Ocena brak

BAKTERYJNE ZAPALENIE PŁUC

Autor /niezapominajka Dodano /18.02.2013

Definicja. Bakteryjne zapalenie płuc jest to ostre zapalenie tkanki płucnej wywołane przez bakterie.

Etiologia. Najczęstszą przyczyną bakteryjnego zapalenia płuc jest dwoinka zapalenia płuc Streptococcus pneumoniae (dawniej Diplococcus pneumoniae), następnie gronko-wiec złocisty. Rzadziej wywołane jest ono paciorkowcem ropotwórczym (Streptococcus pyogenes), paciorkowcem zieleniącym (Streptococcus viridans). Coraz częstsze są zakażenia wywołane drobnoustrojami Gram-ujem-nymi: pałeczką Friedländera(Klebsiella pneumoniae), pałeczką ropy błękitnej (Pseu-domonas aeruginosa), pałeczką okrężnicy (Bacterium coli), pałeczką odmieńca (Proteus vulgaris) czy pałeczką grypy(Haemophilus influenzae).

Czynniki usposabiające. Do zachorowania na zapalenie płuc usposabiają przewlekłe choroby układu oddechowego, a zwłaszcza przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozedma, rozstrzenie oskrzeli, obniżenie, obronności ustroju innymi chorobami, zwężenie oskrzeli spowodowane nowotworem czy ciałem obcym, infekcje wirusowe, a zwłaszcza grypą, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, zimne powietrze, zwężenie przełyku, podeszły wiek, defekty immunologiczne wrodzone lub nabyte, operacje na klatce piersiowej i jamie brzusznej, brak śledziony.

Rozpoznanie. Dla rozpoznania zapalenia płuc podstawowe znaczenie ma badanie radiologiczne, tj. zdjęcie tylno-przednie i boczne. Dla ustalenia rozpoznania i właściwego leczenia konieczne jest wykrycie zarazka wywołującego zapalenie. Dlatego od początku należy dążyć do jego zidentyfikowania. Podstawowe znaczenie ma badanie plwociny. Już preparat barwiony metodą Grama często pozwala zorientować się, jakie drobnoustroje znajdują się w plwocinie, a zwłaszcza, czy są to bakterie Gram-dodatnie, czy Gram--ujemne. U chorych, którzy nie wykrztuszają, należy wykonać wymaz z gardła za pomocą jałowego wacika, lub też odessać wydzielinę z gardła za pomocą cewnika dołączonego do strzykawki lub pompy ssącej. Jeśli ilość wydzieliny jest niewielka, należy przepłukać cewnik, aby uzyskać ' wydzielinę. Jeśli zachodzi konieczność odessania bezpośrednio z tchawicy lub oskrzeli, to wówczas należy poddać badaniu przede wszystkim tę wydzielinę. Należy jednocześnie wykonać posiew i oznaczyć wrażliwość drobnoustrojów na antybiotyki. Ważne dla rozpoznania jest również badanie morfologiczne krwi. Bakteryjnym zapal rzyszy zwykle leukocytozs padkach należy wykonać ] nierzadko przebiegają on Zapalenie płuc należy r cą płuc, z nowotworem, z wysiękowym zapalenie] nym tle.

Zapalenie płuc należy różnicować z gruźlicą pług,; z nowotworem, z zawałem płuca, z wysiękowym zapaleniem opłucnej na innym tle.

Zapalenie płuc wywołane przez paciorkowca zapalenia płuc. Przyczyną choroby jest Streptococcus pneumoniae (Diplococcus preu-moniae). Wywołuje on najczęściej płatowe zapalenie płuc. Poprzedzają je często infekcje górnych dróg oddechowych. W kilka dni po wystąpieniu tych objawów występują nagle objawy znacznie cięższe — gorączka, silne bóle opłucnowe, suchy kaszel, a następnie wykrztuszanie rdzawej, podbarwionej krwią lub ropnej wydzieliny. Często stwierdza się na wardze opryszczkę. Niejednokrotnie chory jest sinawy i stwierdzą się przyspieszenie oddechów i tętna, powłóczenie klatki piersiowej po stronie chorej, stłumienie odgłosu opukowego, prawidłowe lub wzmożone drżenie piersiowe, które bywa osłabione w obecności płynu, szmer oskrzelowy, trzeszczenia.

Każdy płat może być zajęty, ale najczęściej zapalenie obejmuje płaty dolne. Zmiany zajmować mogą również segment lub część segmentu, mogą one być rozsiane w obu płucach. Przyspieszone jest opadanie krwinek czerwonych, a leukocytoza wynosi zwykle kilkanaście tysięcy. Częstym powikłaniem jest wysięk opłucnej, a rzadszym ropniaki opłucnej.

Wyhodowanie Streptococcus pneumoniae z plwociny, krwi i płynu opłucnowego potwierdza rozpoznanie. Jednak przeważnie nie udaje się wyhodować drobnoustrojów chorobotwórczych, ponieważ szybko one giną po zastosowaniu antybiotyku, który często jest stosowany przed badaniem bakteriologicznym. Znaczenie diagnostyczne może mieć wykrycie Streptococcus pneumoniae we krwi i w plwocinie w pierwszych dniach choroby.

Gronkowcowe zapalenie płuc. Jest to najczęstsze zapalenie płuc po zapaleniu paciorkowcowym. Wywołuje je gronkowiec złocisty. Jest on często powikłaniem grypy czy innej infekcji wirusowej. Objawy mogą być bardzo ciężkie. Istnieje duża skłonność do powstawania ropni płuc, które przebijają się do opłucnej powodując odmę opłucnową i ropniak. Wyhodowanie gronkowcą z krwi, z ropy z opłucnej, z plwociny pozwala ustalić rozpoznanie.

U osób z obniżoną obronnością ustroju, spowodowaną różnymi chorobami, długotrwałym leczeniem antybiotykami, kortyko-steroidami, lekami immunosupresyjnymi, dochodzi do zakażenia układu oddechowego pałeczkami Gram-ujemnymi, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Szczególnie niebezpieczne są zakażenia tymi drobnoustrojami u chorych przebywających w szpitalach. Zakażeniom sprzyjają inhalacje, narkoza, intubacja, tracheotomia, wentylacja mechaniczna. Należy zachować wszelkie środki ostrożności, aby nie doprowadzić do tego zakażenia.

Niebezpieczne zakażenie powoduje Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, Proteus vulgaris, Escherichia ¿Oli, które są częstymi drobnoustrojami przewodu pokarmowego. Są one główną przyczyną zakażeń układu oddchowego i zapaleń płuc nabytych w szpitalach.

Zapalenie płuc wywołane przez Klebsiella pneumoniae. Jest to zapalenie stosunkowo rzadkie i stanowi kilka procent ogólnej, liez-lp by zapaleń płuc. Przebieg jest zwykle ciężki i duża śmiertelność. Ulegają mu przede wszystkim ludzie o obniżonej obronności ustroju, często ludzie starzy. Podobnie jak zakażenie gronkowcem złocistym należy do tzw. zakażeń śródszpitalnych. Z powodu małej liczby skutecznych antybiotyków w leczeniu tej infekcji zakażenia te, podobnie jak zakażenia innymi drobnoustrojami Gram? -ujemnymi, należą do najcięższych.

Zapalenie płuc wywołane przez Klebsiella pneumoniae przebiega przeważnie pod postacią odoskrzelowego zapalenia płuc. Istnieje znaczna skłonność do powstawania ropni płuc. Chorzy wykrztuszają lepką plwocinę, nieraz podbarwioną krwią, rdzawą lub ropną, która może zatykać drogi oskrzelowe. Wymaga to specjalnej troski o utrzymanie drożności oskrzeli i usuwanie wydzieliny.

Niejednokrotnie rozpoznanie można postawić już na podstawie badania preparatu mikroskopowego z plwociny. Stwierdzenie w preparacie licznych Gram-ujemnych otocz-kowców wskazuje na zapalenie płuc wywołane przez Klebsiella pneumoniae. Niezbędne są posiewy wykonane z plwociny, z krwi.

Pseudomonas aeruginosa znajduje się w jelicie cienkim u ok. 15% osób zdrowych. Drobnoustrój ten jest przyczyną odoskrzelowego zapalenia płuc.

Podobny, ale mniej gwałtowny przebieg ma odoskrzelowe zapalenie płuc wywołane przez Proteus vulgaris.

Częściej niż dawniej bywają zapalenia płuc wywołane przez Escherichia coli.Dochodzi do powstania ognisk w dolnych płatach, często powikłanych ropniakiem.

Dla rozpoznania zapaleń płuc wywołanych przez drobnoustroje Gram-ujemne nie wystarcza jedynie wykrycie ich w plwocinie, gdyż mogą one pochodzić z jamy ustnej, zwłaszcza u osób, które otrzymywały antybiotyki. Zawsze należy wziąć pod uwagę inne objawy. Czasami udaje się wyhodować drobnoustroje z krwi czy z opłucnej, co ma duże znaczenie diagnostyczne.

Zapalenie płuc wywołane przez zarazki or-nitozy. Zarazek przenoszony jest na człowieka przez papugi, gołębie, ptactwo domowe, kaczki, indyki. Zakażenie może się przenieść z człowieka na cłłowieka. Choroba rozwija się w ciągu 7—14 dni po zakażeniu i może przebiegać jako łagodna gorączka, albo jako ciężka choroba przypominająca tyfus, z wysoką gorączką, bólami głowy i bólami kończyn. Powszechnym objawem są dreszcze, krwawienie z nosa. Choroba doprowadza do płatowego, segmentowego łub odoskrzelowe-go zapalenia płuc.

Testem diagnostycznym jest odczyn wiązania dopełniacza.

Rokowanie. Znaczna jest śmiertelność w przebiegu gronkowcowego zapalenia płuc, które wikła grypę. Wysoka jest również śmiertelność w zapaleniach płuc wywołanych przez drobnoustroje Gram-ujemne. Znaczna jest wreszcie śmiertelność wśród niemowląt, ludzi starych, u osób z przewlekłymi chorobami płuc, a zwłaszcza u chorych na przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedmę.

Zapalenie płuc wywołane przez Mycoplasma pneumoniae. Mycoplasma pneumoniae,nazywana dawniej czynnikiem Eatona, jest najczęstszym czynnikiem tzw. nietypowego zapalenia płuc. Początek może być podstępny, lecz częste są objawy chorobowe ze strony górnych dróg oddechowych, uczucie ogólnego zmęczenia, ból głowy, gorączka. Zmiany zapalne w płucach dotyczą zwykle płatów dolnych. Najczęściej są to nieostro odgraniczone zacienienia plamiste. Przebieg jest zwykle łagodny, chociaż spostrzegano ciężki przebieg, a nawet zgony spowodowane zakażeniem Mycoplasma pneumoniae.

Dla rozpoznania docydujące znaczenie ma odczyn wiązania dopełniacza.

U chorych nie leczonych — gorączka, ból głowy ustępują w ciągu 3—10 dni, natomiast zmiany w płucach utrzymują się do 4 tyg. lub dłużej.

Zapalenie płuc wskutek aspiracji treści żołądkowej i materiału zakażonego z jamy ustnej może być powikłaniem zwężenia o-dźwiernika żołądka, zwężenia przełyku, obecTności przepukliny przeponowej/, zapalenia otrzewnej, zaburzeń neurologicznych prowal dzących do zaburzeń połykania. Sprzyjają temu wszystkie stany, które doprowadzają do utraty przytomności. Zdarza się to zwłaszcza w nagłych przypadkach podczas zabiegów chirurgicznych wykonywanych w narkozie u pacjentów z pełnym żołądkiem. Za niebezpieczną uważana jest aspiracja już 20 ml treści żołądkowej.

Aspiracyjne zapalenie płuc jest głównie skutkiem działania na tkankę płucną treści żołądkowej, gdy jej pH wynosi poniżej 2,5, co doprowadza do martwicy tkanki płucnej, a następnie do zakażenia głównie bakteriami beztlenowymi. Często flora bakteryjna jest mieszana i stwierdza się również obecność bakterii Gram-ujemnych f: gronkowców.

W płucach powstają nacieki, często mnogie ropnie, niekiedy olbrzymie jamy. W przy-H padkach niewielkich powtarzających się aspiracji, jak np. w achalazji wpustu przełyku, dochodzi do rozległych zwłóknieć, zwłaszcza w dolnych częściach płuc.

Zapobieganie zależy od czynników, które powodują przedostawanie się treści żołądkowej do dróg oddechowych. Ryzyko aspiracji może być zmniejszone przez ułożenie pacjenta głową nisko. Niebezpieczeństwo aspiracji związane z ogólnym znieczuleniem może być zmniejszone przez użycie miejscowego znieczulenia zamiast znieczulenia ogólnego. Domięśniowe stosowanie cymetydyny (Tagamet) przed zabiegami chirurgicznymi zmniejsza ryzyko aspiracyjnego zapalenia płuc, ponieważ znacznie zwiększa pH soku żołądkowego.

W ostatnich latach opisano nowe rodzaje zapalenia płuc i opisano nie znane dotychczas drobnoustroje, które były przyczyną epidemii i pojedynczych zachorowań. Należy do nich choroba legionistów, która wybuchła wśród weteranów amerykańskich podczas ich zjazdu w Filadelfii w 1976 r.

Przyczyną okazała się Gram-ujemna pałeczka, trudna do wyhodowania. Nazwano jąLegionella pneumophila. Okazało się, że była ona już wcześniej przyczyną epidemii. Bywa ona przyczyną zakażeń szpitalnych i stwierdzono ją u osób z obniżoną odpornością. Choroba legionistów w Stanach Zjednoczonych nie jest chorobą rzadko występującą, wykryto ją również w Europie. Legionella pneumophila bywa przyczyną ciężkich zapaleń płuc o wysokiej śmiertelności. Przebiega ona z wysoką gorączką, upośledzeniem świadomości, hematurią, nieprawidłową czynnością wątroby, limfopenią, ujemne są rutynowe hodowle. Wartość diagnostyczną ma bezpośredni test immunofluorescencji zabitych bakterii z surowicą krwi i z wydzieliną z dróg oddechowych.

Leczenie antybiotykami okazało się mało skuteczne.

Niedawno wyhodowano z ludzkiej tkanki płucnej zarazek przypominający Legionella pneumophila, nazywany czynnikiem pneumo-nicznym Pittsburgh.

Należy się liczyć z występowaniem choroby legionistów w Polsce. Nieskuteczność leczenia zapalenia płuc może wskazywać na tę chorobę.

Najskuteczniejszymi lekami w leczeniu choroby legionistów okazała się erytromycyna i ryfampicyna.

Leczenie przeciwbakteryjne zapalenia płuc. Ponieważ płatowe zapalenie płuc jest wywołane przeważnie przez Streptococcus pneumoniae (Diplococcus pneumoniae), zwykle wystarcza leczenie penicyliną. Skuteczne są przeważnie tównież tetracykliny, jednak ok. 10% szczepów jest na nie oporna. Wystarczająca jest zwykle dawka penicyliny G kryły stalicznej 1000 000 j. 2 razy dziennie lub 500 000 j. co 4—6 h domięśniowo lub dożylnie. Również wystarczająca jest dawka 600 000 j. penicyliny prokainowej co 12 h domięśniowo. Skuteczne są również penicyliny półsyntetyczne, np. kloksacylina (Syn-tarpen) w dawce 500 mg co 6 h, na godzinę prżed posiłkiem lub 2 h po posiłku, ampicylina w dawce 500 mg co 6 h, w cięższych przypadkach 250—500 mg co 4—6 h domięśniowo.

Jeżelłs są przeciwwskazania do leczenia penicyliną,' to z powodzeniem można zastosować erytromycynę — 500 mg co 6 h doustnie, domięśniowo lub dożylnie, linkomycynę, Sefril.

W zapaleniu płuc wywołanym przez gron-kowca złocistego najsilniejszym lekiem jest penicylina krystaliczna G. Jednak większość szczepów jest oporna na nią, ponieważ wytwarzają penicylinazę, dlatego bardzo sku# teczne jest skojarzenie penicyliny G z penicylinami opornymi na penicylinazę, np. razy dziennie po 10 min. j. penicyliny G dożylnie, z preparatem Syntarpen 1 g co 4—6 h, domięśniowo lub dożylnie, lub z me-tycyliną 1 g co 4—6 h.

W przypadkach uczuleń na penicylinę stosuje się Sefril — 1—2 g co 4—6 h domięśniojg wo lub dożylnie, gentamycynę 1—1,5 mg/kg m.c. co 8 h, linkomycynę, erytromycynę. Bar# dzo skuteczne jest skojarzone leczenie preparatem Sefril z gentamycyną. Ważne jest wykonanie antybiogramu, ponieważ różna jest wrażliwość na antybiotyki wyhodowanych szczepów, np. mogą być szczepy oporne na kloksacylinę, a wrażliwe jedynie na linkomycynę cży wankomycynę.

Jeśli leczenie jest skuteczne, to poprawa następuje już po 24 h. W przypadkach nie powikłanych leczenie powinno trwać jeszcze w ciągu kilku dni po ustąpieniu gorączki, objawów toksycznych, ropnej plwociny. Zmiany radiologiczne cofają się niekiedy jeszcze w ciągu kilku tygodni.

Wszystkie szczepy paciorkowca beta-hemo-litycznego są wrażliwe na penicylinę i jest ona lekiem z wyboru. Podobnie skuteczne są: erytromycyna i cefalosporyny.

Do najskuteczniejszych leków w leczeniu zakażeń wywołanych przez Klebsiella pneumoniae należą gentamycyna i cefalosporyny, najczęściej stosowane razem. Ze względu na silne działanie nefrotoksyczne nie zawsze można stosować te leki. dlatego należy spróbować innych leków działających na Klebsiella pneumoniae. Silne działanie ma chloramfenikol, zwłaszcza stosowany dożylnie lub domięśniowo do 4,0 g/d. Działanie przeciw Klebsiella pneumoniae wywierają również: tetracyklina, streptomycyna, Co-Trimoxazol, zwłaszcza stosowany domięśniowo lub dożylnie. Należy próbować je również w przypadkach nieskuteczności leczenia gentamycyną i sefrilem.

Bardzo trudne do leczenia jest zapalenie płuc wywołane przez Pseudomonas aeruginosa. Najlepsze jest leczenie karbenicyliną z gentamycyną. Karbenicylinę stosuje się w dawce 300 mg/kg m.c. dziennie, do 30 g na dobę, w 4 dawkach w dożylnym wlewie kroplowym, gentamycynę przeciętnie w dawce 80 mg domięśniowo co 8 h. W przypadkach niewydolności nerek stężenie w krwi nie powinno przekraczać 10 ng/ml krwi. Silniej niż gentamycyna działa przeciwbakte-ryjnie amikacyna, która ma podobny zakres działania.

oże być również leczenie ampicyliną, preparatem Sefril, chloramfenikolem, tetracykli-nami.

Do najskuteczniejszych leków leczeniu zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae należą tetracykliny, Co-Trimoxazol, ampicylina, erytromycyna. Bardzo skuteczne jest działanie chloramfenikolu, zwłaszcza stosowanego pozajelitowo. Używany on był w przypadkach zapaleń płuc wywołanych przez Haemophilus influenzaeopornych na leczenie innymi lekami.

W zakażeniach płuc wywołanych beztlenowcami większość bakterii jest wrażliwa na penicylinę, w tym Peptostreptococcus, Fusobacterium,- Clostridium, dlatego leczenie należy rozpoczynać od tego antybiotyku. Jedynie beztlenowce z rodzaju Bacteroidesnie są wrażliwe. Dawki penicyliny powinny wynosić 5—10 mln/d. W razie niepowodzenia w leczeniu są inne skuteczne leki: tetracy-. kliny, linkomycyha, klindamycyna, karbeni-cylina. Bardzo skuteczny jest chloramfenikol, który działa również na bakterie z rodzaju Bacteroides. Leczenie powinno trwać ok. tyg. W przypadkach ropniaka opłucnej należy wykonać drenaż. Również duże jamy nie poddające się leczeniu antybiotykami powinny być drenowane.

W leczeniu zapaleń płuc wywołanych przez śródkomórkową bakterię Miyagavanella psit-taci skutecznym lekiem są tetracykliny.

Zarazki Mycoplasma pneumoniae nie są wrażliwe na penicylinę i sulfonamidy, natomiast w leczeniu infekcji przez nie wywołanych skuteczna jest erytromycyna, tetracykliny, chloramfenikol.

W zapaleniu płuc o ciężkim przebiegu niezbędne jest natychmiastowe wykonanie preparatu z plwociny i zabarwienie go metodą Grama, gdyż zidentyfikowanie drobnoustroju umożliwia precyzyjne postępowanie lecznicze. Jeśli badanie to nic nie wnosi, należy zastosować penicylinę z kloksacyliną lub oksacylinę domięśniowo lub dożylnie, aby zapewnić działanie przeciw gronkowcom i pneumokokom, a w przypadkach podejrzanych o zakażenie drobnoustrojami Gram--ujemnymi — zastosowanie gentamycÿny czy preparatu Sefril lub obu antybiotyków razem, do czasu ustalenia czynnika wywołującego zakażenie, tj. zwykle do czasu otrzymania wyników posiewów.

Leczenie wspomagające. Poza leczeniem przyczynowym przèciwbakteryjnym bardzo ważne jest leczenie mające na celu utrzymanie drożności dróg oddechowych, zapobieganie niedodmie. Służy temu zachęcanie chorych do kaszlu, oklepywanie klatki piersiowej, leczenie ułożeniowe, ćwiczenia oddechowe, przyjmowanie dostatecznej ilości płynów. Ilość dostarczanych płynów powinna być tak duża, aby diureza wynosiła 2 l/d, co zmniejsza lepkość plwociny i ułatwia wykrztuszanie. W cięższych przypadkach, gdy przyjmowanie płynów jest utrudnione, wskazane jest podawanie płynów dożylne 70—100 ml/h. U pacjentów z grożącym« obrzękiem płuc centralne ciśnienie żylne powinno być monitorowane.

Wykrztuszanie ułatwia stosowanie inhalacji z fizjologicznego roztworu NaCl lub inhalacje wodne za pomocą inhalatorów parowych, sprężarkowych lub ultradźwiękowych. Stosowane są środki wykrztuśne, jak ipeka-kuana, gwajakol.

Mimo stosowania tych środków dochodzi nieraz do zalegania wydzieliny oskrzelowej w drogach oddechowych, zwłaszcza u ludzi starych, zamroczonych czy nieprzytomnych, co wymaga jej usunięcia za pomocą miękkiego cewnika wprowadzonego do tchawicy przez nos. Potrzebna jest nieraz bronchosko-pja, a nawet tracheostomia. U nieprzytomnych stosuje się intubację, która umożliwia okresowe odsysanie wydzieliny.

U ciężko chorych pacjentów, a zwłaszcza u osób z poprzednio istniejącymi chorobami układu oddechowego, może wystąpić ciężka niewydolność oddechowa. Niezbędne jest o-znaczenie Pap2, PaC02 i pH, a u ciężko chorych nawet kilkakrotnie w ciągu doby. W ciężkich stanach niezbędne jest leczenie tlenem za pomocą cewnika założonego do nosa lub maski typu Ventimask. Tlen należy stosować ostrożnie u osób z przewlekłymi chorobami płuc i u tych chorych przepływ tlenu nie powinien przekraczać 2 l/min, jeśli tlen jest stosowany przez cewnik założony do nosa. Jeśli używana jest maska typu Vęn-timask — to stężenie tlenu jest nie większe niż 24%, przy przepływie 4 l/min. Kilkakrotnie co godzinę należy zbadać gazy we krwi po zastosowaniu tlenu, a następnie co najmniej raz na dobę.

W przypadku skurczu oskrzeli należy podać dożylnie 500 mg aminofiliny lub leki rozszerzające oskrzela w aerozolu.

Gorączkę można obniżyć za pomocą aspiryny. Również często wystarcza ona do zmniejszenia bólów opłucnowych.

Niekiedy u osób z niewydolnością oddechową uzasadnione jest kilkudniowe leczenie preparatem Encorton, począwszy od 15— —30 mg/d, a następnie zmniejszanie dawki, w miarę uzyskiwanej poprawy.

Dojść może do zaburzeń gospodarki elektrolitowej, zwłaszcza u leczonych poprzednio lekami moczopędnymi stwierdza się niedobór potasu w krwi, co wymaga uzupełnienia.

Po ustąpieniu objawów chorobowych należy chorego jak najszybciej uruchomić, rozpoczynając od siedzenia w fotelu. Okres rekonwalescencji i powrót do pracy uzależnia się od ciężkości zapalenia płuc, ogólnego stanu pacjenta, wieku i charakteru pracy. Lekko chorzy mogą być leczeni w domu, ciężej chorzy, a zwłaszcza wymagający leczenia tlenem, powinni być leczeni w szpitalu.

W przypadkach niedokrwistości czy hipo-proteinemii potrzebne jest nieraz przetoczenie krwi czy plazmy i uzupełnienie immu-t noglobulin u chorych z niedoborami immunologicznymi.

Bardzo ważne jest dostateczne żywienie chorego.






 

Podobne prace

Do góry