Ocena brak

BEMBUS MATEUSZ SJ

Autor /Mirogniew Dodano /06.06.2012

ur. 1567 w Poznaniu, zm. 30 VII 1645 w Krakowie, Teolog, kaznodzieja.

W 1587 wstąpił do zakonu, 1591 przyjął święcenia kapł.;
studiował w Akademii Wil., gdzie uzyskał doktorat teologii
i wykładał początkowo filozofię, a nast. teologię; w Wilnie zyskał
również uznanie jako kaznodzieja;

1612-17 był kaznodzieją
na dworze króla Zygmunta III Wazy, któremu naraził się interwencją
u pap. Pawła V w sprawach król., nie mając specjalnych
upoważnień; wygłaszał kazania na sejmach 1613, 1616
i 1618; 1621 został rektorem kolegium pozn.; 1625 jako wiceprowincjał zarządzał prowincją pol., a nast. był stałym doradcą
prowincjała;

1629 uczestniczył w synodzie unickim we Lwowie;
brał udział w polemice dotyczącej prowadzenia przez zakon
szkół krak. i akademii w Poznaniu (-> jezuickie szkoły).
Wzorując się na stylu i tematyce kazań P. Skargi, ogłosił
Bellator Christianas (Kr 1617, 16883), przedstawiając na przykładzie
życia niektórych władców i wodzów ideał chrzęść, rycerza;

opublikował również Wizerunek szlachcica prawdziwego (Kr
1617), gdzie zarysował ideał pol. szlachcica, oraz Pastor vigilans
(Kr 1618) — traktat przeznaczony dla duchowieństwa, w którym
wzorując się na życiu i pismach pap. Grzegorza Wielkiego,
przedstawił ideał duszpasterza; w Pax non pax seu rationes aliquot
(bmw 1615) oraz w Pacatas impacatus ad examen vocalits
(Kr 1616) wystąpił przeciwko projektowi ugody z różnowiercami;

nadto ogłosił Mónita salutano (bmw 1615), będące odpowiedzią
na anonimowy paszkwil antyjez. Mónita secreta, IL także
Kometa, to jest Pogróżka z nieba (Kr 1619) oraz kazanie Wzywanie
do jedności katolickiej narodu ruskiego, religii greckiej
z Kościołem rzymskim (Kr 1629, Lw 1630) i hist.-teol. traktat
Ormiańskie nabożeństwo (Kr 1630).

Opowiadał się za wprowadzeniem w życie unii z Ormianami; przyczynił się do ożywienia
ruchu unijnego w Polsce w XVII w.; piętnował samowolę
szlachty, zarzucając jej niedbalstwo w zabezpieczaniu i obronie granic; do grzechów nar. zaliczał ucisk pol. mieszczaństwa
i niewolę chłopów;

wzywał Polaków do pokuty i naprawienia
wad; jego kazania obok treści teol. zawierają wiele materiału
do poznania obyczajów Polski XVII w.; był uważany za najwybitniejszego po Skardze nar. kaznodzieję.

 

Estr XII 456-461; Sommervogel I 1279-1284; Zaleski II 663-665; J.S. Pelczar, Zarys dziejów kaznodziejstwa w Polsce, Kr 1917, 160-161; S. Bednarski, PSB I 419-420; K. Drzymała, Praca jezuitów polskich nad ludnością wiejską w pierwszym stuleciu osiedlenia się zakonu w Rzeczypospolitej, NP 20 (1964) 51-75 (passim).

Podobne prace

Do góry