Ocena brak

Australia - HISTORIA AUSTRALII

Autor /Szczepan Dodano /23.09.2011

Australia do lat 80-tych XVIII w. nie budziła zainteresowania państw europejskich. Sytuacja zmieniła się dopiero po dotarciu do wschodnich wybrzeży podróżnika angielskiego J. Cooka (1770 r.), który w imieniu Jerzego III objął w posiadanie odkryte tereny, nadając im nazwę Nowa Południowa Walia. Wielka Brytania rozpoczęła kolonizację tych terenów, chcąc w ten sposób powetować sobie straty poniesione w wyniku utraty w 1783 r. części posiadłości w Ameryce Południowej.

W 1788 r. w rejonie dzisiejszego Sydney wylądowała Pierwsza Flota, licząca 11 statków, przewożących 568 więźniów, 191 więźniarek oraz 211 marynarzy wraz z rodzinami, pod dowództwem kapitana A. Phillipa, który otrzymał tytuł gubernatora Nowej Południowej Walii. I tak oto, jako siedziba skazańców, rozpoczęła się historia przyszłego państwa australijskiego. Nowa Południowa Walia (od 1803 r. obejmowała także Tasmanię) była brytyjską kolonią karną, podległą rządom wojskowym. Podstawą jej gospodarki była uprawa przydzielonej oficerom ziemi przez zsyłanych tu skazańców. W początkowym okresie kolonia nie była samowystarczalna, a jej utrzymanie pochłaniało duże sumy. W 1790 i 1791 r. do kolonii przybyły okręty Drugiej i Trzeciej Floty, przywożąc kolejnych osadników i skazańców. W tym czasie podjęto również próby osadnicze w Rose Hill (obecnie Parramatta), w rejonie Hawkesbury, na wyspie Norfolk oraz u podnóża Gór Błękitnych. Od 1792 r. do kolonii zaczęły przybywać pierwsze prywatne statki handlowe, w 1794 r. sprowadzono z Kalkuty owce, a w 1796 r. z Ameryki Południowej przywieziono pierwsze merynosy, które stworzyły podwaliny australijskiej hodowli i przemysłu wełnianego.

Wraz z coraz częstszym zawijaniem do kolonii statków handlowych w Nowej Południowej Walii zaczął pojawiać się w dużych ilościach rum, który wkrótce stał się podstawowym środkiem płatniczym. Monopol na sprzedaż trunku dzierżył Korpus Nowej Południowej Walii (zwany "Rumowym" Korpusem), który w 1792 r. zastąpił w kolonii oficerów z Królewskiej Marynarki. Próby ograniczenia "interesu rumowego" nie odniosły zamierzonego skutku. Oficerowie Korpusu przeradzali się w swoistą juntę o ugruntowanej pozycji ekonomicznej. Posiadali około połowy żywego inwentarza kolonii i znaczne posiadłości ziemskie. Kontrolowali system penitencjarny, który wykorzystywali do własnych celów. Dopiero nowo przybyły z Wielkiej Brytanii gubernator L. Macquarie (1809-1821) rozwiązał Korpus, powołując w jego miejsce nową, regularną jednostkę wojskową, uzupełnioną żołnierzami przybyłymi z Wielkiej Brytanii. Ponadto przeprowadził szereg reform, m.in. uznając karny charakter Australii za przejściowy.

Na przełomie XVIII i XIX w. skolonizowano północne i południowe wybrzeże Australii, na których zaczął powstawać przemysł stoczniowy i włókienniczy, rozwijało się rybołówstwo i hodowla owiec. Wkrótce głównymi towarami eksportowymi stały się wełna i skóry. W końcu lat 20-tych XIX w. Australia była największym producentem wełny na świecie. Intratność hodowli owiec wpłynęła na nasilenie ruchu migracyjnego z Europy do Australii, stała się również inspiracją do nowych wypraw w głąb kontynentu, w celu zbadania możliwości rozszerzenia pastwisk, a także eksploatacji bogactw naturalnych (od końca XVIII w. w okolicach obecnego Newcastle wydobywano węgiel kamienny). Poszukiwaniem nowych terenów pod osadnictwo i hodowlę oraz nowych złóż zajmowały się Australijska Kompania Rolnicza (założona w 1824 r.) oraz Kompania Ziemi Van Diemena (założona w 1825 r.).

Mimo wyraźnego określenia w 1829 r. granic osadnictwa, obejmujących tzw. Dziewiętnaście Hrabstw Nowej Południowej Walii i Ziemi Van Diemena, na skutek malejących zasobów ziemi rozpoczęła się nie zalegalizowana ekspansja poza limitowane granice, a kolejni gubernatorzy zmuszeni byli do tolerowania i sankcjonowania stanu faktycznego. Koloniści zajmowali ziemie Aborygenów i stosowali wobec nich eksterminację, która zakończyła się dopiero na początku XX w.

W 1814 r. zmieniono nazwę kolonii Nowa Południowa Walia na Australia i objęto nią cały kontynent. Wraz z postępem osadnictwa powstały nowe kolonie:

. 1829 - Australia Zachodnia,

. 1834 - Australia Południowa,

. 1825 - Ziemia Van Diemena (od 1855 r. pod nazwą Tasmania) - wyodrębniona z Nowej Południowej Walii,

. 1851 - Wiktoria,

. 1859 - Queensland - wyodrębniony z Nowej Południowej Walii,

Wraz z rozwojem gospodarczym kolonii coraz bardziej anachroniczna stawała się jej funkcja jako miejsca zesłania. W końcu w latach 1840 - 68 zaprzestano przywozu więźniów. Szacuje się, że w latach 1788 - 1868 wyekspediowano karnie do Australii 160,5 tys. osób, w tym ok. 25 tys. kobiet.

Istotne zmiany w systemie administrowania Nową Południową Walią wprowadził Akt 1842, poszerzający skład Rady Legislacyjnej do 36 członków. Gubernator tracił prawo inicjatywy ustawodawczej, zatwierdzał jednak uchwały Rady. Sprawy lokalne, również podatkowe, przekazano w kompetencje radom okręgów administracyjnych. Pierwsze wybory w Nowej Południowej Walii przeprowadzono w 1842 r. Na mocy Aktu 1850 dotychczasowe Rady Legislacyjne w poszczególnych koloniach zostały zastąpione ciałami o charakterze parlamentarnym, złożonymi z 2 izb. 1853 r. kolonialne legislatywy przejęły kontrolę nad budżetem, ziemią i aparatem administracyjnym. W drugiej połowie lat 50-tych XIX w. kolonie zatwierdziły własne projekty konstytucji, a także wyłoniły pierwsze w dziejach Australii rządy. Na skutek braku trwałych partii politycznych o określonych programach deputowani do parlamentu czy członkowie rządów reprezentowali w tym czasie własne interesy, co było jedną z głównych słabości nowo wprowadzonego systemu.

W drugiej połowie XIX w. w Wiktorii, Nowej Południowej Walii, Queensland oraz Australii Zachodniej odkryto złoto (które stało się głównym, obok hodowli, źródłem dochodów kolonii), a także rudy żelaza i metali nieżelaznych w pozostałych koloniach, co przyczyniło się do dynamicznego rozwoju przemysłu, zwłaszcza wydobywczego i przetwórczego, transportu kolejowego i łączności telegraficznej oraz spowodowało gwałtowny napływ imigrantów z Wielkiej Brytanii, Europy, USA i Azji. Tylko w latach 1851 - 1860 przybyło do Australii ok. 700 tys. osób. Wyrazem dążenia do ograniczenia migracji ludności kolorowej stała się realizowana od początku XX w. doktryna tzw. białej Australii.

W połowie XIX w. nastąpiła również ożywiona penetracja północnej Australii, która w początkach lat 60-tych została włączona do Australii Południowej. W 1911 r. spod administracji Australii Południowej wydzielono utworzone na początku lat 60-tych XIX w. Terytorium Północne, tworząc w ten sposób odrębny stan. Pod koniec XIX w. zaczęły się tworzyć w Australii pierwsze partie polityczne, nasiliło się również dążenie do utworzenia federacji kolonii, które zostało zrealizowane w 1901 r., po zatwierdzeniu przez Wielką Brytanię Australian Commonwealth Act, na mocy którego Australię przekształcono w dominium pod nazwą Związek Australijski, obejmujący 6 stanów. W 1911 r. jego stolicą została Canberra. Nowa federalna konstytucja Związku Australijskiego wprowadzała, zgodnie z brytyjską i amerykańską praktyką, trójpodział władzy na: ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, a w przypadku konfliktu ustawodawstwa federalnego ze stanowym priorytet otrzymały przepisy federalne. W marcu 1901 r. odbyły się pierwsze ogólno australijskie wybory do parlamentu (Senatu i Izby Reprezentantów), a na czele federalnego rządu stanął jeden z twórców federacji - stojący na czele Partii Liberalnej A. Deakin, w 1904 r. zastąpiony przez przywódcę Partii Pracy A. Fischera.

Do wybuchu I wojny światowej, w której Związek Australijski wziął udział pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii (ANZAC), kilkakrotnie następowały zmiany rządów Partii Liberalnej Deakina i Partii Pracy Fischera, które doprowadziły do ukształtowania się układu dwupartyjnego. W 1915 r. premierem Związku został W.M. Hughes, który uczestniczył w 1919 r. w konferencji pokojowej w Paryżu, w której wyniku Australia uzyskała mandat Ligi Narodów nad koloniami niemieckimi na Oceanie Spokojnym (m.in. Nową Gwineą Niemiecką, Nową Gwineę Brytyjską pod nazwą Papua), które utrzymała także po II wojnie światowej jako terytoria powiernicze ONZ. W 1916 r. na tle prób wprowadzenia przymusowego poboru do wojska nastąpił rozłam w Partii Pracy, w jego wyniku Hughes utworzył Partię Narodową, która w maju 1917 r. wygrała wybory parlamentarne. Zapoczątkowane podczas I wojny światowej ożywienie gospodarcze trwało przez cały okres międzywojenny, przerwane jedynie światowym kryzysem gospodarczym w latach 1929-1933. W 1920 r. grupa radykalnych związkowców i socjalistów utworzyła Komunistyczną Partię Australii, która nie znalazła jednak oddźwięku w społeczeństwie. W tym samym roku powstała również Partia Wiejska (CP), skupiająca głównie członków organizacji farmerskich. Od 1926 r. Australia jest członkiem Wspólnoty Narodów.

Głównym problemem australijskich rządów lat 30-tych XX w. stała się odbudowa nadwerężonej kryzysem gospodarki, podjęto również działania na rzecz zmniejszenia zadłużenia zagranicznego. Koncepcje wyprowadzenia Australii z kryzysu stały się powodem partyjnych sprzeczności. Siły reprezentujące prawicową wizję przezwyciężenia kryzysu skupiły się w "Lidze dla Australii" (przekształconej następnie w partię Zjednoczonej Australii, UAP), która (wraz z CP) uzyskała w wyborach parlamentarnych w 1931 r. absolutną większość.

W II wojnie światowej Australia uczestniczyła u boku Wielkiej Brytanii, jednakże rosnące zagrożenie ze strony Japonii i niedostateczna pomoc brytyjska zmusiły rząd do nawiązania współpracy z USA, w wyniku której Australia stała się jedną z głównych amerykańskich baz wojskowych w południowo - zachodniej części Oceanu Spokojnego.

Pierwszy powojenny gabinet (1945 - 1949) Australijskiej Partii Pracy cieszył się poparciem społeczeństwa, m. in. dzięki wprowadzeniu powszechnego ustawodawstwa socjalnego. Koniunktura wojenna przyspieszyła rozwój gospodarczy kraju, czyniąc go wkrótce jednym z najbogatszych krajów świata. Po wyborach w 1949 r. władzę przejęła koalicja Partii Liberalnej i CP (utrzymała ją, z przerwą w latach 1972 - 1975, do 1983), urząd premiera objął (i sprawował do 1966) R.G. Menzies. Zacieśniły się stosunki gospodarcze i polityczne z USA. W 1950 r. Australia przewodziła Planowi Colombo, organizacji świadczącej pomoc gospodarczą dla krajów Azji zamierzających ograniczyć komunistyczną infiltrację. W 1951 r. zawarła pakt wojskowy ANZUS, a w latach 1954 - 77 była członkiem SEATO. Uczestniczyła także w wojnach: koreańskiej i wietnamskiej. Jest członkiem powstałej w 1961 r. OECD. W latach 60-tych radykalnej zmianie uległa polityka władz Australii w stosunku do Aborygenów, którym w 1967 r. przyznano ostatecznie pełnię praw obywatelskich, rozpoczęto zwracanie im części ziemi, a także przyznano fundusze na opiekę socjalną i edukację. Lata 70-te zapoczątkowały otwarcie Australii na kraje Azji Południowo - Wschodniej: japoński handel i inwestycje w Australii rozwinęły się na nie notowaną dotąd skalę, a handel z krajami ASEAN, sprzyjał umocnieniu Australii w regionie. W latach 1972 - 75 rządy w Australii sprawowała Partia Pracy, która przejęła je ponownie w 1983 r. i utrzymała do 1996 r. Podczas jej rządów zredukowano znacznie wydatki budżetowe, wprowadzono płynny kurs dolara, zmniejszono wiele podatków oraz stworzono warunki do przyciągnięcia kapitału zagranicznego.

W 1992 r. wydano Native Title Act, zezwalający Aborygenom na zgłaszanie praw do zajmowanych przez nich terenów na podstawie "tubylczego tytułu do ziemi" i uznający ich za niepisanych, lecz legalnych jej właścicieli z czasów poprzedzających przybycie białych. Kontynuowano proamerykańską politykę liberałów, m. in. w 1988 r. przedłużono na dalsze 10 lat istnienie amerykańskich baz wojskowych w Australii. Prowadzono również radykalną politykę antynuklearną, m. in. przeciwstawiając się francuskim próbom nuklearnym na atolu Mururoa, a w 1986 r. poprzez ratyfikację układ z Rarotonga o utworzeniu strefy bezatomowej w południowej części Oceanu Spokojnego. Wysunięto także projekt przekształcenia (po wcześniejszym referendum powszechnym) w 2001 r. Australii w republikę.

Podobne prace

Do góry