Ocena brak

Azja na przełomie XVI / XVII w. - podstawowe problemy polityczne i gospodarcze

Autor /Twardoslaw Dodano /10.05.2012

 

Rozwój cywilizacji Azji był znacznie mniej równomierny niż Europy. Obok prastarych ludów mających wysoko rozwiniętą feudalną organizację społeczną, bezkresne obszary środkowej i północnej Azji zajmowały prymitywne, nierzadko koczownicze ludy, znajdujące się jeszcze w okresie wspólnoty pierwotnej (np. plemiona Ostików i Wogurów) lub w początkowym studium wyższej organizacji społeczeństwa jak np. Tatarzy syberyjscy.

Najbardziej jednak rozwinięte kraje Azji Południowej i Wschodniej znajdowały się w tym czasie na poziomie, ogólnie biorąc, nie niższym niż czołowe kraje europejskie. Technika rolna, hodowla, rzemiosło, budownictwo nie ustępowały wcale europejskim.

W Chinach i Japonii, a także w innych krajach w ramach ustroju feudalnego, starszego zresztą od europejskiego, istniały w XVI i XVII w. silne, scentralizowane monarchie. W wysokim stopniu była też zorganizowana gospodarka towarowo-pieniężna.

Chiny

W drugiej połowie panowania dynastii Ming należy wyodrębnić cztery zasadnicze momenty: wojny z Mongołami, wojny z Japonią, nawiązanie bliższych kontaktów z Europejczykami, a w dziejach wewnętrznych degenerację aparatu władzy państwowej i wielkie powstanie chłopskie w pierwszej połowie XVII w.

Jeden z potomków Czyngis-chana - Dajan przywrócił jedność Mongołów. Jeden z synów Dajana, Altan podjął w 1529 r. wojnę z Chinami, która zakończyła się w 1571 r. traktatem pokojowym, po czym Mongołowie ruszyli na Kałmuków i Tybet.

U źródeł konfliktu z Japonią leżały sprawy handlowe i rywalizacja o wpływy w Korei. Wojna o Koreę miała miejsce w latach 1573-1598 i zakończyła się klęską Japonii (bitwy pod Phenianem 6-8 II 1593 śmierć japońskiego generała Hidejosi i bitwa morska w Cieśninie Koreańskiej).

Ważnym niewątpliwie wydarzeniem w Chinach było nawiązanie kontaktów z Europejczykami. W 1557 r. Portugalczycy pod dowództwem Fernao Peres d'Andrade opanowali Makau. Między Chińczykami a pierwszymi przybyszami europejskimi stosunki ułożyły się jak najgorzej. Wkrótce przybyli do Chin Hiszpanie, Holendrzy i Anglicy.

Hiszpanie podbiwszy na Filipinach tamtejsze niezależne państwo Luzon nawiązali wkrótce (1575) kontakty z Chinami, Holendrzy zaś zajęli Tajwan (Formozę). Cechą charakterystyczną tych pierwszych kontaktów były w każdym prawie przypadku gwałty i grabieże popełnione przez Europejczyków, którzy poczęli traktować Chiny jako jeszcze jeden teren kolonialnej eksploatacji.

Misjonarze chrześcijańscy wśród nich jezuici Włoch Ricci i Hiszpan de Pantoja nieśli nie tylko chrystianizm, lecz także i zdobycze nauki europejskiej.

W XVI i pierwszej połowie XVII w. nastąpiła w Chinach poważna degeneracja centralnego aparatu władzy. Faktyczną władzę poczęły zaś sprawować kliki dworskich eunuchów.

Pod koniec panowania dynastii Ming rozpoczęły się walki o władzę. W kraju rozpoczął się ucisk i terror. Miasta, a zwłaszcza wieś chińska, doprowadzone zostały do ruiny gospodarczej. Chłopom w wielu częściach kraju groziła śmierć głodowa.

W 1625 r. wybuchła wielka wojna chłopska, której przywódcą był Li-Tzu-cz'eng. Wojska chłopskie 18 III 1644 zdobyły Pekin, a ostatni cesarz z dynastii Ming Cz'ung Czeng powiesił się. Fełdałowie chińscy wezwali na pomoc Mandżurów, którzy pod wodzą Dorgana zajęli Pekin (1644) i ustanowili w Chinach nową dynastię mandżurską Ts'ing, której pierwszym przedstawicielem był cesarz Szun Czy.

Likwidacja drobnej własności chłopskiej stanowiła podstawę zasadniczego procesu agrarnego, który obserwować można w Chinach XVI i XVII w., to jest koncentracji własności ziemskiej. Proces ten odbywał się zarówno w dobrach cesarskich, jak i prywatnych.

Charakterystyczną cechą rolnictwa chińskiego w XVI i XVII w. był rozwój gospodarki towarowo-pieniężnej zarówno na wsi, jak i w miastach. Rozwijało się rzemiosło. Między wzrostem produkcji rolnej, widocznym w tej epoce, a rozwojem rzemiosła i handlu istniało trwałe iunctium. W tych warunkach coraz wyraźniej następował rozkład gospodarki naturalnej.

Produkcja rzemieślnicza zarówno miejska, jak i wiejska, osiągnęła wysoki stopień rozwoju. Szczególną sławę zdobyła sobie w świecie chińska porcelana, tkaniny jedwabne i bawełniane oraz papier. Oprócz tych gałęzi produkcji, które osiągnęły najwyższy poziom, wytwarzano w Chinach w okresie dynastii Ming szkło, broń białą i palną.

Ogółem znano w tym czasie aż 188 różnych rodzajów rzemiosł, a produkcja rzemieślnicza opierała się na czterech podstawowych formach - chałupnictwie miejskim, głównie w tkactwie, warsztatach majstrów, ich rodzin i terminatorów, produkcji rzemiosła państwowego, gdzie stworzono - w początkowym okresie dynastii Ming - pracę przymusową i wreszcie na manufakturach, które znajdowały się jednak dopiero we wstępnej fazie rozwoju.

W Chinach rozwijało się również produkcja żelaza, budownictwo okrętowe oraz budownictwo ogólne. Rozwój rzemiosła sprzyjał rozwojowi miast (np. Nankin i Pekin).

Wyraźny rozkwit gospodarki chińskiej został całkowicie zahamowany u schyłku dynastii Ming.

Do upadku gospodarki kraju przyczynił się też ogromny wyzysk chłopów i stosowania wobec nich przemocy i terroru. Wszystko to prowadziło do bankructwa wielu chłopów i zaprzedania się przez nich w niewole u rzemieślników miejskich. Niektórzy ratowali się ucieczką w góry.

Ciężkie położenie chłopów i degeneracja centralnego aparatu władzy - ogólne przyczyny wielkich zaburzeń wewnętrznych w pierwszej połowie XVII w., które doprowadziły do upadku dynastii Ming i podboju mandżurskiego w 1644 r.

Japonia

Japonia w XVI w. przeżywała decydujący zwrot w swej historii - zjednoczenie kraju po okresie wielkiego rozbicia feudalnego. Ogromny wpływ na całe życie Japonii mieli wielcy właściciele ziemscy.

Całkowicie zależna od nich była drobna szlachta, tzw. samuraje, którzy nie posiadali ziemie i najmowali się do służby u możnych. Podstawę gospodarki rolnej stanowiły gospodarstwa chłopskie liczące 1,2 ha ziemi. Uprawiano w nich przede wszystkim ryż, bawełnę, herbatę, tytoń i trzcina cukrowa.

Położenie chłopstwa japońskiego nie różniło się zbytnio od losów chłopów w innych krajach azjatyckich - ciężary, a wraz z nimi zadłużenie, stale rosły. Sytuację pogarszały jeszcze ciągłe walki wewnątrz warstwy feudalnej niosące za sobą zniszczenie wsi. W rezultacie tego szerzyło się zbiegostwo, a chłopi nierzadko chwytali za broń.

W lepszym położeniu znajdowało się rzemiosło i handel. W gospodarce ogromne znaczenie miał przemysł stoczniowy. Bardzo szybko też przyswoili sobie Japończycy od Europejczyków umiejętność wyrobu broni palnej.

Na dość wysokim poziomie stało wówczas w Japonii górnictwo rud żelaza, siarki, miedzi i stali. Pojawiły się wczesnokapitalistyczne elementy życia gospodarczego - system nakładaczy, a nawet manufaktura, gdzie jednak mimo korzystania z siły najemnej, wciąż jeszcze podstawę stanowiła przymusowa praca chłopów. W górnictwie dominowały nadal feudalne formy produkcji.

Organizatorem zmian w system produkcji był kapitał kupiecki. Kupiectwo japońskie (toija) przeżywało w XVI w. swój dobry okres. Kwitnący handel zagraniczny, w którym głównymi partnerami były Chiny, Korea, Filipiny i Tajwan, przyniósł kupcom ogromne dochody, co pozwoliło na lokację poważnej ich części w produkcję krajową. w XVI w. pojawiają się pozaazjatyccy konkurenci konkurenci handlu japońskiego - Portugalczycy, Hiszpanie, Holendrzy i Anglicy.

Pod koniec XVI w. w Japonii dokonywało się dzieło unifikacji kraju, które podjął generał Hidejosi (1537-1598), jako regent, a potem kanclerz i pierwszy minister. W ciągłych walkach z opozycją wielkofeudalną Hidejosi, odnosił sukcesy za sukcesem, którego ukoronowaniem było faktyczne zjednoczenie Japonii (1587). Niepowodzeniem natomiast, jak wiemy, zakończyła się wojna Hidejosi z Chinami o Koreę.

Hidejosi zorganizował gospodarkę ziemią, udoskonalił miernictwo, ujednolicił system miar i wag. Rządy sprawował przy pomocy ministrów. W zakresie swoich kompetencji wiele istotnych gałęzi gospodarki i życia publicznego, jak kierowanie kopalniami złota i srebra oraz wielkimi drogami komunikacyjnymi. Bezpośredniej jego władzy podlegały również największe miasta - Kioto, Osaka, Nagasaki i Sakai.

Po śmierci Hidejosi rozgorzała ponownie walka o władzę między Tokugawa I'ejasu a zwolennikami syna Hidejosi - Hidejori. Tokugawa zwycięża i ostatecznie jednoczy Japonię zapoczątkowując rządy swego rodu, które trwały aż do 1868 r. , kiedy to władza cesarska odzyskała znaczenie. Stolicę kraju przeniesiono do Edo (Tokio).

W okresie pierwszych siogunów z rodu Tokugawa ustaliła się ostatecznie organizacja feudalizmu w Japonii. Podstawą tej organizacji były ustawy regulujące życie dworu cesarskiego (1613 i 1615) oraz szlachty wojskowej, tj. książąt lennych i samurajów (1615). Ta ostatnia ustawa (Buke-sio-hatto) zapewniała siogunatanowi Tokugawa zupełną kontrolę nad książętami i samurajami.

Wiele korzystnych zmian, zwłaszcza w życiu gospodarczym i kulturalnym epoki pierwszych Tokugawa (XVII w.) w poważnym stopniu zaprzepaściły wydarzenia z połowy XVII w., które doprowadziły do zupełnego zerwania Japonii z Europą i jej kulturą. Fakt ten ściśle związany był z wczesną historią chrześcijaństwa w Japonii. Partnerami Japonii w handlu morskim zostali odtąd jedynie Chińczycy i Holendrzy, których okręty mogły jednak dobijać wyłącznie do portu w Nagasaki.

Państwo Wielkiego Mogoła

Zaludnieniem Indie (ok. 125 mln)nie ustępowały nawet Chinom. Ludność ta była wielką mozaiką ras , pod względem religijnym dzieliła się na dwie zasadnicze grupy - hinduską i muzułmańską. U progu XVI w. Indie były pod względem politycznym rozbite na wiele państw i państewek bądź muzułmańskich, bądź hinduskich.

W 1527 r. Indie podbił muzułmański władca Afganistanu i gorliwy sunnita Baber tworząc na podbitych ziemiach tzw. Państwo Wielkiego Mogoła, to jest turecko-muzułmańskie.

Po jego śmierci w 1530 r. doszło do rozdrobnienia politycznego i dopiero za panowania Akbara (1556-1605), doszło do ostatecznego zjednoczenia Indiii. Akber zorganizował armię i znakomicie zarządzał krajem. Swoje rozległe imperium podzielił na prowincje zarządzane przez wicekrólów.

Po śmierci Akbera Indie przeżywały okres silnych walk wewnętrznych, które poważnie osłabiły kraj. Klęska w wojnie z Persami otworzyła długi okres kryzysu wewnętrznego.

Rozprzężenie polityczne i ciągłe wojny przyczyniły się poważnie do upadku ekonomicznego Indii. Za panowania Akbera, pomyślnie rozwijało się rolnictwo, rzemiosło budowano liczne drogi. Technika rolna była dość wysoka. Stosowano powszechnie nawadnianie pól. Szeroki był zakres produkcji rzemieślniczej w okresie pierwszych Wielkich Mogołów (sukiennictwo, jedwabnictwo, farbiarstwo), organizowano manufaktury państwowe.

Ludność Indii tej epoki, kraju o wysoce rozwiniętej oraz specyficznej strukturze feudalnej, to w większości ludność wiejska, zorganizowana we wspólnotach wiejskich, do których należeli zarówno rolnicy, jak i rzemieślnicy zamieszkali na wsi.

Chłopi nie należący do wspólnoty nie mieli praw i stawali się ludźmi luźnymi. Położenie ludności wiejskiej, poza okresem panowania Akbera, było bardzo ciężkie. W XVI i XVII w. często dochodziło do powstań chłopskich o charakterze antyfeudalnym, a zarazem religijnym.

Pomiędzy chłopstwem a feudałami istniały klasy pośrednie, to jest głownie kupcy i rzemieślnicy miejscy. Ich dobre położenie w XVI w. pogarsza się wyraźnie u schyłku XVII stulecia.

Miejsce Portugalczyków w Indiach zaczęli zajmować począwszy od schyłku XVI w. Holendrzy.

Kraje Azji Południowo-Wschodniej. Kolonializm Europejski w Azji

Na terenach dzisiejszej Indonezji i Malezji istniało wiele państewek podporządkowanych w formie wasalnej cesarstwu Majapahit.

W XVI w. cesarstwo Majapahit w wyniku wojen rozpadło się, a na jego miejsce powstały trzy państewla - Bantam, Mataram i Balamboang. Najsilniejszym z nich i politycznie, i gospodarczo był Bantam. W XVI w. Indonezja i Malezja stały się terenem imigracji chińskiej i indyjskiej. Przybysze z Indii przynieśli ze sobą islam, dotąd nie znany, najwięcej wyznawców miały w tych krajach hinduizm i buddyzm, obok nich rozwijały się również religie prymitywne.

Wiek XVI to era portugalska, zapoczątkowana zdobyciem Malakki (1511). Jednak w 1641 r. to ważne miasto zdobyli ostatecznie Holendrzy.

W Azji Południowo-Wschodniej istniało jeszcze pięć krajów na wyższym stopniu rozwoju - Syjam (Tajlandia), Kambodża, Wietnam, Laos i Birma, prowadzące ze sobą często zaciekłe walki. Prawie wszystkie te kraje, z wyjątkiem Kambodży, przechodziły w XVI i XVII w. silne procesy unifikacyjne.

Charakterystyczne, że Syjam, podobnie jak Japonia, musiał się uciec w XVII w. do zamknięcia swych granic dla cudzoziemców, udaremniając w ten sposób próby francuskie opanowania tego kraju, podjęte za zgodą i przy pomocy wszechwładnego ministra syjamskiego, z pochodzenia Greka Faulkona (1787).

Korea, znajdowała się na etapie rozwiniętego feudalizmu, a jedną z najbardziej charakterystycznych jej cech był poważny wzrost wielkiej własności ziemskiej, ugruntowanie silnej pozycji wielkich feudałów i osłabienie władzy monarszej. Potęga ekonomiczna i polityczna wielkich feudałów rosła dzięki nadaniom królewskim oraz wskutek ożywionego obrotu ziemią.

Chłopi dzielili się na dwie grupy - państwowych i prywatnych. Chłopi państwowi byli osobiście wolni, chociaż w praktyce wolność ta podlegała różnym ograniczeniom, chłopi zaś w dobrach prywatnych ujęci byli w karby rozwiniętych form poddaństwa. Również i rzemieślnicy dzielili się na państwowych i prywatnych. Praca rzemieślnicza miała charakter poddańczy, co ujemnie odbijało się na produkcji.

Pod względem politycznym Korea znajdowała się w sferze wpływów chińskich. W XVI w. doszła do głosu opozycja przeciw rządom biurokracji dworskiej. Opozycja ta składała się z tzw. uczonych, zwolenników neokonfucjonizmu. W połowie XVI w. przejęli oni władzę, ale tarcia wewnętrzne trwały nadal i doprowadziły do poważnego osłabienia państwa. U schyłku tegoż stulecia przeżywała Korea inwazję japońską.

Na początku XVII w. dynastia koreańska popierała Mingów w ich konfliktach z Mandżurami, co spowodowało najazd Mandżurów w 1627 r. i kapitulację króla koreańskiego, który uznał nad sobą zwierzchność mandżurskich władców z dynastii Ts'ing (1639).

Wiek XVI i XVII oznaczały w dziejach państw wschodnioazjatyckich okres przełomowy, zarówno ze względu na procesy o charakterze wewnętrznym (unifikacja), jak i zewnętrznym (podboje).

Zetknięcia się z Europejczykami - w średniowieczu niesłychanie rzadkie i to zresztą nie dotyczące wielu krajów, w XVI i XVII w. przybrały postać szerszych kontaktów przede wszystkim handlowych, religijnych i politycznych. Ekspansywny wczesny kapitalizm europejski torował sobie drogę ku różnym częściom świata, mając na widoku przede wszystkim zyski płynące z handlu i eksploatacji dalekich, zamorskich krajów.

W ślad za nim docierały do krajów południowo-wschodnio-azjatyckich wpływy wysoko rozwiniętej cywilizacji i kultury europejskiej, której nosicielami byli w głównej mierze misjonarze, kładący równocześnie podwaliny pod wpływy chrystianizmu w tym rejonie geograficznym.

Te pozytywne strony pierwszych szerszych kontaktów krajów zachodnio-europejskich z Azją i nie tylko z Azją, nie mogą jednak w niczym zmienić faktu, że kolonializm europejski dążył przede wszystkim do podporządkowania sobie, a nawet pełnej eksploatacji Chin, Japonii, Indii i pozostałych krajów Dalekiego Wschodu, co z góry określało stosunek tych krajów do przedsiębiorczych przybyszów.

Wśród różnych form przeciwdziałania ze strony Azjatów spotykamy i takie, jak w Japonii i Syjamie, to znaczy hermetyczne zamknięcie granic państw dla cudzoziemców i kompletną jego izolację od reszty świata, co było niewątpliwie zjawiskiem szkodliwym, przede wszystkim dla tych krajów.

Podobne prace

Do góry