zajęć gosp. i umożliwić im całkowite
oddanie się pracy mis., liturg., a także charytatywnej, na co
kładła nacisk wspomniana reforma;

po 1135 mnisi z Mogilna
objęli hospicjum św. Gotarda w Szpetalu Górnym k. Włocławka,
które utrzymali do 1184; prawdopodobnie mnisi z Mogilna
posiadali do 1185 swoją osadę w Kruszwicy. Opactwo w Lubiniu
miało prepozyturę w Jeżowie, ufundowaną w poł. XII w.
przez Bolesława Kędzierzawego.

Zapewne ok. 1210 b. tynieccy
założyli klasztor w Cieszynie, skąd 1268 przenieśli się do Orłowej
k. Ostrawy i zorganizowali tam prepozyturę, wkrótce zamienioną
na opactwo (istniało do 1541); ok. 1234 książę Henryk
I Brodaty osadził przy szpitalu trędowatych w Środzie
Śląskiej b. czeskich (zapewne z opactwa w Opatowicach, gdyż
klasztor w Środzie Śląskiej stał się 1340 prepozyturą b. z Opatowie),
a księżna Anna, wdowa po Henryku Pobożnym, założyła
1242 klasztor w Krzeszowie (k. Kamiennej Góry), przejęty
1292 przez cystersów z Henrykowa.

B. odegrali w Polsce w XI-XII w. ważną rolę; ich klasztory
były ośrodkami nie tylko działalności mis., ale także życia liturg.
i kulturalnego (szkolnictwo).

Ze względu na małą liczbę kleru
diecezjalnego b. kierowali liturgią; w tym celu sprowadzali
księgi liturg.: najstarsza z 1. poł. IX w. to Ewangeliarz gnieźnieński
(rpsBKapGn), pochodzący prawdopodobnie z Tours
lub Reims (końcową cz. rpsu wydał B. Bolz pt. Najdawniejszy kalendarz gnieźnieński według kodeksu Ms 1, Pz 1971);

b. przybyli
do Polski pod przewodnictwem Arona przywieźli tzw.
Sakramentarz tyniecki (rpsBNZam), wykonany w XI w. w opactwie
w Brauweiler k. Kolonii, oraz homiliarze krak. (rpsyBKap-
Kr); z ok. 1085-90 pochodzi Ewangeliarz gnieźnieński (rpsBKap
Gn), sprowadzony z opactwa Brzewnów k. Pragi, oraz Ewan
geliarzpłocki, zw. też pułtuskim (rpsMNRrCzart) ;

z końca XI w.
pochodził także Ewangeliarz (rpsBN) — zaginiony, wykonany
w Tours lub Reichenau; na przełomie XI i XII w. sprowadzili
b. z opactwa św. Emmerama w Ratyzbonie -» Benedykcjonal
biskupi (rpsBKapKr) i Ewangeliarz emmeramski (rpsBKapKr);
w XII w. z opactwa św. Maurycego w Niederaltaich k. Ratyzbony
— Missałe plenarium (rpsBKapGn), z opactwa św. Jakuba
w Leodium — Ewangeliarz, czyli tzw. Perykopy lubińskie (rpsBN,
zaginął 1944), a z opactwa Helmarshausen k. Fuldy — Ewangeliarz
kruszwicki (rpsBKapGn).

Czołową pozycję stracili b. pod koniec XII w. w wyniku
kryzysu monarchii wczesnopiastowskiej, powstawania struktur
par., nasilenia wpływów niem. w Kościele w Polsce, rozwoju
nowych zakonów (norbertanie, cystersi), które zyskały większą
popularność.

Od XIII w. nie otrzymywali już większych fundacji.
Szkolnictwo b. zostało przystosowane do celów zakonnych.
Klasztory b. pozostawały pod jurysdykcją biskupią, ściśle związane
z organizacją diecezjalną.

W XI-XII w. opactwa pol.
utrzymywały związki przeważnie z lotaryńskimi; podobnie jak
w Lotaryngii nie wykazywały dążności do pełniejszej egzempcji;
w 2. poł. XII w., z chwilą osłabienia związków z ośrodkiem
lotaryńskim, opactwa pol. (np. Tyniec za pośrednictwem Mogilna)
nawiązywały kontakt z klasztorami bawarskimi, wśród
których dominowała reforma hyrsauską; nie miała ona orientacji
antyepiskopalnej, chociaż reprezentowała kierunek kluniacki;
b. z Mogilna stali po stronie papieża, popierając abpa
Henryka Kietlicza w jego sporze z księciem Władysławem III
Laskonogim, za co wypędzono ich z klasztoru.

W XIII w. pap. próby nadania b. centralistycznej organizacji
wpłynęły być może na zbliżenie między opactwami pol., wśród
których istniał jakiś bliżej nie określony związek; szczególną
rolę zdawał się odgrywać Tyniec, gdyż jego opata uważano za
pierwszego wśród opatów i zwano arcyopatem.

Nakazane przez Sobór Later. IV kapituły gen. opatów każdej prowincji kośc.
mogły w Polsce odbywać się z okazji synodów prow., w których
uczestniczyli także opaci; zdaje się na to wskazywać fakt
odbycia 1233 narad przez opatów Tyńca, Łysej Góry i Mogilna
podczas synodu w Sieradzu i podjęcia wspólnych uchwał w sprawie
klasztoru św. Wincentego we Wrocławiu.

W XIV w. powstały w Polsce 2 klasztory b. obrządku słow. :
ok. 1385 w Oleśnicy i ok. 1390 w Krakowie, dokąd zostali
sprowadzeni b. z klasztoru Emaus w Pradze. Fundacje te jednak
nie były trwałe; klasztor krak. upadł 1470-80.

W XIV-XV w.
klasztory pol., podobnie jak i w innych krajach eur., przeżywały
w większości kryzys, przejawiający się w osłabieniu obserwancji
zak. i autorytetu władz zak. oraz znacznym spadku liczby mnichów
w klasztorach, np. w Tyńcu 1418 było 20 mnichów (wcześniej
ok. 60), w Sieciechowie na pocz. XVI w. — 12, a w Płocku
tylko 6; mimo to np. opactwo świętokrzyskie przeżywało w XV w.
okres świetności. Kryzys ten pogłębiał się w większości opactw
jeszcze wskutek trudności gosp. i zubożenia klasztorów, w których
mnisi żyli prawie w nędzy.

Zrodziło to u b. dążenie do
przejmowania parafii, aby zwiększyć uposażenie opactw.
Kryzys b. w XIV-XV w. wywołał silne tendencje reformatorskie,
które znalazły pewien oddźwięk także w Polsce; wprawdzie
nie utworzono prowincji gnieźn. i ośrodków studiów zak.
zgodnie z nakazem pap. Benedykta XII, ale klasztory pol. zaczęły
tworzyć między sobą związki (fraternitates), które oprócz
celów dewocyjnych miały prawdopodobnie znaczenie praktyczne;
1367 Mogilno zawarło związek braterski z Lubiniem; 1391
Lubiń z Tyńcem;

w XIV w. istniał też związek między opactwem
mogileńskim a tynieckim. Pierwsze próby reformy pol.
klasztorów podjęli na przełomie XIV i XV w. bpi; 1392-96 reformę
w diecezji krak. przeprowadził bp Piotr Wysz z Radolina, którego statuty synodalne nakazują przestrzeganie reguły,
stały pobyt w klasztorze, zakazują posiadania własności prywatnej
i zajęć świeckich oraz wprowadzają stałe coroczne wizytacje
biskupie i kapitulne. W przeprowadzeniu tej reformy dużą rolę
odegrał opat tyniecki Mścisław (1398-1410). Od przełomu XIV
i XV w. klasztory b. uległy całkowitej polonizacji.

Mnisi pol.
przenosili się nawet do zagr. ośrodków monastycznych, w których
zajmowali wysokie stanowiska (np. Stefanprzeor klasztoru
św. Erazma w Rzymie 1373). Reforma opactwa tynieckiego
przyczyniła się do odrodzenia życia wewnętrznego mnichów,
zwiększenia ich liczby (do 60) i podjęcia przez nich działalności
mis., czego przejawem było zał. ok. 1403 opactwo w Starych
Trokach (Litwa);

od XIV w. rozpoczęli b. rodzimą produkcję
ksiąg liturg., do których należą Graduale z antyfonarzem opata
tynieckiego Mścisława (rpsBULw — zaginiony), Graduale
benedyktynek w Żarnowcu z XV w. (rpsArOSB Żarnowiec),
Psałterz benedyktynek w Sandomierzu (rpsBSemSd) oraz brewiarze:
benedyktynek w Legnicy (rpsBUWr), przypuszczalnie
tyniecki (rpsBNZam) i 2 świętokrzyskie (rpsBSemKi oraz rps-
BUWwa); z ok. 1526-35 pochodzi Graduale I-III tynieckie (I -
rps Muzeum w Cieszynie; II-III rpsyMDTw), którego cz. III
to Sekwencjarz, zawierający największy zasób sekwencji pochodzenia polskiego.

Drugą próbę reformy, w diecezji pozn., podjął
1415 bp Andrzej Łaskarz z Gosławic; wezwani przez Sobór
w Konstancji na prośbę bpa w celu zreformowania pol. klasztorów
mnisi z klasztoru św. Anny w Mondragone (obecnie prow.
Caserta) udali się jednak do Melk, gdzie dali początek słynnej
kongr. austriackiej.

Na Soborze w Konstancji doszło również
do nawiązania kontaktu bpa płockiego Jakuba z Korzkwi z Robertem
de Chaudesolles, opatem Cluny; przynależności jednak
b. polskich do kongr. kluniackiej, do której sami się przyznawali,
badania źródłowe nie potwierdzają; dążenia do związania
się z Cluny wystąpiły dopiero pod koniec XVI w., i to w celu
uniezależnienia się od władzy bpa i króla; utrwaliła się wtedy
w Polsce instytucja opatów komendatoryjnych, mianowanych
przez króla, co spowodowało upadek obserwancji zak. i pogorszenie
sytuacji ekon. większości opactw.

Kryzys klasztorów
w XVI w. pogłębił się także pod wpływem protestantyzmu, podważającego sens życia zak. ; uchwały Soboru Tryd. zmierzające
do naprawy życia zak. znalazły w opactwach pol. słaby oddźwięk.
Pod koniec XVI w. podejmowano tylko sporadyczne
próby reform; poszczególni opaci zmierzali do pogłębienia życia
ascet. i wykształcenia mnichów;

opat S. Kiszewski przeprowadził
1588-1604 reformę opactwa lubińskiego: ustanowił 3-letnie
kapituły, przywrócił klauzurę, wydał ustawę zobowiązującą
do kształcenia zakonników oraz nawiązując do dawnych
tradycji liturg., starał się o rozwój muzyki i śpiewu kośc; opat
M. Mielecki podjął 1593 reformę opactwa tynieckiego w oparciu
o regułę Cluny: otworzył szkołę teol. i wzbogacił bibliotekę
zakonną.

W XVI i XVII w. nastąpiło częściowe ożywienie działalności
nauk. wśród b. (biblista Tomasz Łysy ze Zbrudzewa,
pisarz rei. H. Krzyżanowski oraz Bartłomiej z Krzywina i Bernard
z Wąbrzeźna); z okresu potryd. (XVII w.) znanych jest
dotychczas 10 liturg. kodeksów b. (3 graduały i 7 antyfonarzy,
głównie z Sandomierza).

Nie doszło jednak do utworzenia pol.
prowincji b., co przyczyniło się do utrwalenia w XVII w. instytucji
opatów komendatoryjnych; na tym tle często dochodziło
do sporów między królem a b., którzy szukali obrony u Stolicy
Apost. (na konieczność zmiany istniejących stosunków wskazywał
S. Szczygielski).

W 2. połowie XVII w. otrzymali b. fundacje:
1659 w Horodyszczu k. Pińska i 1673 Nieświeżu (Białoruś).
Kongregacja b. powstała w Polsce dopiero na pocz. XVIII w. ;
1709 pap. Klemens XI utworzył — wzorowaną na kongr. bawarskiej
— kongr. Św. Krzyża, która miała charakter federacji ;
opactwa zachowywały w dużym stopniu autonomię, poddane
jednak zostały regularnej kontroli zwierzchnich władz kongr.,
na czele której stał prezydent, wybierany przez kapituły gen.,
odbywające się co 3 lata.

Znaczną rolę w utworzeniu kongr.
odegrał opat świętokrzyski S. Mirecki; mimo oporu opactwa
tynieckiego i lubińskiego uzyskał 1712 u Stolicy Apost. zatwierdzenie nowych konstytucji; 1726 pap. Benedykt XIII nakazał
wprowadzenie wspólnych studiów i nowicjatu.

Na mocy
konkordatu podpisanego 1737 we Wschowie (August III)
opaci komendatoryjni pozostali tylko w Lubiniu, Płocku i Tyńcu;
utracili oni jednak jurysdykcję nad zakonnikami na rzecz
opatów klasztornych, wybieranych przez mnichów; dokonano
także podziału dóbr na klasztorne i opackie; pozostałe opactwa
uwolniono od opatów komendatoryjnych;

zorganizowano
także kilka ośrodków studiów zakonnych. Reformy te przyczyniły
się do naprawienia obserwancji zak. i podniesienia poziomu
umysłowego mnichów; 1772 b. mieli już 20 profesorów
(kongr. liczyła 9 opactw i 248 zakonników, w tym 187 kapłanów,
39 kleryków i 22 braci).

B. prowadzili także szkoły pubi,
(np. konwent płoc, przeniesiony 1781 do Pułtuska); ożywiła
się też działalność nauk. (W. Musiałowski, J.A. Dębski, M.S.
Kieszkowski i F.Ł. Starzeński); 1772-73 b. prowadzili 34 własne
par. i pełnili funkcje duszpast. w kościołach na Łysej Górze,
w Sieciechowie i Lubiniu, które nie posiadały praw parafialnych.

Po I rozbiorze od kongr. polskiej odpadło opactwo tynieckie,
które znalazło się w zaborze austriackim. Do Tyńca przenieśli
się 1806 b. niemieccy z opactwa w Wiblingen (Bawaria), a część
polskich b. przeniesiono do opactwa świętokrzyskiego i sieciechowskiego.

Opactwo tynieckie uległo germanizacji, a 1817 zostało
skasowane; kasacie uległy kolejno również pozostałe opactwa;
1819 Sieciechów i Święty Krzyż, 1834 Lubiń, 1844 Mogilno
i Stare Troki, 1864 Horodyszcze, Nieśwież i Pułtusk.

W XX w. b. rewindykowali niektóre dawne obiekty; 1919
b. niemieccy z opactwa Emaus w Pradze objęli pocysterski
klasztor w Krzeszowie, który 1924 podniesiono do rangi opactwa
(przetrwało do 1945, obecnie w posiadaniu benedyktynek);
1924 b. polscy z opactwa Emaus powrócili do Lubinia; w Tyńcu
reerygowano 1939 klasztor b. w oparciu o belg. opactwo
Saint-André w Brugii;

1969 klasztor tyniecki podniesiono do
rangi opactwa i włączono do niego klasztor lubiński; 1972 b.
liczyli 38 zakonników (32 w Tyńcu, 6 w Lubiniu). Opactwo
należy do kongr. Zwiastowania NMP i wraz z nią wchodzi
w skład federacji benedyktyńskiej.

 

J. Gacki, Benedyktyński klasztor w Sieciechowie, Radom 1872; tenże,
Benedyktyński klasztor Świętego Krzyża na Lysej Górze, Wwa 1873; J. Krukowski, O słowiańskim kościele Św, Krzyża i klasztorze b. założonym przez Jadwigę i Jagielle na Kleparzu w Krakowie 1390 roku, Kr 1886; W. Chotkowski, Ostatnie lata b. w Tyńcu, Kr 1900; S. Tomkowicz, Tyniec, Kr 1901 ; A.J. Parczewski, Początki chrystiantzmu w Polsce i misja irlandzka, RTPNP 29(1902) 185-257; K. Potkański, Opactwo na łęczyckim grodzie, RAUWHF 43 (1902) 81-180; S. Zakrzewski, Opactwo benedyktyńskie śś. Bonifacego i Aleksego na Awentynie w latach 977-1085, RAUWHF 45 (1903) 38-124; T. Wojciechowski, Szkice historyczne XI wieku, Kr 1904, Wwa 1970; A. Jezierski, Klasztor beneayktyński w Lubiniu, Pz 1915; A.J. Nowowiejski, Płock, PI 1917, 478-484; K. Potkański, O założeniu l uposażeniu klasztoru w Mogilnie, w: Pisma pośmiertne, Kr 1924, II 166-208; J. Stańczewski, Klasztor b. w Lubiniu Poznańskim, Pz 1927; K. Rudnicka, B. niegdyś a dziś. Roczniki Katolickie 11 (1933) 101-130; P. David, Les b. et l'ordre de Cluny dans la Pologne médiévale, P 1939; Schmitz I 252-257, III 140-143, 247-248, IV 159-162, V 254; Z. Perzanowski, Początki opactwa lubińskiego. Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk 18 (1952-54) 116-121; T. Silnicki, Dzieje l ustrój Kościoła katolickiego na Śląsku do końca w. XIV, Wwa 1953, 93-100; E. Wiśniowski, Z dziejów opactwa b. w Sieciechowie, RH 7 (1958) z. 2, 23-120; F. Bogdan, Sprawa egzempcji b. w Polsce średniowiecznej, NP 9 (1959) 51-90; Cz. Deptuła, Krąg kościelny płocki w polowie XII w., RH 8 (1959) z. 2, 5-122; Z. Perzanowski, Honorarium autorskie Galla-Anonima, NP 9 (1959) 19-37; E. Wiśniowski, Najstarszy dokument b. sieciechowskich (1252}, SZ 4(1959) 57-73; Łęczyckie opactwo Panny Maryi w świetle badań z lat 1954-1956, Ł 1960; T. Silnicki, Z dziejów Kościoła w Polsce, Wwa I960 (passim); M. Tobiasz, Kraków benedyktyński w XI w., NP 14(1961) 5-22; K. Górski, Od religijności do mistyki, Lb 1962 (passim); J. Szymański, Czas powstania kościoła w Wojniczu i b. tynieccy, RH II (1962) z. 2, 125-145; Nowacki DAP II 754-757; S. Estreicher, Katalog tyniecki, RKr 37 (1965) 7-35; J. Kłoczowski, Zakony na ziemiach polskich w wiekach średnich, KwP I 375-582; J. Węcowski. Początki chorału benedyktyńskiego w Polsce (968-1150), MMAe 2(1968) 40-51; J. Kłoczowski, Zakony męskie w Polsce XVI-XVIII wieku, KwP II 485-730; J. Płocha, Najdawniejsze dzieje opactwa b, w Mogilnie, Wr 1969; P. Fenrych, Początki b. polskich w poglądach historiografii, Pz 1973 (mps- BUAM); P. Sczaniecki, Dzieje budynków klasztornych w Tyńcu, STV 11 (1973) 279-294; Dokumenty opactwa b. w Lubiniu z XI1I-XV wieku, KodWIkp seria nowa I, Pz 1975; P. Sczaniecki, Studium commune b. w Polsce. Wiek XVIII, DTKP II 2,391-412; Tyniec przez stulecia. Znak 28 (1976) 315-367.

Podobne prace

Do góry