Ocena brak

Azja Południowa i Daleki Wschód. Australia i Oceania (1945 - 1992) - Oceania

Autor /Dytrych Dodano /08.05.2012

 

Najbardziej niepokojącym problemem regionu było przekształcenie go w po­ligon atomowy. Od 1949 r. Amerykanie przeprowadzili wiele prób z bronią termojądrową na atolach Bikini i Eniwetok (Wyspy Marshalla) powodując og­romne skażenia ekologiczne. Gdy w wyniku układu moskiewskiego (lipiec 1963) zaniechano prób podwodnych i naziemnych, a poligony amerykańskie rozloko­wano w stanie Nevada, nowy poligon powstał w Polinezji Francuskiej na atolu Mururoa.

Francja nie podpisała układu moskiewskiego i prowadziła próby jądro­we i termonuklearne aż do niedawnego czasu. Wywołało to zadrażnienia (znany konflikt z Nową Zelandią wywołany zatopieniem w nowozelandzkim porcie jachtu ekologicznej, protestującej czynnie przeciw eksperymentom jądrowym organizacji „Greenpeace" przez agentów wywiadu francuskiego).

Choć niewiel­kie rozmiary krajów Oceanii i zacofanie cywilizacyjne tubylczej ludności nie wzbudziły poważniejszych ruchów wyzwoleńczych; trwa od lat 70-tych dekolonizacja rejonu. W 1960 r. Hawaje (równolegle z Alaską) otrzymały status stanu USA. Parę atoli z bazą morską Midway na czele pozostało pod administracją marynarki USA (tzw. Różne Wyspy Pacyfiku i Wake). Guam pozostał amery­kańską kolonią i wielką bazą wojskową.

Dawne posiadłości japońskie (Karoliny,' Mariany, W. Marshalla) administrowane były przez USA z ramienia ONZ jako Powiernicze Wyspy Pacyfiku. Proces przyznawania tym terytoriom niepod­ległości trwa. Niektóre z nich są już niepodległe (W. Marshalla, Federacyjne Stany Mikronezji), inne (Belau, Mariany Pn.) pozostają „stowarzyszone" z USA. W latach 60-tych Amerykanie zwrócili natomiast Japonii - wraz z leżącymi pomiędzy Japonia a Tajwanem Wyspami Riukiu - kilka wysepek na Pacyfiku (W. Bonin, Parece, Vela, Marcus). Leżące na południe od Hawajów W. Canton i Endenbury - kondominium brytyjsko-amerykańskie - znalazły się w składzie państwa Tuvalu. W rękach Wielkiej Brytanii pozostało (do 1970 r).

Fidżi, prok­lamowane następnie dominium (dziś jest to republika), kraj wstrząsany konflik­tem pomiędzy hinduską większością a melanezyjskimi tubylcami. Pobliskie Nowe Hebrydy (kondominium brytyjsko-francuskie) otrzymały niepodległość jako Yanuatu w 1980 r., a Brytyjskie W. Salomona (obecnie: Wyspy Salomona) w roku 1978. W.Gilberta uzyskały niepodległość jako Kiribad w 1975., ze związanych z nimi dotąd W. Ellice utworzono związane z W. Brytanią faktycz­nym protektoratem Tuvalu.

Obfitujące w fosforyty Nauru (kondominium brytyjsko-australijsko-nowozelandzkie) otrzymało niepodległość w 1968 roku, a królestwo Tonga w 1970 roku. W ręku W. Brytanii pozostają dziś tylko W. Pit-caim. Brytyjska Papua i Nowa Gwinea Australijska (terytorium powiernicze) połączyły się w niepodległe dominium - Papuę Nową Gwineę (1975).

W ręku Australii pozostało parę małych wysepek (Norfolk, Macquarie, W. Ashmore i Cartier, Wyspa Bożego Narodzenia i W. Kokosowe oraz Heard i McDonald w pobliżu Antarktydy). Nowa Zelandia przyłączyła do swego terytorium W. Ker-madec, przyznała niepodległość (1962) Samoa Zachodniemu (wschodnia część archipelagu, Samoa Amerykańskie, pozostaje pod rządami USA), szeroką auto­nomię W. Cooka. W jej ręku pozostają Niue i W. Tokelau. W ręku Chile pozos­taje Wyspa Wielkanocna. Francja posiada w Oceanii 3 terytoria zamorskie:

Polinezję Francuską, Wallis i Futuna oraz Nową Kaledonię. Ta ostatnia sprawia kolonizatorom kłopoty z uwagi na separatystyczny ruch tubylców (Kanaków), którzy są jednak dzisiaj tylko etniczną mniejszością na tej bogatej wyspie.

Podobne prace

Do góry