Ocena brak

Autonomia jako osiąganie normalności i samodzielności życiowej osób niepełnosprawnych w środowisku zamieszkania

Autor /Oskar Dodano /02.09.2011

Implikacje praktyczne wynikające z nowoczesnego, oryginalnego ujęcia różnych upośledzeń jako zaburzeń rozwojowych wskazują na możliwość re­alnego oddziaływania na ten proces, ograniczania nieprawidłowości, zmie­niania jego kierunku, mimo że patologia obejmuje nawet uszkodzenia ukła­du nerwowego (M. Kościelska, 1994, s. 47). Powszechnie niesłusznie ocenia się jednak, że obniżenie każdej sprawności człowieka jako podmiotu powo­duje zmniejszenie, ograniczenie lub zablokowanie aktywności poznawczej i praktycznej oraz wymaga stałej, zewnętrznej kontroli, częściowej obsługi, pomocy i ochrony, co powodować może wtórną, wyuczoną bezradność i przeszkodę w pełnym wykorzystywaniu jego potencjału rozwojowego.

Z badań A. Ostrowskiej (1996, s. 105) wynika, że ludziom niepełnospraw­nym przypisywane są „cechy ludzi słabych, lękliwych, nerwowych, samo­tnych, wycofujących się, niepewnych siebie, niezadowolonych z życia, ubo­gich". Współwystępowanie tych cech kojarzy się więc prawie wyłącznie z doznanymi niepowodzeniami życiowymi przyczyniając się dodatkowo do stereotypowego i uogólnionego ich obrazu w społeczeństwie.

Dotychczasowe systemy izolacyjne opieki, terapii i edukacji tych jedno­stek spowodowały szereg negatywnych konsekwencji praktycznych, ujaw­niły brak bezpośrednich kontaktów i doświadczeń w zakresie socjalizacji oraz wychowania społecznego, pogłębiły społeczną niewiedzę i niewiarę do­tyczącą umiejętności i gotowości ich życiowego wspomagania.

Najistotniejszym obecnie problemem i zadaniem w procesie terapeutyczno wychowawczym dzieci, młodzieży i dorosłych niepełnosprawnych jest więc zaakceptowanie ich ograniczeń oraz dostrzeżenie poczucia sensu życia i potencjalnych możliwości „radzenia sobie" z ich pokonywaniem (T. Borowska, 1998).

Psychologiczna wiedza o subiektywnym obrazie siebie i świata upośle­dzonych umysłowo, niewidomych czy niesłyszących, jest niezbędna, aby zrozumieć i aprobować ich społeczne funkcjonowanie, by mieć świadomość, w jaki sposób dochodzi do „upośledzenia jako uzależnienia, jako udare­mnienia i jako cierpienia" z powodu „upośledzonego Ja, upośledzonego umysłu i upośledzonego życia" (M. Kościelska, 1995).

Do pierwszoplanowych kompetencji indywidualnych i społecznych związanych z kształtowaniem autonomicznej osobowości ludzi niepełno­sprawnych należą następujące grupy cech:

  • właściwości dotyczące stosunku dziecka do samego siebie, tzn. zarad­ności, samodzielności, odporności emocjonalnej, optymizmu i samo­ akceptacji;

  • cechy dotyczące uspołecznienia: komunikatywność, prospołeczność i umie­jętność współdziałania, wgląd społeczny (E. Muszyńska, 1991, s. 110).

Podstawowym zadaniem rodziców i nauczycieli dzieci niepełnospraw­nych jest organizowanie warunków sprzyjających realizacji przez dzieci po­trzeby autonomii i jej rozwoju. Przygotowanie dziecka do pokonywania ograniczeń losu wymaga różnego rodzaju kompetencji niezbędnych do ich eliminowania w życiu rodzinnym (T. Borowska, 1998, s. 152). Często jednak właśnie najbliższe otoczenie osób z odchyleniami od normy nie pozostawia im możliwości, prawa, przywileju samorealizacji własnych wyborów, przez co tym bardziej zwiększa ich uzależnienie, pozornie pokonuje bezradność, nie dając konkretnej odpowiedzi na pytania: jak żyć z samym sobą i jak żyć z innymi. Praktyczna realizacja wizji, postulatu autonomii osobowej jednostek upo­śledzonych, nieprzystosowanych jako względnie autonomicznego sposobu ich funkcjonowania, w określonych relacjach i zakresach stosunków między­ludzkich, sprowadza się na ogół do następujących kryteriów wartościowa­nia psychospołecznych właściwości i zdolności.

Do góry