Ocena brak

BEMA PAMIĘCI ŻAŁOBNY RAPSOD

Autor /kaszanka Dodano /11.02.2012

BEMA PAMIĘCI ŻAŁOBNY RAPSOD (inc. „Czemu, Cieniu,
odjeżdżasz"), wiersz C. Norwida, powst. jesienią 1851 ku
uczczeniu rocznicy zgonu (10 XII 1850) gen. J. Bema, bohatera
powstania listopadowego, kontynuującego walkę „za wolność
naszą i waszą'' we Francji i Portugalii, w czasie Wiosny Ludów
- w obronie Wiednia i na Węgrzech, aby zakończyć niezwykłą
karierę w służbie tur.; nie wyd. za życia poety, ogł. został przez
B. Erzepkiego 1910 w „Literaturze i Sztuce" (dod. do „Dzien.
Pozn.") i 1911 przez R. Zrębowicza w wyd. 2 lwow. Wyboru
poezji. Określony, na wzor Króla-Ducha Słowackiego, jako
rapsod, natęży do serii utworów, które nazwać by można
marszami pogrzebowymi, a których tradycja prowadzi od
Galla poprzez M. Sępa Szarzyńskiego i W. Kochowskiego do
Pogrzebu księcia Józefa Poniatowskiego J.U. Niemcewicza;
tradycję tę podjęli romantycy w lirykach opłakujących bojowników
wolności (Mickiewicza Śmierć pułkownika i —» Reduta
Ordona, Słowackiego Duma o Wacławie Rzewuskim, Na sprowadzenie
prochów Napoleona, Pogrzeb kapitana Majznera).
Idąc za wzorami lit. pochodzenia rzym. i staropol., ukazał
Norwid pogrzeb Bema na sposób antyczny, uwydatniając
szczegóły takie, jak pancerz zamiast munduru, miecz, nie
szabla, „wawrzynem zielony", wprowadzając orszak płaczek
i traktując zmarłego jako nowoczesnego Hannibala (motto
z wypowiedzi Hannibala u Neposa o dotrzymaniu młodzieńczej
przysięgi zobowiązującej go do walki z Rzymem). Równocześnie
jest on jednak nieustraszonym przewodnikiem przyszłości,
świadomym przełomowości swoich czasów, wskazującym
narodom drogę do zwycięstwa nad „czeluściami czarnymi"
niewoli, gdy za jego przykładem „pleśń z oczu zgarną";
będzie to zwycięstwo nie oręża, ale ducha, którego mocą, jak
niegdyś na dźwięk trąb Izraelitów mury Jerycha, zniszczone
zostaną twierdze przemocy i ucisku. Podobnie jak w Reducie
Ordona, acz odmiennymi środkami, 'ukazał poeta twórczą siłę
legendy hist. (wg historyków Bem nie miał szerszych koncepcji
polit.); patos utworu podkreśla jego forma wersyfikacyjna:
—»  heksametr pol., doskonale zharmonizowany z uroczystym
tonem rapsodycznym.


Wyd. kryt. J.W. Gomulicki w: Dzieła zebrane, t. 1, W. 1966 (komentarz
w t. 2), i Pisma wszystkie, t. 1, W. 1971 (komentarz w t. 2).
Julian Krzyżanowski

Do góry