Ocena brak

Barok

Autor /Katarzyna Dodano /09.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Barok

Transkrypt

BAROK
1. Literackie i ideowe wyznaczniki epoki.
 N a z w a:
Nazwabarokstała się metaforą epoki dziwnej, niezwykłej i odchodzącej od klasycznego wzorca
renesansu, harmonii i proporcjonalności ( zarzucano jej barbarzyństwo polegające na wypaczeniu
klasycznej estetyki i jej kanonów piękna). Nazwa epoki została zapożyczona z terminologii
historii sztuki, gdzie była określeniem przedmiotów artystycznych o udziwnionym, odbiegającym
od normy, kształcie.
 C h r o n o l o g i a:
- początek baroku: koniec lat 80-tych XVI w. (śmierć Sępa Szarzyńskiego);
- rozkwit baroku: lata 30 XVII w. Do 1700 r. (panowanie Zygmunta III Wazy, Władysława IV,
Jana Kazimierza, Jana III Sobieskiego);
- schyłek baroku: 1700 – 1730 r. (panowanie Augusta III Mocnego i Augusta III, tzw. czasy
saskie);
 Ś w i a t o p o g l ą d i f i l o z o f i a e p o k i:
- wiek XVII w Europie jest okresem wielu zmian i wstrząsów:
• po soborze trydenckim rozłam w świecie chrześcijańskim stał się faktem, a Kościół
katolicki podjął reformy wewnętrzne i dążył do odzyskania utraconego autorytetu
(kontrreformacja);
• w Europie miała miejsce wojna trzynastoletnia;
• dokonywały się przeobrażenia ustrojowe we Francji, Szwecji, Rosji, Anglii;
- rozpada się renesansowy ład, harmonia, ludzie zaczynają dostrzegać ulotność życia,
dramatyczność codzienności polegającą na zachwianiu dotychczasowych autorytetów;
- filozofia baroku czyni sobie podmiotem człowieka zagubionego w rzeczywistości, która staje
się obca i niezrozumiała, zaskakująca swoją złożonością, a przede wszystkim
nieskończonością;
- człowiek pozostawiony sobie samemu (nie odczuwa już tak jak w renesansie opieki Boga nad
sobą) zmuszony jest rozpocząć refleksje nad własną istotą, bytem, aby stwierdziwszy, że
istnieje („Myślę więc jestemKartezjusz) rozpocząć tworzenie wiedzy o Bogu i
rzeczywistości;
- z niepewności człowieka pozbawionego Opatrzności rodzi się pewność, że chociaż
zawieszony w „otchłani” świata, może określić swoje miejsce i sens życia za pomocą myśli i
rozumu (racjonalizm – Kartezjusz), a także uzasadnić istnienie Boga;
- Blaise Pascal, drugi obok Kartezjusza barokowy filozof, twierdził, iż człowiek nie może w
sposób bezsporny dowieść rozumnego istnienia Boga, musi jednak przyjąć jedną z dwuch
możliwości:
• założyć, że Bóg istnieje (po śmierci osiągnie się życie wieczne, w przeciwnym razie,
gdy okaże się, że Boga nie ma, człowiek nie traci niczego);
• przyjąć, że Boga nie ma (jeśli go rzeczywiście nie ma, nic się nie stanie, lecz w
przeciwnym razie można utracić życie wieczne);
- Pascal doskonale zdawał sobie sprawę, że człowiek w swoim poznaniu jest ograniczony z tej
racji, iż stanowi tylko znikomy punkt w ogromie wszechświata i niepojętej wieczności, jednak
podkreślał godność człowieka i jego zdolność myślenia, określając go mianem „myślącej
trzciny”, dla której wygodniej i bezpiecznie jest wierzyć w istnienie i moc Boga;
 S t y l b a r o k o w y w l i t e r a t u r z e:
- Konceptyzm (tzw. Marnizm) – styl nazwany tak ze względu na częste stosowanie
nieprawdopodobnych pomysłów literackich (konceptów). Marnizm zapoczątkował włoski
poeta Giambattista Marini, tworząc tzw. poezję „pięciu zmysłów”, starając się ukazać
rzeczywistość w formie wrażeń wzrokowych, słuchowych, węchowych, smakowych,
dotykowych;
- Marnizm kładł szczególny nacisk na formę dzieła;
• lubował się w wymyślonych, nowatorskich metaforach, zaskakujących konceptach;
• nie przestrzegał klasycznych przepisów poetyckich, odwoływał się przede wszystkim
do fantazji i natchnienia poety;

BAROK


-

2.




wprowadzał obfitość środków artystycznych mających na celu przede wszystkim
wzbogacanie artystycznej formy utworu;
• swobodnie podchodził do reguł gramatycznych, lubował się w skomplikowanej
składni, przestawnym szyku;
• wykorzystywał makaronizowanie (wplatanie obcych zwrotów i wyrazów do
wypowiedzi w języku ojczystym);
• swobodnie używał wyrazów przestarzałych, wulgaryzmów, dialektyzmów przy
jednoczesnym dbaniu o piękno języka;
Barokowe środki stylistyczne:
Anafora: powtórzenie tych samych słów na początku kolejnych wersów;
Antyteza: (przeciwstawienie) zestawienie pojęć i sądów sprzecznych, kontrastów w
celu wywołania silnego wrażenia;
Epifora: kończenie zdań, wersów za pomocą tych samych słów;
Gradacja: polega na nagromadzeniu określeń i uszeregowaniu ich według stopnia
nasilenia;

Niepokój o przyszłość RP w pamiętnikach Paska (krytyka sarmatyzmu).
O b r a z s a r m a c k i e g o ż y ci a d r o b n o s z l a c h e c k i e g o:
• zamiłowanie do gospodarowania na ziemi;
• lubowanie się w zabawach, biesiadach i uroczystościach z różnych okazji;
• wygłaszanie uroczystycz przemówień; cenienie sobie wysoko sztuki krasomówczej;
• zamiłowanie do przepychu, wystawności i rozrzutności;
• częste pojedynki; przesadne dbanie o własny honor;
• awantury, burdy obozowe, zajazdy, rokosze;
• typ religijności: czysto zewnętrzna, dewocyjna pobożność; przekonanie o szczególnej
opiece Boga nad autorem;
wiara w zabobony, czary i cuda oraz brak zamiłowania do wiedzy;
P a m i ę t n i k i - d o k u m e n t e m ś w i a d o m o ś c i s z l a c h c i c a s a r m a t y:
Pasek, autor i bohater, jako przykład typowego sarmaty XVII w.; typowy
przedstawiciel sarmatyzmu w jego najbardziej ujemnych przejawach; dostrzegamy
typowe wady szlachty, takie jak: zacofanie, konserwatyzm, kłótliwość,
awanturnictwo, pijaństwo, samochwalstwo, skłonność do bójek, przesadna duma,
pewność siebie, ciasnota horyzontów myślowych;
• autor przekonany jest o świetności polskiego ustroju i złotej wolności szlacheckiej;
przywiązany do wolności i przywilejów szlacheckich;
• typowo sarmacki stosunek autora do własnej klasy; uważanie tylko szlachty za godną
przedstawicielkę narodu;
• nie ma zastrzeżeń do stanu stosunków społecznych; ucisk i niedolę chłopów traktuje
za naturalny stan rzeczy (chełpi się doprowadzeniem do skazania na tortury
niewinnego karbowego i wypędzeniem go ze wsi);

przekonany o wyższości szlachty nad innymi stanami (pogarda dla mieszczan
nowogródzkich i gdańskich);
• niechętny stosunek do innych narodów i przekonanie o wyższości Polaków (Szwedzi
naród świński”, Moskale „naród jaszczurczy”, obyczaje duńskie śmieszne i niegodne
polskiej szlachty;
nietolerancja wobec ludzi innych wyznań (wrogi stosunek do innowierców w
Gdańsku);
tradycjonalizm; przywiązanie do tego, co dawne i swojskie, a niechęć do tego, co
nowe i obce;
• zgodność jego postaw, poglądów, pojęć sądów, uznawanych wartości i wyznawanych
idei z poglądami i sądami ogółu szlachty drugiej połowy XVII w.; wszystkie
wymienione powyżej cechy polskiego szlachcica mogą świadczyć o zacofaniu, a
wręcz nierządu państwa Polskiego.

BAROK

3. Morsztynmistrz konceptu (cechy stylu barokowego).
- poezja Morsztyna prawie w całości poświęcona jest kultowi miłości cielesnej;
- jej szokująca niekiedy zmysłowość, swawolność, ale i ozdobna elegancja odpowiadały
barokowemu ideałowi oryginalności, niezwykłości i kunsztowności;
- pomimo sensualnej tematyki postać kobiety nie uzyskuje w tej poezji wyrazistego, cielesnego
kształtu, to raczej opowieść o grze zmysłów mężczyzny złaknionego obcowania z kobietą;
aby tę grę zmysłów przedstawić, Morsztyn prowadził grę słowami, powoływał do istnienia
coraz to nowsze koncepty, pozwalające na igranie znaczeniem słów zestawianych często
antytetycznie (przeciwstawnie) ze szczególną dbałością o uzyskanie paradoksalnego albo
ironicznego efektu;
„Cuda miłości”
stawiane przez poetę pytania retoryczne na początku utworu, prowadzą do
paradoksów;
• dochodzi do wniosku, że żyje nie mając serca : „Jak żyję, serca już nie mając?”; nie
żyje a czuje ból, jest mokry od łez, ale łez tych ogień nie wysusza
• „płacz” symbolizuje stan psychiczny zakochanego, niepewność, rozgoryczenie, a
jednak zafascynowanie przemianami dokonywanymi przez miłość;
• „ogień” symbolizuje uczucia jakie nękają podmiot liryczny, są one bowiem jak ogień
nieugaszone i żywiołowe;
• poeta uważa, iż kto by się chciał bronić rozumem przed wielkim uczuciem miłości,
ten tym prędzej wpadnie w jej sidła; (nieufność do poznania zmysłowego)
„Do trupa
szereg antytez, na których oparty jest cały wywód podmiotu lirycznego „ty nic nie
czujesz, ja cierpię srodze”;
podobieństwo między trupem a zakochanym: „Leżysz zabity i jam też zabity; Ty –
strzałą śmierci, ja strzałą miłości”; trup okryty jest żałobnym płutnem, zakochany zaś
pogrążony w ciemnościach rozpaczy; obaj nie mogą niczego dokonać: zmarły w
sensie fizycznym, natomiast zakochanydlatego, iż nie kieruje się rozumem, lecz
uczuciami;
• następnie autor dokonuje zestawienia różnic między trupem a zakochanym: trup –
symbolem spokoju, niezmienności, nie czułym na ból, przemijalny; zakochany –
często płacze, tęskni, rozpacza, bardzo cierpi, uczucie wydaje się mu ogniem
piekielnym, ma świadomość, iż miłość to ogromny żywioł, którego nie sposób
pokonać;
• miłość jest wg. Morsztyna fenomenem ziemskiego szczęścia, wprawdzie przemija jak
wszystko, co ziemskie, ale jednocześnie przeżywanie miłości przybliża człowieka do
czegoś, co nieprzemijające, wyższe nad ziemskie prawa; nie usiłuje miłości
definiować przez pryzmat teorii filozoficznych, lecz przez doznania podmiotu
lirycznego;
porównanie trupa z zakochanym jest hiperbolą cierpień związanych z miłością –
koncept barokowy;
- w poezji Morsztyna „forma staje się równie ważna jak treść, a nawet ważniejsza, bo ją sobie
podporządkowuje”;

Podobne prace

Do góry