Ocena brak

BELGIA - KOŚCIÓŁ KATOLICKI

Autor /Alpinian Dodano /06.06.2012

Terytorium dzisiejszej B. (nazwa
pochodzi od celt. plemion Belgów, które w I w. prz.Chr.
zamieszkiwały te tereny) było do końca XVI w. ściśle powiązane
pod względem polit, i rei. z Holandią i Luksemburgiem,
wchodząc wraz z nimi w skład -» Niderlandów.

A. Do POWSTANIA KRÓLESTWA — Samodzielność terytorium
obecnej B. datuje się od 1579, tj. od oderwania się pn. prowincji
niderl. od Korony Hiszp. i przyjęcia przez nie protestantyzmu
(-> Holandia); prowincje pd.-zach. Flandrii, Brabancji i Walonii,
wierne katolicyzmowi i Habsburgom, stanowiły do 1 7 13
część dominium hiszp.;

od 1559 na terytorium tym istniały
2 metropolie: dla części flandryjskiej w Mechelen (Malines),
z sufr. Antwerpia, -s'Hertogenbosch, Gandawa, Brugia, leper
(Ypres); dla części walońskiej w Cambrai z sufr. Arras, Tournai,
Saint-Omer i Ñamur. Bpstwo Liège zależało do 1801 od metropolii
w Kolonii.

Za regencji arcyksiążąt Alberta i Izabeli
(1598-1633) nastąpiło umocnienie i odrodzenie katolicyzmu w pd.
Niderlandach, głównie dzięki wprowadzeniu dekretów Soboru
Tryd. przez bpów przy pomocy utworzonej 1596 nuncjatury
w Brukseli;

dużą rolę w życiu Kościoła belg. w tym okresie
odgrywał uniwersytet kat. w Lowanium i utworzony 1562
uniw. w Douai; jezuici, popierani przez rząd, zajęli się reformą
szkolnictwa i uprawiali nauki teol., głównie teologię mor. i hagiografię
(-> bollandyści); oni też byli głównymi przeciwnikami
powstałego na terenie Niderlandów belg. w 2. poł. XVI w. bajanizmu i w poł. XVII -> jansenizmu.

W 1713 (układ utrechcki) Niderlandy belg. przeszły pod panowanie
Austrii, co spowodowało w dalszych latach ograniczenie
swobód autonomicznych kraju na rzecz centralizmu, wprowadzonego
przez Marię Teresę i ces. Józefa II. Ich reformy
kośc. (-» józefinizm), choć w wielu dziedzinach pożyteczne,
komplikowały jednak sytuację Kościoła w B., gdzie nadal
trwały kontrowersje wokół jansenizmu.

Kuratela państw, nad
Kościołem budziła w B. niezadowolenie, podobnie jak w ogóle
rządy Austrii. Na tym tle wybuchła 1789 rewolucja brabancka.
Leopold II, chcąc utrzymać rządy, odwołał 1790 kośc. edykty
Józefa II i zatwierdził dawne przywileje Kościoła.

Już jednak
1792-94 B. została anektowana przez rewolucyjny rząd francuski.
Kościół belg., będący w tym okresie w pełni rozwoju,
koncentrujący w swym ręku całość szkolnictwa, rządzony przez
gorliwych na ogół bpów, utracił 1795 pod rządami franc,
wszystkie przywileje, częściowo i majątek; uległy dewastacji
główne ośrodki życia rei., stolice biskupie i klasztory.

Po 1797
sytuacja Kościoła pogorszyła się jeszcze bardziej. Zniesiono
uniwersytet kat. w Lowanium oraz wszystkie klasztory, a klerowi
uniemożliwiono oficjalne sprawowanie kultu. Abp Mechelen,
kard. J.H.F. Franckenberg, został aresztowany i wydalony
do Niemiec.

Za czasów konsulatu (1799) sytuacja Kościoła
nieco się poprawiła, lecz opór większej części księży,
wobec żądanej przysięgi na konstytucję, powodował dalsze represje.
Konkordat 1801 (-> Napoleon I Bonaparte) podporządkował
metropolii Mechelen (jedynej teraz w B.) bpstwa:
Gandawę, Tournai, Namur i Liège, przyłączając też 3 diec.
reńskie: Akwizgran, Trewir i Moguncję. W 1813 do diec. Namur
włączono Luksemburg. Napoleon mianował nowymi bpami
Francuzów.

Konkordat przywrócił też zniesione przez rewolucję
instytucje kośc: kapituły, seminaria, zakłady dobroczynne;
uregulował sprawę uposażenia, w postaci pensji rządowej
dla kleru. Wprowadzono jednak również wszystkie ograniczenia
wynikające z Artykułów organicznych.

W 1814, po
upadku Napoleona, konkordat przestał obowiązywać; Kościół
w B. nie mógł jednak, wobec oporu kół liberalnych, odzyskać
dawnych przywilejów.

W 1814 B. została złączona z królestwem
Holandii. Konstytucja przewidywała równouprawnienie wyznań,
trwały jednak spory między hierarchią kośc. a kalwińskimi władzami,
zwł. na tle restrykcji stosowanych przez Wilhelma I
wobec szkolnictwa katolickiego.

Nie udało się rządowi załatwić kwestii spornych konkordatem (1829), gdyż w realizacji jego
przeszkadzali kalwiniści i liberałowie holenderscy. Od tego momentu
ze względu na zjednoczenie narodowościowe datuje się
jednak alians liberałów belg. z katolikami, do czego w znacznym
stopniu przyczyniła się działalność ks. F.R. de Lamennais.

B. OKRES KRÓLESTWA — W wyniku rewolucji 1830 B. uzyskała
niepodległość.

Konstytucja z 1831 przyznała Kościołowi całkowitą swobodę.
Państwo zrezygnowało z nominacji na urzędy kośc, z placet
na ogłaszanie okólników kośc (również zagr.), gwarantowało
swobodę zrzeszania się i nauczania, uregulowano sprawę uposażenia Kościoła. Nie obsadzona od 1794 nuncjatura została
reaktywowana 1835 w osobie internuncjusza, a 1842 na stałe.

Nastąpiły też przesunięcia terytorialne; 1834 restytuowano diec.
Brugia, 1840 diec. Namur i Liège utraciły terytoria należące
do księstw luksemburskiego i Iimburskiego, 1841 wyłączono Zelandię
z diec. gandawskiej. Równocześnie następowała wewn.
reorganizacja Kościoła. Dużo zrobiono zwł. w dziedzinie szkolnictwa.

Każda diecezja otrzymała małe i wielkie seminaria duch.
oraz liczne szkoły lud. ( 1 8 4 0 na 1143 nowe szkoły w 2 5 0 0 gminach 2/3 powstało z inicjatywy Kościoła; na ogólną liczbę szkół
5189 w tymże czasie 2284 były całkowicie utrzymywane przez
Kościół i prowadzone przez kler). Od 1 8 4 2 obowiązywała w szkołach nauka religii. W 1834 reaktywowano uniw. w Lowanium
(początkowo w Mechelen).

Dynamiczny rozwój Kościoła w B. po 1830 budził niezadowolenie
wśród liberałów, jednak do 1846, nie mając większości
w parlamencie, nie mogli dni wpłynąć na zmianę ustawodawstwa.

Od poł. XIX w. lansowali hasło obrony suwerenności
państwa wobec Kościoła. Efektywnie dążyli do podporządkowania
państwu szkolnictwa. W 1850 ustanowiono nadzór władz
nad szkołami kośc, równocześnie podjęto próbę sekularyzacji
zakładów dobroczynnych i cmentarzy. Monopol państw, w zakresie
wychowania i nauczania ogłoszono 1879.

Nauczanie religii
pozostawiono duchowieństwu i rodzicom, wprowadzając do
programów szkolnych zamiast niej lekcje etyki świeckiej. Ustawy
te spotkały się z opozycją ze strony bpów i aktywu kat.,
zwł. prasy ( 1 5 6 periodyków kat. wobec 129 liberalnych). Prowadzone
na ten temat rozmowy rządu ze Stolicą Apost. doprowadziły
1882 do zerwania stosunków dyplomatycznych.

Od 1884 większość w parlamencie mieli katolicy, którzy doprowadzili
do zmodyfikowania ustawy szkolnej z 1879, pozostawiając
gminom prawo decyzji w sprawie umieszczania religii
w programach szkolnych; 1895 zaprowadzono obowiązkową
naukę religii w szkołach. Stosunki dyplomatyczne z Watykanem
przywrócono 1889.

Duże znaczenie dla rozwoju Kościoła w B.
w tym okresie mieli 2 abpi Mechelen: kardynałowie P.L. Goossens
(1884-1906) i DJ. Mercier (1906-26), którzy przyczynili się
m.in. do powstania kat. ruchu społ. (kongresy w Liège 1886
i Mechelen 1898 i 1909), co wobec widocznej po 1890 dechrystianizacji środowiska robotniczego miało wielkie znaczenie.

Szczególnie żywotne były kat. związki młodzieżowe (kongresy
w Charleroi i Liège 1928), m.in. Kat. Związek Młodzieży Robotniczej
(JOQ. Wśród wszystkich warstw społ. działała Akcja
Katolicka, która wypracowała własny model struktury organizacyjnej.
Powstała tu 1925 wspólnota benedyktyńska w Amay,
w celu ekum., przeniesiona 1939 do Chevetogne.

W dziedzinie organizacyjnej Kościoła w B. restytuowano 1961
diecezję w Antwerpii (zniesioną 1801) oraz utworzono 1967
diec Hasselt. W 1961 zmieniono nazwę archidiec. Mechelen
na Mechelen-Bruksela, której podlegają diec: Antwerpia, Brugia,
Gandawa, Hasselt, Liège, Namur i Tournai.

 

H. Pirenne, Bibliographie de l'histoire de B., Gandava 1893, Bru 1932; Ch. Terlinden, Guillaume I roi des Pays-Bas et l'Eglise catholique en B., Bru 1906; A. Pasture, La restauration religieuse aux Pays-Bas catholiques sous les archiducs Albert et isabelle, Lv 1925; F. Willocx, L'introduction des décrets du concile de Trente dans les Pays-Bas et dans la principauté de Liège, Lv 1929; E. de Moreau, DHGE VII 520-756; tenże, L'Eglise en B., Bru 1944; L. van Essen, L'université de Louvain 1425-1940, Bru 1945; Allgemeene geschiedenis der Neederlands I-XII, Ut 1949-58; R. Collinet, La réformation en B. au XVI' siècle, Bru 19582 ; tenże, Histoire du protestantisme de B. aux XVII' et XVIII' siècles. Bru 1959; A. Sprunck, Die Lage in den österreichischen Niederlanden im Jahre 1790 nach den Berichten der Staathalterin Maria Christina an die Wiener Regierung, Mitteilungen des österreichischen Staatsarchiv 9 (1959) 275-372; C. Lebas, L'union des catholiques et des libéraux de 1834 à 1847. Etude sur tes pouvoirs exécutif et législatif, Lv 1960; A. Simon, Le cardinal Mercier, Bru 1960; L. Prencel, Bonaparte, Le „Concordat" et les nouveaux diocèses en B„ RHE 57(1962) 871-900; K. Jûrgensen, Lamennais und die Gestaltung des belgischen Staates. Der liberale Katholizismus in der Verfassungsbewegung des 19. Jahrhunderts, Wie 1963; C. de Clerq, Le cardinal Jean Henri de Frankenberg et la législation française en matière de religion, SE 15(1964) 321-412; E. Beauduin, Le cardinal Mercier, P 1966; M. Dietricks, L'érection des nouveaux diocèses aux Pays-Bas 1559-1570, Bru 1967; A. Erba, L'esprit laïque en B. sous le gouvernement libéral doctrinaire (1857-1870) d'après les brochures politiques, Lv 1967; Sources de l'histoire religieuse de la B. Moyen-âge et temps modernes. Actes de Colloque de Bruxelles 30 XI — 2 XII 1967, Lv 1968; C. Soetens, Les catholiques belges et le rapprochement avec les Eglises d'Orient dans la seconde moitié du XIX' siècle. RHE 66(1971) 83-115; R. Aubert, L'Eglise catholique et la vie politique en B. depuis la seconde guerre mondiale, Respublica 15 (1973) 183-203; M. Radwan, Uwarunkowania spoleczno-kulturowe katolicyzmu belgijskiego, CnS 6 (1974) z. 6, 86-91; W. Rostocki, Z badań nad kontaktami polsko-belgijskimi w drugiej ćwierci XIX wieku, RH 22 (1974) z. 2, 161-183.

 

C. STATYSTYKA — W 1911 B. miała 1 metropolię, 6 archidiec.
i diec., 3319 parafii, 5696 kościołów i kaplic, 7554 kapłanów
diec., 2500 kapłanów zak., 454 klasztory męskie, 2383 żeńskie,
7,46 min katolików na 7,49 min mieszkańców.

W 1950 — 1 metropolia, 6 archidiec. i diec., 3698 parafii, 10192 kapłanów
diec., 1656 alumnów, 4815 kapłanów zak., 11 500 zakonników
i 46 856 sióstr zak., 8,3 min katolików na 8,62 min mieszkańców.
W 1960 — 1 metropolia, 7 archidiec. i diec, 3842 parafii,
10 386 kapłanów diec, 1284 alumnów, 4985 kapłanów zak.,
10 414 zakonników, 45 890 sióstr zak., 8,79 min katolików na
9,15 min mieszkańców.

W 1966 — 1 metropolia, 8 archidiec.
i diec, 3882 parafie, 10 350 kapłanów diec, 1115 alumnów,
4850 kapłanów zak., 9612 zakonników, 40 494 sióstr zak.,
8,86 min katolików na 9,5 min mieszkańców. W 1972 — 1 metropolia,
8 archidiec. i diec, 3719 parafii, 9132 kapłanów diec,
514 alumnów, 3481 kapłanów zak., 6004 zakonników, 33 811
sióstr zak., 8,79 min katolików na 9,66 min mieszkańców.

 

C. Streit, Atlas hierarchies. Fr 1913, 88; AnPont 1951,1973; BdM II
141 ; AtHier 56.

 

D. DUSZPASTERSTWO POLONIJNE — zorganizowano w B. po
1 wojnie świat, dla masowo napływających do belg. kopalń Polaków
z Niemiec (Zagłębie Ruhry), Francji i Polski; duszpasterze
pol. przybywali do nich początkowo sporadycznie.
Emigracja pol. wzrastała sukcesywnie; 1920 było w B. 5329
Polaków, 1930 - 50 626, 1938 - 61 800, głównie w prow.
Hainaut, Antwerpia, Brabancja, Flandria, Liège, Limburgia
i Namur.

Polacy przybyli z Niemiec przywieźli tradycje istniejących
tam pol. organizacji społ.-rel.; 1924 powstało w Waterschei
Towarzystwo św. Barbary, które założył ówczesny student
uniw. w Lowanium K.J. Kowalski (późniejszy bp w Pelplinie),
1926 w Winterslag — Towarzystwo św. Wojciecha.

W środowiskach
polonijnych powstawały liczne bractwa różańcowe, zakładane
m.in. przez belg. franciszkanina Wencela van Ruyteghem,
który władał językiem pol. i przez długie lata był duszpasterzem
polonijnym w Winterslag.

Z inicjatywy kard. Merciera kard. A. Hlond utworzył 1926
Pol. Misję Kat. w B., z siedzibą w Brukseli; odtąd w porozumieniu
z episkopatem belg. mianował jej rektora i kapelanów
dla opieki duchowej nad kat. emigrantami pol., szczególnie nad
młodzieżą.

W 1927 kompetencje Misji rozszerzono na Holandię
i Danię; wówczas podlegało jej 35 000 Polaków; pracowało
tu przeciętnie 6 stałych duszpasterzy w większych ośrodkach
polonijnych (Péronnes-les-Binche, Liège, Gilly, Waterschei, Wintersłag),
korzystając z pomocy pol. księży studiujących w Lowanium.
W czasie II wojny świat, pracowało tu 4 kapłanów;
w nast. latach pomagali im pol. werbiści.

Po II wojnie świat, przybyło do B. wielu emigrantów pol.,
przeważnie byłych więźniów obozów koncentr., wywiezionych
na przymusowe roboty do Niemiec, oraz żołnierzy I Dywizji
Pancernej gen. Stanisława Maczka. Opiekę duszpast. nad ok.
40 000 Polaków (1970) sprawuje kilkunastu pol. kapłanów pod
kierunkiem rektora Pol. Misji Kat. w Brukseli; nie posiadają oni jednak własnych kościołów.

Pomocą w duszpasterstwie służą
organizacje społ.-rel. wypróbowane w działalności polonijnej,
jak Towarzystwo św. Barbary, Stowarzyszenie Mężów Kat.,
Kat. Stowarzyszenie Młodzieży Pol., Uniw. Młodzież Kat.,
Krucjata Eucharyst. i bractwa różańcowe.

Centralnym ośrodkiem
tych organizacji jest Chrzęść Zjednoczenie Polaków w B. ;
nabyto 8 obiektów służących do pracy społ., kulturalnej i rei.
(Winterslag, Bruksela, Ressaix, Beringen, Zwartberg, Heusden
i Eisden); Pol. Macierz Szkolna posiada własny ośrodek wakacyjny
dla dzieci pol. w Comblain-la-Tour (Ośrodek Milenium)
w Ardenách.

Organem katolików pol. w B., Danii i Holandii
był wyd. 1926-28 przez Pol. Misję Kat. w Brukseli mies. „Biuletyn
Opieki Kulturalno-Społecznej dla Wychodźców Polskich
w B.", a organem Robotniczej Młodzieży Katolickiej, wyd. 1943-
-47 w Brugii „Głos Polski" (1947-48 pt. „Myśli i Czyny").

 

J. Hetman, Zarys historii prasy polskiej w B., Polacy za Granicą 8 (1937) z. 11, 15; J. Przygoda, Z Polakami w Belgii 1938-1942, Bg 1942; Panorama emigracji polskiej, P 1968, 76-83; DPS 1970, 106-116; R. Dzwonkowskl, Polacy w B, w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat, w: Studia polonijne, Lb 1976, I 110-122.

Podobne prace

Do góry