Ocena brak

AZJA - KOŚCIÓŁ KATOLICKI

Autor /Budzigniew Dodano /30.05.2012

A. STAROŻYTNOŚĆ i WCZESNE ŚREDNIOWIECZE — Głównymi ogniskami życia kośc. w A. były Antiochia, Efez, Cezarea Kapadocka. Kościół kat. w tym okresie obejmował A. Mniejszą, Armenię, Arabię, Persję oraz częściowo Indie i Chiny.

Współczesne przekazy źródłowe potwierdzają zakładanie gmin chrzęść, przez Pawła Apostoła w Troadzie, Laodycei, Hierapolis i działalność Jana Apostoła w Efezie w końcu I w. Tralles i Magnezja wspominane są ok. 100 w listach bpa Ignacego Antiocheńskiego. Szybko zapoznały się z chrześcijaństwem miasta w Likaonii: Ikonium, Antiochia Pi-zydyjska, lustra, Derbe. Na całym azjat. obszarze cesarstwa rzym. gminy chrzęść, pojawiły się szybko.

Z rzym. korespondencji urzędowej wiadomo o prężnym chrześcijaństwie w Bitynii. Kapadocja, Frygia, Pont od końca II w. uznawane są za najbardziej liczne skupiska chrześcijan. Około 300 chrystianizacja Wschodu poczyniła znaczne postępy tak, że po podziale przez ces. Walentyniana I (364-375) i Teodozjusza Wielkiego (379-395) terenów wsch. na 20 prow, cywilnych utrwaliły się odpowiadające im kośc. metropolie.

Wcześnie przeniknęło chrześcijaństwo do —> Persji. Na pocz. III w. przybył na te tereny Bardesanes (154-222) albo któryś z jego uczniów. W poł. III w. wśród jeńców króla Szapura I (241-272) znalazł się, wybrany 252/253 bpem Antiochii, Deme-triusz i kapłani z Syrii. Tak powstała gmina chrzęść, złożona głównie z Syryjczyków, ale wkrótce chrześcijaństwo zaczęli przyjmować również Persowie.

Przyjęcie chrześcijaństwa przez cesarzy rzym. sprawiło, że od 340 Kościół w Persji był prześladowany. Dopiero ustanie prześladowań 399 umożliwiło 410 zwołanie synodu w Seleucji-Ktezyfoncie i doprowadziło do uporządkowania spraw wiary z aprobatą bpów spoza Persji. Rozpowszechnienie -» nestorianizmu w Kościele pers. nastąpiło w końcu V w.

Krwawe prześladowania, szczególnie ostre za Szapura II (309-379), spowodowały ucieczkę części chrześcijan pers. na Wybrzeże Malabarskie; powstał tam Kościół o obrządku syro-chal-dejskim (—> chrześcijanie św. Tomasza), ale dopiero z 525 pochodzi pierwszy przekaz źródłowy o konsekracji bpa Kalliana. Chrześcijanie stanowili tu rodzaj kasty, co umożliwiło im przetrwanie.

Pierwszy kontakt -> Armenia (I) nawiązała z chrześcijaństwem na terenach graniczących z Pontem dzięki Grzegorzowi Cudotwórcy, uczniowi Orygenesa, bpowi Neocezarei Pontyj-skiej. Armenia już w poł. III w. miała przynajmniej jednego bpa. Organizatorem i właściwym apostołem tego kraju był Grzegorz Oświeciciel (260-326). Dzięki jego działalności chrześcijaństwo otrzymało przywileje religii państwowej. W 608 Kościół orm. przyjął -> monofizytyzm.

Rzymska prow. Arabia już w poł. in w. miała swych bpów w Bostrze, a np. w końcu III w. Bostra była metropolią dla 20 bpstw; kilku bpów było na Soborze Nicejskim. W IV w. obok starych kościołów pojawiły się tu pierwsze klasztory. W VI w. mnisi i -> anachoreci prowadzili intensywne misje wśród nomadów, głównie Beduinów, a mnich arab. Eliasz był patriarchą Jerozolimy (494-518). Próby zaprowadzenia arianizmu podjęte przez ces. Walensa (364-378) natrafiły na zdecydowany opór bpa Mojżesza.

Po 431 przyjął się natomiast nestorianizm, zwł. na pograniczu z Mezopotamią, gdzie do 600 było przynajmniej 8 bpstw. Chrześcijaństwo zostało zniszczone przez inwazję islamu. Penetracja chrześcijaństwa na Płw. Arabskim była bardzo słaba, a przyjęte przez niektóre plemiona nomadów zostało zniszczone po 622 przez islam. Dekret z 845 przeciwko buddystom zniszczył w Chinach również chrześcijaństwo.

O dziejach Kościoła kat. w A. świadczą licznie zachowane inskrypcje, z najsłynniejszymi na nagrobku — Abercjusza. Dość wcześnie pojawiają się napisy z oznaczeniami chrzęść, np. z emblematem krzyża w pn. Frygii. W Antiochii Pizydyj-skiej zachował się sarkofag św. Trofima z 276-282. Więcej tych pomników zachowało się z okresu po Konstantynie. Epitafium młodzieńca w Laodycei Pizydyjskiej zawiera opis świątyni w tym mieście z 340.

Rzeźba i ikonografia azjat. wpłynęły na rozwój sztuki w Europie. Przykład Rawenny nie jest jedyny. Ikonografia przeniknęła do eur. ewangeliarzy. Architektura sakr. znana z pism Euzebiusza z Cezarei charakteryzowała się budową wielkich bazylik tworzących całe kompleksy budynków (np. w Syrii). Znaczną część świątyń budowano na planie centr., a już od V w. budowano wielkie 8-boczne świątynie (Syria). Wg tego stylu budowano jeszcze w X-XI w.

Z tego też okresu znane są kościoły na prostym planie bazylikowym, na planie krzyża, z matroenami, często z dwiema wieżami po bokach. Przykładem wielkiego kościoła na szerokim krzyżu z centr, kopułą jest kościół św. Klemensa w Ankarze. Największy był wpływ A. na sztukę Konstantynopola. Antemiusz z Tralles i Izydor z Miletu, twórcy kościoła Mądrości Bożej (Hagia Sophia) w Konstantynopolu, harmonijnie połączyli motywy sztuki azjat. z elementami sztuki gr. i rzymskiej.

 

Harnack Mis (passim); J.P. Kirsch, Die Kirche In der antiken griechisch--römischen Kulturwelt, Fri 1930; G. Messina, Cristianesimo, buddismo, manicheismo, nell' A., R 1947; F. van der Meer, Ch. Mohrmann, Bildatlas der frühchristlichen Welt, Gü 1959; J. Danielou, H. Marrou, Von der Gründung der Kirche bis zu Gregor dem Grossen, GdK I 54-226 (passim).

 

B. MISJE KATOLICKIE

1. Dzieje — W średniowieczu na podjęcie misji przez chrześcijaństwo zach. wpłynęły wyprawy krzyżowe, powstanie zakonów żebrzących, a także najazdy tatarskie. Na Bliskim Wsch. krzyżowcy zorganizowali Kościół łac, od 1335 pozostali tam jedynie franciszkanie (Kustodia Ziemi Świętej). Poselstwa do Mongołów w XIII w. umożliwiły podjęcie przez franciszkanów misji od Krymu po Pekin oraz przez dominikanów w Armenii, Gruzji i Indiach, jednakże pod koniec tego wieku misje załamały się.

W XV i XVI w. nowy impuls działalności mis. dało otwarcie dróg morskich do A. Wsch. (portug.) wokół Afryki i do Zach. (hiszp.) przez Meksyk i Ocean Spokojny na Filipiny. Misje pod protektoratem Portugalii z ośrodkiem w Goa objęły obszar od Przylądka Dobrej Nadziei po Chiny i Japonię, a hiszp. z ośrodkiem w Manili (po nawróceniu Filipin) — Japonię, Chiny (Tajwan i Fucien), Indochiny i wyspy Oceanu Spokojnego. Działali wówczas augustianie, dominikanie, franciszkanie (najliczniejsi) i jezuici; szczególne znaczenie dla misji portug. miała działalność Franciszka Ksawerego (1542-52), inni jezuici torowali drogę akomodacji (-> akomodacyjny spór).

W XVII w. kierownictwo misji portug. przejęła zał. 1622 Kongr. Rozkrze-wiania Wiary, co wywołało sprzeciw władz tego kraju. Poza klerem portug. pod koniec XVII w. misje na Dalekim Wsch. objęli franc, kapucyni, księża z Seminarium Misji Zagr. w Paryżu (MEP), misjonarze św. Wincentego à Paulo i jezuici; na Bliskim Wsch., w państwie tur. zakony te działały pod protektoratem Francji. Czwartą znaczniejszą grupą nar. byli misjonarze wł. — karmelici, oratorianie i teatyni.

Osiągnięciem misji tego okresu było założenie ośrodków mis. i nominalne rozciągnięcie sieci mis. na całą A. W Japonii kres misjom położyły w poł. XVII w. prześladowania i zakazy; w Persji zanikły one w XVIII w. na skutek wydarzeń polit.; w Indonezji i na Cejlonie zlikwidowali je Holendrzy; w Indiach i Chinach upadły wskutek zmierzchu potęgi Portugalii, powstania sporów akomodacyjnych i jurysdykcyjnych oraz wywołanych nimi prześladowań; w Wietnamie rozwijały się mimo prześladowań; jedynie enklawa portug. Goa i Filipiny stały się terenami chrześcijańskimi.

W XIX i XX w. na Bliskim Wsch., w granicach państwa tur., mimo protektoratu Francji i teor. zrównania prawnego chrześcijan z muzułmanami (1839,1856), powtarzały się rzezie mniejszości chrzęść (1860, 1890, 1895-96, 1915, 1918).

Mimo to placówki dawnych zak., będące w pocz. XIX w. w zaniku, odrodziły się; powrócili jezuici (1831), przybyli benedyktyni, ojcowie biali (1878), asumpcjoniści (1882), trapiści (1889), salezjanie i in., a także kilka zgrom, braci i sióstr. W zacieśnionej do A. Mniejszej Turcji przymusowa repatriacja Greków (1923--24) i laickie ustawodawstwo (1934) zahamowały niemal całkowicie działalność Kościoła (istnieje kilka kat. szkół i zakładów charytatywnych).

Wielkie tereny A. pozostają pustyniami mis. : Arabia, powierzona 1836 wł. kapucynom; Afganistan, gdzie 1933 barnabici otwarli jedyną w kraju kaplicę przy wł. ambasadzie; Tybet, mimo dawniejszych i nowszych (1848 misjonarze św. Wincentego à Paulo) prób; Sikkim, gdzie misjonarze ci w ciągu 50 lat (po 1881) udzielili 1400 chrztów; Nepal i Bhutan, należące nominalnie do diecezji ind. ; Sinciang powierzony franciszkanom, później —> scheutystom (1878), nast. werbistom (1922).

W 40-ych latach XIX w., dzięki traktatom narzuconym przez kraje eur., nastąpiło odrodzenie misji na Dalekim Wschodzie. Francja narzuciła swój protektorat misjom kat. w Chinach i Indochinach.

Z czasem próbowały rozciągnąć protektorat nad misjonarzami swojej narodowości Niemcy (1897) i inne państwa, co dawało misjom wiele przywilejów, ale ściągało nienawiść tubylców i prześladowanie.
Na Płw. Indochińskim misje rozwinęły się jedynie w Wietnamie (1800 - 313 000 katolików, 1949 - ok. 1,4 min). Do Indonezji kapłani diec. mogli przyjeżdżać od 1808, jednak pewne rezultaty przyniosła dopiero działalność jezuitów (od 1859); po 1902 przybyli sercanie, franciszkanie, kapucyni, werbiści i in.

W krajach dzisiejszej Malezji misje odrodziły się pod koniec XIX w. na skutek działalności MEP w Singapurze. W Chinach działali księża portug. (diec. Makau, Nankin, Pekin) oraz misjonarze MEP, franciszkanie i dominikanie; po narzuceniu traktatów przybyło 30 dalszych zgromadzeń (misjonarze św. Wincentego à Paulo, jezuici, Pap. Instytut Misji Zagr. w Mediolanie (PIME), scheutyści, werbiści i in.); w XX w. powstały 3 chińskie zgrom, męskie (w tym 2 laickie) oraz (1947) 63 żeńskie, nadto pracowało 50 zagr. zgromadzeń żeńskich; mimo prześladowań liczba katolików wzrastała (1906 — 1 min, 1921
— 2 mln, 1937 — 3 mln), natomiast na Tajwanie, gdzie działali dominikanie z Amoy, chrześcijaństwo czyniło niewielkie postępy.

Misjonarze MEP ewangelizowali Koreę (od 1909 także benedyktyni z Sankt Ottilien), nast. udali się do Japonii (1865 Peti-tjean odkrył tu dawnych chrześcijan w Nagasaki) oraz 1852 na Filipiny. Upadek patronatu hiszp. spowodował wobec nie-przygotowania Kościoła do nowej sytuacji znaczne straty; wkrótce działalność mis. podjęły 22 zgrom, męskie i 56 żeńskich, jednak jej wyniki nie są zadowalające.

Po II wojnie świat, konstytucje wolnych państw gwarantują wolność sumienia, w praktyce jednak stosunek poszczególnych rządów do misji nie jest jednakowy. Pełną wolność ma Kościół na Filipinach, Tajwanie, w Hongkongu i Japonii, pewne ograniczenia stosują Birma, Cejlon, Indie, Indonezja, natomiast w innych krajach jest on w większym lub mniejszym stopniu dyskryminowany.

Liczba katolików w A. wzrosła z ok. 11,5 min (1,4%) w 1900 do ok. 43 mln (2,4%) w 1966 (w tym 3 min w Chinach, 1949). Poza granicami ChRL Kościół zyskuje wiernych wśród Chińczyków. W Wietnamie więcej chrześcijan żyje na południu. Wzrosła liczba katolików w Indiach, Korei Pd., Malezji i Singapurze. Na Bliskim Wsch. nastąpiła stagnacja, podobnie jest w Japonii.

2. Kierunki rozwoju — Kościół dąży do wzrostu rodzimej hierarchii kośc. i kapłanów; w czasach nowszych od konsekracji pierwszego Azjaty na bpa obrządku łac. 1923 do 1969 liczba ich wynosiła 122 (bez ChRL); od 1946 (Tomasz Tien SVD) kapelusz kard. otrzymało 12 Azjatów.

Wyłącznie rodzime duchowieństwo pozostało w ChRL i Wietnamie Pn.; w Wietnamie Pd. stanowi ono ponad 80%, w Korei Pd. i Indiach — znaczną większość, na Filipinach nieco ponad 50%. Budzi się świadomość obowiązku ewangelizacji niechrześcijan we własnym kraju (Indie, Indonezja) i za granicą: w Goa istnieje z czasów portugalskich Tow. Misyjne, Filipiny wysyłają misjonarzy od 1960, Japonia od 1943, w Wietnamie Pd. rozważa się konieczność powołania do życia Tow. Misyjnego. Zaprowadzono stałą hierarchię; pierwsze kroki uczyniono w poprzednim okresie (Indie 1886, Japonia 1891).

Po II wojnie świat, organizacja mis. zanikła; 1969 było w A. 368 jednostek kośc. (bez ChRL, gdzie 1949 było ich 141), w tym 336 diec, 20 wi-kariatów i 8 prefektur apost. oraz 4 misje niezależne. Zanika zwyczaj obsadzania poszczególnych obszarów mis. misjonarzami jednego zgrom., a szczególnie jednej narodowości; kierownictwo przejmuje duchowieństwo miejscowe, a zakony wracają do roli ekip specjainych;

do liturgii wprowadza się azjat. języki i elementy rytualne, przeprowadza się dezokcydentalizację katechezy, nadto dialog z religiami i kulturami Wschodu. Akcję tę prowadzi Wsch.azjat. Instytut Pastoralny, Synod na Tajwanie, Panindyjskie Seminarium. Wskazuje się na potrzebę dowartościowania laikatu i integracji katolików z życiem swoich narodów.

3. Udział Polski — w misjach w A. zapoczątkował Benedykt Polak z Wrocławia, towarzysz p.odróży Jana z Pian del Carpine 1245-46. W 1645 zginął w Japonii W. Męciński SJ; w XVII w. wśród azjat. misjonarzy pracowało 3 Polaków : A. Ru-domina, J.M. Smogulecki i M.P. Boym.

W Persji pod koniec XVI w. augustianie zapoczątkowali misje pod protektoratem Polski, a wśród karmelitów i franc, jezuitów było kilku Polaków; jezuici pol. otworzyli tu 2 stacje mis. (1691, 1700). Karmelici pol. pracowali również na Bliskim Wsch. (poza Persją) i w Indiach, a M. Szostak był bpem Werapoli na Wybrzeżu Malabarskim (1748); w 1838-41 misjonarzem na Bliskim Wsch. był M. Ryłło SJ, a 1888-91 w okręgu Maduraj M. Twardowski SJ. Abp W.M. Zaleski, tytuł, patriarcha Antiochii i trzeci delegat apost. w Indiach (1892-1916) zasłużył się w rozbudowie hierarchii i szkolnictwa oraz w kształceniu miejscowego kleru.

W 1911-29 działał w Chinach, głównie w Harbinie, bernardyn G. Piotrowski, od 1921 administrator apost. Mandżurii i części Syberii (w Harbinie pomagało mu 2 innych bernardynów), który 1928 sprowadził do Harbina pol. urszulanki (repatriowane 1949); 1932 przyjął on misję na pd. Sachalinie, gdzie w chwili repatriacji (1948) pracowało 4 bernardynów, a 1932-48 było ich 11. Po rozbiorach Polski zesłańcy pol. kapucyn E. Głębocki, marianie K.M. Szwermicki i O. Syrwid, dominikanin W. Lubicz-Kochański, ks. J. Groński i in. chrystia-nizowali Syberię.

Misjonarze św. Wincentego à Paulo przejęli 1929 samodzielną misję w Singtaj (Shunteh); 1931 przybyły tu szarytki z prow, warsz. ; w misji zasłynął jako okulista ks. W. Szuniewicz, dla tej misji ks. I. Krause został 1933 prefektem apost., 1944 wikariuszem apost., 1946 bpem ordynariuszem; 1949 było 22 misjonarzy, 1 ksiądz diec., 4 chiń. kleryków i 15 000 wiernych; drugą misję przejęli 1932 w Wenczou; obie placówki opuścili 1949.

Bł. Maksymilian Kolbe udał się 1930 z braćmi (m.in. Zenonem Żebrowskim) do Nagasaki, gdzie 1931 otworzył Mugenzaj no Sono (Niepokalanów Jap.). Franciszkanie wydają popularne pismoRycerz Niepokalanej", prowadzą szkoły i parafie (1969 było 5 ojców i 10 braci Polaków oraz 49 ojców i 25 braci Japończyków). O. Mieczysław Mirochna założył 1950 zgrom, franciszkanek Milicji Niepokalanej (1968 — 150 sióstr).

Spośród pol. misjonarzy pracujących w XIX i XX w. w nie wyodrębnionych narodowo placówkach wyróżnili się A. Płaczek PIME (zm. 1929 w Hongkongu) jako kandydat na bpa; F.K. Białas SVD (zm. 1936), sinolog, prof, uniwersytetu Fu Jen w Pekinie i założyciel nauk. czasopisma „Monumenta Serica". W 1969 najwięcej pol. misjonarzy pracowało w Indonezji: 23 werbistów, 12 sercanów, 3 franciszkanki misjonarki Maryi, 2 urszulanki, 1 służebniczka Ducha Świętego. Wszystkich pol. misjonarzy w A. jest 107: 55 kapłanów, 17 braci, 33 siostry, 2 osoby świeckie.

C. BUDOWA ORGANIZACJI KOŚCIELNEJ — Na Bliskim Wsch. ustanowiono 1099 łac. patriarchat w Jerozolimie, a po wyparciu stąd krzyżowców kustosz Ziemi Świętej był wikariuszem i delegatem apostolskim.

W Persji powstało dla dominikanów abpstwo Sultanía z 3 sufraganiami w samej Persji, 2 w Armenii, 2 w Gruzji i 1 w Indiach (Quilon?); w XV w. bpstwa te zanikły. W czasach nowoż. powstał dla łacinników w Syrii wikariat apost. Aleppo (1762). Na obszarach dzisiejszej Turcji reaktywowano dla łacinników abpstwo Smyrny (1818), utworzono 2 wikariaty (1742): Azji Mniejszej (administrowany z reguły przez abpa) i Stambuł oraz 2 misje niezależne: Mardin (1842) i Trapezunt (1850). W 1847 przywrócono patriarchat w Jerozolimie, któremu podlegają łacinnicy w Palestynie, Jordanii i na Cyprze.

Dla Persji erygowano bpstwo Isfahan (1629), dla Mezopotamii — Babilon (1632), podniesione 1848 do rangi abpstwa; 1896 — niezależną misję Bagdad. W 1888 powstał wikariat apost. Arabii, któremu podległe były Jemen i byłe Bryt. Somali (sama Arabia była dla katolików niedostępna). Dla łacinników w Libanie utworzono wikariat apost. Bejrutu (1953), a od Arabii odłączono wikariat Kuwejtu (1954).

W imperium tatarskim dla franciszkanów powstało 1308 abpstwo Chanbalik (Pekin) z sufr. Zajtun (Czaoczou, Fucien). Na obszarach Złotej Ordy i w A. Środk. erygowano bpstwa Kafla (1317), Tana i Saraj (wspomniane po raz pierwszy 1321), Kercz i Matrega (1333), Alimalik (1338), pod koniec XIV w. „bpstwo Gór Kaspijskich" oraz 2 dalsze na Krymie: Solkat i Sudak; bpstwa te, należące do metropolii Chanbalik, wkrótce upadły; Chanbalik połączono 1410 z Sułtanią, lecz i ta zanikła przed końcem XV w.

Pierwsi misjonarze nowoż. czasów na Dalekim Wsch. mieli prawdopodobnie pełnomocnictwa komisarzy apostolskich. Dla zamorskich posiadłości portug. powstało 1514 bpstwo Funchal na Maderze.

W 1533 erygowano bpstwo w Goa, 1558 Goa zostało metropolią z sufraganiami Koczczi i Malakka, 1576 Makau dla Japonii i dla Chin; 1587 odłączono Japonię — bpstwo Funaj (Oita). Z diec. Koczczi wydzielono Kranganur i Meliapur (1600 bądź 1606). Dla hiszp. Filipin utworzono 1579 bpstwo Manila (sufr. Meksyku), przekształcone 1595 na metropolię z 3 diec. Nueva Segovia, Nueva Cáceres i Cebú.

Taki stan przetrwał do wystąpienia w XVII w. Kongr. Rozkrzewia-nia Wiary, która wysłała (1659) 3 pierwszych wikariuszy apost. (MEP) do Indochin i Chin. Protesty Portugalii doprowadziły do kompromisu: w Indochinach pozostali wikariusze apost., w Chinach erygowano (1690) patronackie bpstwa Nankin i Pekin (obok Makau), zacieśnione 1696 każde do 2 prowincji, dla pozostałych — ustanowiono 3 wikariaty Syczuan, Fucien, Szen-si. Pap. Grzegorz XVI (1831-46) przeprowadził gruntowną reorganizację, powiększając liczbę wikariatów apost. w Chinach (1856 zniesiono patronackie bpstwa Nankin i Pekin) i tworząc je w innych krajach. Odtąd Stolica Apost., wg własnego uznania, powiększa stale liczbę kośc. jednostek administracyjnych.

W Indiach pierwsze próby ustanowienia wikariuszy apost. podjęto 1637. Stale istnieją oni od 1832. Wywołało to początkowo schizmę goańską, ale skończyło się zaprowadzeniem zwyczajnej hierarchii w Indiach (1886) i zacieśnieniem patronackich diec. do faktycznych posiadłości portug. (abp Goa otrzymał tytuł honor, patriarchy). Powstało wtedy 7 łac. prowincji kośc, a 1887 odrębna organizacja dla syro-malabarów. Ponadto 1932 powstał obrządek syro-malabarski z własną hierarchią. W Japonii zaprowadzono 1891 zwyczajną hierarchię.

Na Filipinach zniesiono 1911 patronacki podział kraju na 4 diecezje, powiększając odtąd stale ich liczbę. Syberię odłączono od abpstwa mohylewskiego, tworząc 1921 wikariat apost. Syberii, 1923 wydzielono z niego diec. władywostocką.

Po II wojnie świat, wskutek powstania nowych państw tworzono nowe jednostki kościelne. Stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apost. utrzymuje 12 państw (2 nuncjatury, 10 pronun-cjatur), 4 delegatów apost. reprezentuje Stolicę Apost. w 10 dalszych państwach.

D. SZKOLNICTWO i ORGANIZACJE — Szkoły kat. (traktowane jako forma apostolatu) zakładano we wszystkich okresach zarówno dla misjonarzy, jak dla ewangelizowanych, najpierw tylko dla potrzeb rel., później dla ogólniejszych. Istniały domin, ośrodki nauki miejscowych języków w Pera (Konstantynopol 1335) i w Kaffie (Krym, 1335). Kubilaj (1259-94) prosił o uczonych kapłanów dla imperium mongolskiego. Od XVI w. prowadzono seminaria mis. przygotowujące misjonarzy: jezuici w Coimbrze (1542), karmelici w Rzymie (1613), Kongr. Roz-krzewiania Wiary - Collegium Urbanům (1627).

W XVI-XVIII w. jezuici w Chinach i Indiach przekazywali za pośrednictwem kursów i publikacji zdobycze eur. nauki. Otwierano seminaria dla kształcenia kleru miejscowego: w Goa (1541), w Rzymie kolegia gr. (1576) i maronickie (1584). A. de Rhodes zapoczątkował po 1615 w Wietnamie kształcenie miejscowych katechetów i kapłanów;

misjonarze z Paryskiego Seminarium Zagr. (MEP) otworzyli 1659 seminarium w Adżuti dla Płw. Indochiń-skiego (przeniesione później do Puttuczczeri i Pulo Pinang). Jezuici udostępnili 1601 świeckim tubylcom szkołę średnią dla Hiszpanów w Cebú (Filipiny), a dominikanie — Kolegium św. Tomasza w Manili (1611), podniesione 1645 do rangi uniwersytetu. Również klasztory i stacje mis. były ośrodkami cywilizacyjnymi.

W 1740 powstało w Chinach żeńskie zgrom, szkolne, działające dziś w wielu krajach Dalekiego Wschodu.
W XIX w. powstawało nowoczesne szkolnictwo misyjne. W 1831 jezuici otworzyli pierwsze kolegium w Libanie, 1811 Uniw. św. Józefa w Bejrucie. Inne zak. tworzyły sieć kat. szkolnictwa na Bliskim Wsch.; ważniejsze szkoły: handlowa w Aleppo (franciszkanie), apost. szkoła w Emaus (franciszkanie), seminarium św. Anny w Jerozolimie dla kat. melchitów (ojcowie biali), Szkoła —v Biblijna w Jerozolimie (1890, dominikanie).

Na Dalekim Wsch. jezuici otworzyli 1844 pierwsze kolegium Uniw. św. Józefa w Negapatam (1883 przeniesione do Tirucz-czirapalli). Odtąd szkoły kat. zakładano we wszystkich misjach. Powstały kat. uniwersytety: Aurora w Szanghaju (1903, jezuici), św. Augustyna w Iloilo na Filipinach (1904, augustianie), Sophia w Tokio (1913, jezuici), Instytut Wyższych Studiów w Tiencinie (1922, 1948 uniwersytet, jezuici), Fu Jen w Pekinie (1925 benedyktyni, 1933 werbiści).

Po II wojnie świat, zakładanie szkół przez misje popierają władze państw., poza nielicznymi krajami, gdzie prywatne szkolnictwo upaństwowiono (Cejlon 1960, Birma 1965), toteż sieć szkół kat. uległa dalszej rozbudowie. Istnieje (1970) 21 kat. uniwersytetów: w Japonii 11, na Filipinach 6, po 1 w Libanie, Iraku, na Tajwanie i w Indonezji; znacznie wzrosła liczba kolegiów uniwersyteckich (same Indie mają ich 96); 1963/64 do szkół kat. w A. uczęszczało 4,2 min młodzieży (2% ogółu).

Szkoły kat. w A. pełnią ważną rolę oświatową i kształcącą. Konferencja przedstawicieli 128 wyższych uczelni (kat., protest, i wsch.) odbyta 1966 w Madrasie w sprawie szkolnictwa w Indiach, ale której wnioski dotyczą szkolnictwa w całej A. — podkreślając, że jest ono platformą spotkania Wschodu z Zachodem i dobrym przygotowaniem do ewangelizacji — zwróciła jednakże uwagę na pewne trudności i nieprawidłowości: przekazuje ono zasadniczo dorobek kultury zach.; daje formację liberalną i indywidualistyczną, za mało chrzęść, i społ.; u studentów wyrabia ambicję zdobycia stopnia akademickiego dla zapewnienia sobie pozycji społ., za mało akcentując postawę służebną; szkoły dostępne są dla elity, trudniej dla ogółu; za dużo jest szkół human., a za mało zawodowych i techn. ; szkolnictwo kat. ńie wytrzymuje konkurencji ze szkolnictwem państw, z braku środków finansowych.

Katolickie organizacje o większym znaczeniu: Wsch.azjat. Instytut Pastoralny z siedzibą w Manili, zał. 1953, bada problemy katechet. i przygotowuje wykładowców dla ośrodków szkolenia katechetów; Centr. Biuro Kat. w Singapurze dla emigracji chiń. w całym świecie, zał. 1953; azjat. biura międzynar. organizacji kat., np. Komitet A. Oceanicznej (Asian Pacific Committee) JOC; Biuro Chrzęść. Związków Zawodowych w Sajgonie; Radio Veritas w Manili, otwarte w kwietniu 1969 — centrum wychowania i informacji dla krajów Dalekiego Wsch. i Oceanii.

 

E. Hue, Le christianisme en Chine, en Tartaric et en Thibet I-IV, P 1857; L. Gallo, Storia dei cristianesimo nell'Impero Bar mano, proceduta dalle No-tizie de Paese I-III, Mi 1862; J.R. Shortland, Persecution of Annum. A History of Christianity in Cochinchina and Tanking, Lo 1875; B.J. de Sainte Anne, Histoire de l'établissement de la mission de Perse par les pères carmes--deschaussés (1604-1612}, Bru 1885; Monumenta xaveriana ex autographis vel ex antiquioribus exemplts collecta I-H, 1899Ma -1912; P.M.A. Courtenay, Le christianisme à Ceylon, P 1900; A. Launay, Histoire de la mission du Thibet. P 1903; tenże. Histoire de la mission de Siam (1662-1811) I-III, P 1903; D'Sâ, History of the Catholic Church in India I-II, Bom 1910-24; L. Lemmens, Die Franziskaner im Heiligen Lande, Mr 1916; K. Lübeck, Die katholische Orientmission in ihrer Entwicklung dargestellt, Kö 1917; E. Sachau, Zur Ausbreitung des Christentums in A„ B 1919; M.S.C. Visser, De katholieke missii van Indonesie ander portugeeschvlag I-II, A 1925-26; H. Gollanz, The Seulement of the Order of Carmelites In Mesopotamia (Bassora), Lo 1927; A. Launay, Histoire de la mission du Tonkin. P 1927; J. Thauren, Das fern-asiatische Missionsfeld. ZMR 17 (1927) 215-235; BMis IV-XIV, XXVII; Sinica franciscana I-V, Q 1929-54; A.C. Moule, Christians in China before the Year 1550, Lo 1930; J. Schmidlin, Das gegenwärtige Heidenapostolat im Fernen Osten, Mr 1930; E.D. Maclagan, The Jesuits and the Great Mogul, Lo 1932; L. Browne, The Eclipse of Christianity on A., from the Time of Muhammad Till the XIV Century. C 1933; R. Charbrié, Michel Boym. jésuite polonais et la fin des Mings en Chine (1646-1662). Contribution à l'histoire des missions d'Extrême Orient, P 1933; B.J.J. Visser, Onder de Compagnie. Geschiedénis der katholieke missii van N. Indii (1606-1800), Batavia 1934; L. Browne, Christianity and the Malays, Lo 1936; A. Krzesiński, Problem misji na Dalekim Wschodzie, Pz 1939; T. Ohm, Die katholische Mission in A„ ThG 31 (1939) 167-180; H. Chappoulie. Rome et les missions d'Indochine au XVII' siicle I-II, P 1943-48; F.X. Clark, The Philippine Missions, NY 1946; A. Despont, L'Eglise d'Indochine, P 1946; A. da Silva-Rêgo, Documentacâo para a historia das míssoes do padroado portuguis do Oriente. India I-XII, Li 1947-58; J. Wicki, Documenta Indica I-XII, R 1948-72; J. van Hecken, Les missions chez les Mongols aux temps modernes, Bru 1949; Ch.R. Boxer, The Christian Century In Japan (1549-1650), Be 1951; J.M. González, Historia de las misiones dominicanas en China I-IV, Ma 1952-60; G. Palmer, Chinas grosse Prüfung, Lz 1954; K.M. Pannikar, A. and Western Dominance, Lo 1954; (A. i dominacja Zachodu, Wwa 1971); M. Roncaglia, Storia della provìncia di Terra Santa, K 1954; A.B. de Sá, Documentacâo para a historia das missóes do padroado portugués do Oriente, lnsulinda I-V, Li 1954-58; B.M. Toscano, La prima missione cattolica nel Tibet, Parma 1954; M, Ri-banedeira, J. de Legísima, Historia de Las Islas del Archipiélago Filipino y reinos de la gran China, Tartaria, Cochinchina, Malaca, Siam, Cambodge y Japón, Ma 1957; M. Teixeira, A diocese portuguesa de Malaca, Macau 1957; E, Tisserant, E.R. Hambye, Eastern Christianity tn India. A History of the Syro-Malabar Church from the Earliest Time to the Present Day, Lo 1957; J. Monasterlet, L'Eglise au Japon dès temps féodaux à nos jours, Ts 1958; P. Arrupe, Este Japón increíble, Bilbao 1959 (Japonia, której nie znamy, Kr 1970); J. Gautrelet, Storia della Chiesa in Giappone, dai tempi feudali al nostri giorni. Storia e problemi missionari, R 1959; O. Filipponi, L'aspro sentiero missionario nel Ceylon, R 1960; A. Rocaries, 400 ans aux Indes. La mission du Maduré, P 1960; I. Rodriguez, Gregorio Aglipay y tos orígenes de ¡a Iglesia filipina independiente (1898-1917), Ma 1960; A. Choi, L'érection du premier Vicariat Apostolique et les origines du catholicisme en Corée (1592--1837), Bck 1961; T. Pothacamury, The Church in Independent India, Bom 1961; G.B. Tragella, Panorami missionari d'A., Mi 1961; G.H. Dunne, Generation of Giantis. The Story of the Jesuits in China in the Last Decades of the Ming Dynasty, Lo 1962; T. Hang, Die katholische Kirche in chinesischem Raum, Mn 1963; J.L. Hecken, The Catholic Church in Japan since 1859, Tok 1963; K. Piskaty, J. Ribeau, Nusa Tenggara. 50 Jahre Steyler Missionare in Indonesien, Md 1963; J.N. González. Historia de las misiones dominicanas de China I. 1632-1700, Ma 1964; J. Krahl, China Missions in Crisis. Bishop Laimbeckhoven and his Times 1738-1787, R 1964; G.M. Mo-raes, A History of Christianity in India from the Early Times to St. Francis Xavier A.D. 52-1542, Bom 1964; A. Soares, The Catholic Church in India, Nagpur 1964; A. Hartmann, The Augustinians in Seventeenth Century in Japan. NY 1965; P. Vallin, Le plan de père Fovillo pour l'évangélisation de la Chine (1862). La chinoise langue liturgique, le clergé chinois. AHSJ 34 (1965) 185-232; L. Wei-Tsing-Sing, Le Saint-Siège, la France et la Chine sous te pontificat de Léon XIII. Le projet de l'établissement d'une nonciature à Pekin et l'affaire du Pei-t'ang 1880-1886, NZM 20 (1965) 18-36, 81-101. 184-212; G.H. Anderson, Christianity in Southeast A. A Bibliographical Guide, NY 1966; P. Aoyama Gen, Die Missionstätigkeit des heiligen Franz Xawer in Japan aus japanischer Sicht, SA 1967; Historia missionum Ordìnis Fratrum Minorum I. A. centro-orientalis et Oceania, R 1967; G.A. Mueller, The Catechetical Problem in Japan (1549-1965), Tok 1967; D. Kitagawa. Rassenkonflikt und christliche Mission. Eine kritische Untersuchung der rassischen und völkischen Spannungen in A., Afrika und Amerika, Wup 1968; J.F. Schütte, Introductio ad historiom Societatis Jesu in Japonia 1549-1650, R 1968; G.H. Anderson, Studies in Philippine Church History.lt 1969; Catholic Directory of India 1969. ND 1969; G. Gratule, Un pionnier de la mission Tibétaine. Le père Auguste des Godins. P 1969; Working for Christ in Japan. Initiation Guide to Missionary and Pastoral Work in Japan, Tok 1969; H. Dumoulin, Christlicher Dialog mit A., Mn 1970; A. Gaubil, Correspondance de Pékin 1722-1759; G 1970; J. Lopez-Gay, La liturgia en la misión del Japón del stglio XVI, R 1970; PFM I-III (passim); J. van Hecken, Documentatie betreffende de missiegeschiedenis van Oost-Mongolii. Bisdom Je-Ho-Erh I-VIII, Lv 1971-73.

 

E. KOŚCIÓŁ a PROBLEMY SPOŁECZNE — Ludność A. bez Chińskiej, Koreańskiej i Wietnamskiej Republiki Lud. oraz terytorium ZSRR liczy ok. 1,5 mld; A. z wyjątkiem Japonii (100 rnln mieszk.), zalicza się do Trzeciego Świata, gdyż cechuje ją niski rozwój gosp. i społ., o czym świadczą wskaźniki: 90,5% ludności A. dysponuje dochodem nar. poniżej 250 doi. rocznie na 1 mieszk.;

istnieją tu rozbieżności w poziomie życia ekon. poszczególnych krajów: w Japonii przypada 1117 dolarów na 1 mieszk., w Indiach — 73, w Turcji — 314. Duży przyrost naturalny utrudnia tempo wzrostu gosp. (Indie 25°/oo. Indonezja 21,4%o, Iran 35,5°/oo. Filipiny 35°/oo, Pakistan 31°/o„, Turcja 25°/oo» Japonia 12,6%o); wysoki odsetek (71 %) ludności pracuje w rolnictwie i leśnictwie, gdzie przyrost dochodu nar. hamuje prawo malejącej wydajności;

hamulcem postępu jest analfabetyzm: 55,4% ludności A. powyżej 15 roku życia nie umie czytać; wskaźnik ten wynosi dla Indii 72%, a dla Pakistanu 81,2%; nadto niski poziom sanitarny i brak opieki lekarskiej: na 10 000 mieszk. przypada w Indonezji 0,3% lekarzy, w Pakistanie — 1,7, w Indiach — 2,1, w Iranie — 2,7, w Turcji — 3,6. A. jest więc terenem konfliktów społ.-gosp., a także polit., spowodowanych sprzecznością interesów ideologicznych i wyznaniowych między wielkimi grupami narodowościowymi i blokami państw (wojna wietnamska i laotańska, konflikt między Wsch. i Zach. Pakistanem, połączony z migracją ludności).

Rolę Kościoła w rozwoju społ.-gosp. wyznaczają powyższe uwarunkowania oraz zasoby kadrowe kośc. instytucji. Katolicy stanowią w A. nieliczne ugrupowania rel. i nie przekraczają 2%; w Indiach 0,36%, w Indonezji 1,69%, w Japonii 0,34%, na Tajwanie 2,2%, najwięcej 84% na Filipinach, nast. w Libanie 27,8%, w Wietnamie Pd. 9,5%, na Cejlonie 7,5%.

Niezależnie od szczupłego stanu posiadania Kościół angażuje się w działalność społ. w A., inspirowany przez papieża; Paweł VI w przemówieniu do Ogólnoazjat. Sympozjum Bpów w Manili 1970 wyjaśnił, że Kościół musi zaofiarować pomoc w rozwoju pełniejszego humanizmu; „w imię tej zasady Kościół musi popierać walkę z nieuświadomieniem, głodem, zarazą i niepewnością społ., musi podjąć się obrony biednego i słabego przed wszelką formą niesprawiedliwości społecznej".

Kościół w A. wyzwala się od zależności oraz od rządów kolonialnych i półkolonialnych ; np. episkopat Wietnamu Pd., współpracujący w latach 50-ych i 60-ych z rządem sajgońskim, wypowiedział się 1968 przeciw korupcji władz rządzących, która stanowi przeszkodę w zakończeniu wojny oraz zagwarantowaniu pokoju.

Podstawowym warunkiem społ.-gosp. postępu A. jest defety-szyzacja mentalności mieszkańców A., zwł. ich życia, od racjonalizacji gospodarki rolnej do demokratyzacji kierowania społeczeństwem. Zadanie Kościoła w A. polega na wypracowaniu „duchowości rozwoju, opartej na przekonaniu, że działalność społ.-gosp. jest współpracą z Bogiem, działającym nadal, chcącym doprowadzić dzieło stworzenia do końca i zrealizować prawdziwe braterstwo wśród ludzi" (Ali India Seminar, 1968).

Z inicjatywy katolików powstają społ. instytuty badań ekon.--socjol. ; inspirator tego typu badań François Houtart prowadzi od 1968 regularne prace na Cejlonie, w Pakistanie, w Indiach, Indonezji; 1968 zorganizowano w Bangalurze Ogólnoind. Synod Duszpast. poświęcony realizacji wskazań kat. nauki społ. w warunkach lokalnych; podobne cele stawiają sobie: Ind. Instytut Społ. w Bombaju, Społ. Ośrodek Szkoleniowy w Bangalurze, Międzywyznaniowy Ośrodek Badań nad Dialogiem w Madras.

Na Filipinach działa pierwotnie protest., dziś ekum. Filipiński Ruch Odnowy Wsi, mający na celu poprawę zdrowotności i warunków sanitarnych oraz upowszechnienie szkolnictwa podstawowego na wsi, nadto Fundacja dla Rozwoju Wspólnotowego oraz Chrzęść. Ruch Społ. koncentrując się na uświadamianiu społ. ludności miejskiej i emigrującej ze wsi. W Japonii inspiratorem włączenia się Kościoła w życie społ. kraju jest Jap. Instytut Socjologii Religii oraz Wsch. Instytut Badań rel. w Tokio.

W Indonezji, w Dżakarcie działa Instytut Badań Społ. i Rozwoju Społ., który przygotowuje regularnie materiały wstępne do działalności duszpast. dla tamtejszego episkopatu. Szeroka działalność Kościoła na rzecz realizacji zasad kat. nauki społ. w A. jest owocem konfrontacji realiów społ. z myślą teol. katolicyzmu.

 

C. Dubois. Socia/ Forces in South East A., C 1959; Ceylon, PMV (1965) z. 3; Religion and Progress in Modern A.. NY 1965; H. Haas, Christianity in the Asian Revolution, Lo 1966; Vocations et formations sacerdotales en A., PMV (1967) z. 20, 1-31 ; A. Ahmad, Islamic Modernism in India and Pakistan 1857-1964, Lo 1967; Religious Glimpses of Eastern A„ R 1967; Education et développement dans le Sud-Est de t'A., Bru 1967; Christian Teacher Training Institutions, Register of Christian Church-Related Teacher Training Institutions in Africa, A. and Latin America, 1964-65. Lo 1968; J. Spae, Christianity Encounters Japan, Tok 1968; The Sociology of Japanese Religion, Lei 1968; AJ. Arberry, Religion in the Middle East, Lo 1969; C. van Melckebeke, Service social de l'Eglise en Mongolie, Bru 1969; All India Seminar. Church in India Today, Bangalore 1969; L'exemple indien, EViv 21 (1969) 349-436; Les Philippines, PMV (1970) z. 30, 1-43; Sociologie de la religion au Japon, SCom 18 (1970) 4-195; Religieux indigènes et étrangers en Indonésie, PMV (1971) z. 35, 1-36; R.F. Spencer, Religion and Change in Contemporary A., Ox 1971 ; Summi Pontificis peregrinantis iter in A. et Oceaniom, AAS 63 (1971) 10-82; W. Kowalak, Panazjatycka Konferencja Biskupów, CT 42(1972).

 

F. OBRZĄDKI WSCHODNIE UNIJNE — Rozłam w chrześcijaństwie wsch. w I tysiącleciu wywołany herezjami chrystologicznymi (—> nestorianizm, —> monofizytyzm, —> monoteletyzm) oraz rozłam między bizant. ortodoksją a kat. Zachodem na pocz. II tysiąclecia spowodowały powstanie w A. wielu Kościołów, które z biegiem czasu przybrały charakter autonomiczny i narodowy.

W wyniku podejmowanych od XI w. wysiłków zmierzających do nawiązania jedności kośc. między Rzymem a poszczególnymi Kościołami na Wschodzie pierwsi przystąpili do unii maronici w Libanie (1181); pap. Aleksander IV zatwierdził patriarchę Antiochii dla maronitów; 1966 było ok. 660 000 katolików obrządku maronickiego, głównie w Libanie (nieliczni w Syrii i na Cyprze); 1970 organizacja kośc. obejmowała 1 patriarchat, 1 metropolię, 4 abpstwa, 5 diec. i 1 administrację apost. ; rezydencją zimową patriarchy jest Bkerke, a letnią Dimane w Libanie.

W 1553 do unii (wznowionej 1670) przystąpili -> nestorianie z Mezopotamii, a pap. Innocenty XI zatwierdził tytuł patriarchy babil. Chaldejczyków; 1966 było ok. 231 000 nestorian, głównie w Iraku, Iranie, Turcji, Libanie i Syrii; 1970 mieli 1 patriarchat, 4 metropolie, 5 abpstw, 9 diec.; patriarcha rezyduje w Bagdadzie.

W 1599 na synodzie w Diam-per przystąpili do unii z Rzymem nestorianie na Wybrzeżu Ma-labarskim w Indiach, zw. -> chrześcijanami św. Tomasza; dla powstałego w ten sposób syro-malabarskiego obrządku pap. Leon XIII utworzył 1887 organizację kośc, która 1970 obejmowała 2 metropolie, 5 diec, 4 egzarchaty apost., skupiając 1,84 min wyznawców.

Z Kościołów monofizyckich pierwszy do unii kośc. z Rzymem przystąpił 1662 patriarchat jakobicki reprezentowany przez patriarchę Andrzeja Ahidżjana, którego następcom Stolica Apost. przyznała 1702 tytuł patriarchy Antiochii dla Syryjczyków; 1966 było ok. 69 000 katolików tego obrządku, głównie w Libanie, Syrii, Jordanii, Izraelu, Turcji i Iraku;

1970 organizacja kośc. obejmowała 1 patriarchat, 3 metropolie, 1 abpstwo, 2 diec. i 2 wikariaty patriarchálně; rezydencją patriarchy jest Bejrut. Do unii z Rzymem przystąpili 1742 Ormianie monofizyccy w Azji Przedniej; pap. Benedykt XIV nadał nowo wybranemu patriarsze Abrahamowi Arazvanovi tytuł patriarchy Cylicji i całej Armenii;

1966 było 36 000 wyznawców, głównie w Turcji, Iraku, Libanie, Jordanii, Izraelu, Iranie i Syrii; mieli 1 patriarchat, 5 abpstw, 15 diec, 1 wikariat patriarchalny; patriarcha rezyduje w Bejrucie. W 1930 do unii przystąpiła dalsza część chrześcijan św. Tomasza w Indiach, zapoczątkowując w Kościele nowy obrządek zw. syro-malankarskim; 1970 było 184 000 wiernych oraz 1 metropolia i 1 diecezja.

Mniej trwałe były unie kośc. z Kościołem prawosł., reprezentowanym w A. przez ekum. patriarchat w Konstantynopolu, patriarchat w Antiochii, Jerozolimie i katolikat w Tbilisi w Gruzji. Zarówno unia lyoń. (1274), jak i flor. (1439) upadły, ponieważ dyktowały je głównie względy polityczne.

Trwały charakter miała jedynie zawarta 1724 unia partyk. z prawosł. mel-chitami w Syrii; wznowiony w tymże roku kat. patriarchat mel-chicki w Antiochii objął 1772 swym zasięgiem jurysdykcyjnym wszystkich melchitów unickich na Bliskim Wsch.; 1966 było ok. 250 000 wyznawców, głównie w Syrii, Libanie, Jordanii, Izraelu, Turcji i Iraku; 1970 patriarchat obejmował 3 metropolie, 8 abpstw, 2 wikariaty patriarchálně; patriarcha rezyduje w Damaszku.

 

B. Homsy, Les capitulations et la protection des chrétiens au Proche-Orient aux XVIe, XVIIe et XVIIIe siècles, Harissa 1956; LKS I 1342; J. Hajjar. Les chrétiens uniates au ProcheOrient, P 1962; W. de Vries, Rom und Patriarchate des Ostens, Fr 1963; J. Hajjar, Die Kirche im Nahen Osten, GdK IV 347390; AtHier 5253; J. Madey, Kirche zwischen Ost und West, Mn 1969; B. Stasiewski, Die selbständige und mit Rom unierten Ostkirchen, GdK V 230-254; AnPont 1971.

 

G. GEOGRAFIA i STATYSTYKA — W 1970 organizacja Kościoła obrządku rzym. w A. łącznie z azjat. częścią ZSRR obejmowała 2 patriarchaty (Jerozolima, Indie Wsch.), 70 metropolii, 72 archidiec, 257 diec, 43 wikariaty apost., 2 prefektury apost., 1 administrację apost., 7 prałatur niezależnych, 1 opactwo niezależne, 4 niezależne misje.

Organizacja terytorialna unickich Kościołów wsch. obejmowała w rycie antioch. (obrządek syro-malankarski, maronicki, syr.) 2 patriarchaty (Antiochia dla maronitów, Antiochia dla Syryjczyków), 5 metropolii, 8 abpstw, 8 diec, 2 wikariaty patriarchálně i 1 administrację apost. ; w rycie bizant. (obrządek bizantyjsko-melchicki) — 1 patriarchat (Antiochia dla melchitów), 3 metropolie, 8 abpstw i 2 wikariaty patriarchálně oraz 1 egzarchat apost. ; w rycie chaldejskim (obrządek chaldejski, syro-malabarski) — 1 patriarchat (Babilonia), 6 metropolii, 5 abpstw, 14 diecezji i 4 egzarchaty apost.; w rycie ormiańskim — 1 patriarchat (Cylicja), 5 abpstw, 15 diec. i 1 wikariat patriarchalny. Łącznie organizacja Kościołów wsch.unickich obejmowała 5 patriarchatów, 14 metropolii, 21 abpstw, 37 diec., 5 wikariatów patriarchalnych, 5 egzarchatów apost. i 1 administrację apostolską.

W 1963 liczba seminariów duch. wyższych dla wszystkich obrządków wynosiła 43, seminariów niższych — 151.
Stolica Apost. utrzymuje stosunki dyplomatyczne w charakterze nuncjatur apost. z Tajwanem, Koreą Pd., Filipinami, Japonią, Indiami, Indonezją, Iranem, Irakiem, Kuwejtem, Libanem, Pakistanem, Syrią, Syjamem, Turcją; delegatury apost. są w Izraelu (1948), Jordanii (1948), na Cejlonie (1957), w Wietnamie Pd. i Kambodży (1925), Malezji i Singapurze (1957).

W 1966 A. bez części azjat. ZSRR liczyła ok. 1831,64 min mieszk., w tym ok. 43,44 min katolików obrządku rzym. (1970 - 9 kardynałów), 15 053 kapłanów diec. i 11 679 zak., 6994 alumnów, 19 778 zakonników, 63 802 siostry (1900 - 807,25 min mieszk., w tym 11,44 min katolików obrządku rzym., 5109 kapłanów diec. i 5548 zak., 8488 zakonników, 8455 sióstr; 1911, bez azjat. części Rosji — ok. 768,74 min mieszk., w tym ok. 12,57 min katolików łącznie z katechumenami, 8080 kapłanów diec. i zak., 6907 alumnów i 11 216 sióstr; 1959, bez azjat. części ZSRR, — 1624 min mieszk., w tym 33,57 min katolików obrządku rzym., 10 169 kapłanów diec. i zak., 3130 alumnów i 35 664 siostry).

W 1966 katolicy obrządku wsch. (bez ZSRR) liczyli łącznie ok. 2,1 min wyznawców, 2895 parafii, 2849 kapłanów diec, 1728 alumnów, 1318 kapłanów zak., 1821 zakonników i 10 503 siostry (1911 bez azjat. części Rosji — ok. 1,24 min wyznawców, 1866 parafii, 2619 kapłanów diec. i 645 zak., 592 alumnów).

 

C. Streit. Allas hierarchies. Pa 1913, 98-100, 122-123; LKS I-II (passim); SEC 934-1077; BdM I 231-235, 512, II 938-939; WCH 1968, 222, 226; AtHier 52-54. 58-59; AtKG 81-82, 150-151; AnPont 1971.

Podobne prace

Do góry