Ocena brak

AUTOMATYZM PSYCHICZNY

Autor /Hegezyp Dodano /30.05.2012

(gr. automatismos działanie samoczynne), Zdolność organizmu ludzkiego i zwierzęcego do dokładnego wykonywania pewnych czynności bez udziału świadomości w ich regulowaniu; postępowanie bezwiedne (nie zauważone, nie kontrolowane świadomym wysiłkiem), nie zamierzone, z przyzwyczajenia.

Badania nad a.p. stanowią ważny krok ku konstrukcji pojęć i całościowych teorii podświadomości. U człowieka, jak i zwierząt, przyjmuje się istnienie automatyzmu pierwotnego — działania, które od początku przebiega automatycznie, i wtórnego — czynności, która w początkowej fazie odbywa się nie automatycznie, ale która w wyniku powtarzania i ćwiczenia ustala się, automatyzuje i utrwala.

A.p. pierwotny wytwarza się mimo woli na podstawie motywacji instynktownej wskutek nie zamierzonego zbiegu okoliczności, wtórny zaś jest wynikiem świadomego uczenia się, zamierzonego z góry ustalenia (np. przyjęcie form postępowania wypływających z danych norm mor., etycznych), automatyzacji czynności pierwotnie nieautomatycznych.

Mechanizmem działania a.p. pierwotnego są odruchy warunkowe, natomiast a.p. wtórnego — oprócz mechanizmów odruchowych warunkowych — wpływ intelektu; stąd a.p. wtórny występuje tylko u człowieka, u którego zresztą istnieją także nawyki tworzące się mimowolnie. A.p. człowieka uwarunkowany jest rozwojem biol., hist., a także pojawieniem się intelektualnych form poznania i świadomych form zachowania się, charakterystycznych dla człowieka.

Twierdzeniom niektórych psychologów (J. Loeb, T. Beer, A. Bethe i J.J. von Uexküll), że a.p. wtórny występuje także u zwierząt, zoopsychologowie (E.L. Thorndike, W. Köhler, K. Koffka, F. Maier) przeciwstawiają pogląd, że u zwierząt można mówić jedynie o a.p. pierwotnym; rozwiązywanie bowiem zadań, nawet prostych, jest u nich przypadkowe i oparte nie na rozumieniu, lecz na instynktownej motywacji związanej z potrzebami organ, i biologicznymi.

Istnieją także różne teorie genezy a.p.; wg Thorndike'a powstaje on przez rytmiczne powtarzanie (łatwiej ustala się ruch najczęściej powtarzany), prawo efektów (częściej powtarza się ruch, który prowadzi do pozyt. wyniku) oraz prawo gotowości (potrzebna jest gotowość organizmu); wg E.C. Tolmana a.p. jest wynikiem poznania i motywacji.

 

P. Janet, L'automatisme psychologique. P1899; J. Frostig, Psychiatria, Wwa 1933; S.L. Rubinsztejn, Osnowy obszczej psichologii, Mwa 1946 (Podstawy psychologii ogólnej. Wwa 1962, 149-163).

Podobne prace

Do góry