Ocena brak

Badanie dotykiem

Autor /kulka Dodano /19.12.2013

Umiejętność badania dotykiem trzeba sobie wyrobić. Wymaga to nieraz dłuższego czasu. W dotyku sumują się liczne odczucia, jak temperatura, opór, położenie, kształt, ruch, stopień wrażliwości dotykanych tkanek. Podstawą skuteczności badania dotykiem jest dobra znajomość nie tylko szczegółów budowy anatomicznej i topografii ciała, lecz także procesów patologicznych.

Dotykiem rozpoznajemy, czy proces toczy się w tkance podskórnej, w powięzi, w mięśniach, w łączności ze ścięgnem, z kością, czy jest śródstawowy, czy okołostawowy itd.

Badanie dotykiem musi być połączone z innymi rodzajami badań, a przede wszystkim z oglądaniem, kontrolą bolesności i kontrolą funkcji. Na ogół nie zaczyna się badania od dotykania.

Badamy bądź częścią ręki, bądź całą ręką, a często obu rękami. Badanie to nie może być przykre dla chorego. Ręka badająca nie powinna być zimna, wilgotna ani szorstka. Dotyk musi być delikatny. Umiejętnie należy dotykać okolice łaskotliwe, unikając wywołania obronnych reakcji chorego. Jeśli przypuszcza się, że dotyk sprawi ból, należy badanie to odłożyć na sam koniec, szczególnie u dzieci. Jeżeli spodziewamy się wykryć bolesne miejsce, warto chorego uprzedzić, a dotyk ostrożnie dawkować.

Badania dotykiem dokonujemy w zależności od potrzeb: w pozycji leżącej chorego, gdy zależy nam na badaniu w rozluźnieniu mięśni, w pozycji stojącej, lub też niekiedy podczas ruchu, gdy chcemy wyczuć skurcz określonego mięśnia, sprawdzić poślizg ścięgna czy tarcie w stawie.

Szczegółowe sposoby badania dotykiem będą omawiane w poszczególnych rozdziałach. Ograniczymy się więc do ogólnych.

Temperatura powierzchni ciała. Zwiększonemu ukrwieniu miejscowemu towarzyszy podwyższenie temperatury miejscowej. Im bardziej powierzchownie znajduje się źródło przekrwienia, tym łatwiej je wyczuć. Staw kolanowy jest zwykle zimniejszy niż udo czy goleń. Jeśli kolano jest tak samo ciepłe jak udo, to jego temperatura jest większa niż normalnie. I odwrotnie, zmniejszenie przepływu krwi wpłynie na obniżenie temperatury. Towarzyszy temu bladość skóry lub sinica.

Z badaniem temperatury na ogół łączymy sprawdzenie tętna na obwodzie, np. a. radialis w okolicy nadgarstka, a. dorsalis pedis, a. tibialis posterior w przypadku np. procesów zarastania tętnic. Szmery w tętnicach, np. w tętniakach, są również uchwytne dla dotyku.

Wrażliwość tkanek. Czucie dotykowe skóry badamy palcem bądź za pośrednictwem pędzelka lub wacika w razie podejrzenia o uszkodzenie elementów nerwowych (obwodowych, ośrodkowych). Dotykiem identyfikujemy np. wrażliwy pień nerwowy. Dużą rolę odgrywa dotyk w lokalizacji bólu. Ból towarzyszy wielu chorobom narządu ruchu. Często jest pierwszym sygnałem choroby, a nierzadko ujawnia utajony proces patologiczny lub jego nasilenie. Reakcje bólowe mogą być cenne dla kontroli skuteczności leczenia. Problemy bólu w chorobach narządu ruchu omówiono w rozdziale 8. Palpacją można niekiedy stwierdzić klinicznie brak zrostu złamanej kości. Nieskonsolidowane miejsce złamania jest wrażliwe na ucisk. W obrębie kości położonych tuż pod skórą (np. piszczel) wyczuwa się w tych przypadkach wzmożone ucieplenie skóry.

Napięcie mięśni. Dotykiem wyczuwa się stopień napięcia mięśni zarówno w hipertoniach, np. mózgowym porażeniu dziecięcym, w obronnych kurczach mięśniowych wokół chorych stawów, jak i hipotoniach, np. wywołanych długim bezruchem kończyny, w polio-myelitis, uszkodzeniach splotowych itp. Dotykiem stwierdzamy w mięśniach rozstępy, ubytki itd.

Przy czynnym ruchu kończyny lub napięciu mięśnia wyczuwamy jego skurcz, nawet słaby. Badający stwierdza ślad skurczu mięśni dotkniętych niedowładem, np. poliomyelitis, i szuka potwierdzenia przez przyłożenie ręki dla wyczucia tego skurczu.

Szczególnie cenne jest badanie dotykiem zgrubień mało widocznych, np. guzków dłoni w chorobieDupuytrena, w neurofibromatosis Recklinghausen, w przebiegu chorób gośćcowych itd.

W stawach powierzchownie położonych często można wykryć zgrubienie błony maziowej, a w kolanie zgrubienie nawet niedużego stopnia. Ocenę ułatwi porównanie z drugim kolanem, jeśli jest ono zdrowe.

Sposoby badania nagromadzenia się płynów patologicznych w tkankach lub w stawach (ropnie, krwiaki, wysięki itd.) nie odbiegają od tych, które są stosowane w chirurgii ogólnej.

Ocena topograficzna. W niektórych stanach patologicznych trudno ocenić sytuację topograficzną danej okolicy ciała. Odszukanie palcami występów kostnych znanych z anatomii może ułatwić orientację.

Tarcia tkankowe. Jeśli tarcia lub trzaski tkankowe nie są tak głośne, że można je słyszeć, badanie dotykiem jest jedynym sposobem ich wykrycia.

Wyczuwanie małych ruchów. Badanie ruchów stawów odbywa się przeważnie pod kontrolą wzroku. Są jednak ruchy niemal niedostrzegalne lub w ogóle niezauważalne, np. w stawie krzyżowo-biodrowym lub w miejscu złamania, gdy zrost jest opóźniony lub zachodzi podejrzenie tworzenia się stawu rzekomego itd. TUtaj badanie dotykiem może być wielce przydatne.

Podobnie ma się z oceną czynności ruchowych mięśni. Scherb określał przez palpację udział poszczególnych mięśni w chodzie na chodniku ruchomym. Dokonywał tego z niezwykłą precyzją. Dzisiaj czynność mięśni rejestruje się w laboratorium chodu.

 

Podobne prace

Do góry