Ocena brak

AUSTRALIA

Autor /Hegezyp Dodano /30.05.2012

(łac australis południowy), Najmniejszy kontynent Ziemi (7,7 min km2), położony na półkuli wsch. na południe od równika; nazwę A. wprowadził 1814 M. Flinders w nawiązaniu do dawniejszych przypuszczeń o istnieniu nieznanego pd. lądu.

 

I. Religie pierwotne. II. Kościół katolicki — A. Początki; B. Organizacja: 1. Hierarchia, 2. Życie zakonne, 3. Szkolnictwo i organizacje; C. Polonia austral.; D. Statystyka, m. Kościoły wschodnie. IV. Wspólnoty chrześcijańskie — A. Kościół anglik., B. Kościół baptystów, C. Kościół luterański, D. Kościół metodystów, E. Kościół prezbiteriański, F. Mniejsze wspólnoty, G. Dążenia unifikacyjne.

 

Dane ogólne — Pierwsi ludzie dotarli do A. ok. 10 000 prz. Chr. z Azji przez Indochiny, Indonezję i Nową Gwineę. Antropologowie zaliczają ich do czarnej odmiany człowieka, ostatnio jednak uzasadnia się ich przynależność do żółtej.

Zróżnicowanie rasowo-językowe świadczy o kilku falach migracyjnych, spychających dawniejszych mieszkańców ku pd.; toteż najprymitywniejsi byli mieszkańcy wyspy Tasmanii. Tubylcy mają kulturę materialną na poziomie eur. paleolitu mł., prowadzą tryb życia zbieracko-łowiecki, nie znają metalu, tkactwa, garncarstwa. W XVTJI w. było ich 200 do 300 000, obecnie 80 000.

W XVII w. do brzegów A. docierali już podróżnicy eur., zwł. holenderscy. Wyprawa J. Cooka (1770) zapoczątkowała panowanie bryt.; 1788 powstała kolonia karna, od 1793 zaczęli osiadać wolni osadnicy. Od poł. XLX w. napływali mieszkańcy Europy Środk. i Pd., również Polacy. Kolonie bryt. zostały przekształcone 1901 w dominium o nazwie Związek Austral. (Commonwealth of A.), który należy obecnie do Wspólnoty Narodów.

Znaczna większość ludności A. jest pochodzenia bryt.; nadto ok. 500 000 imigrantów z innych krajów (w tym 64 000 Polaków), 50 000 tubylców i 30 000 metysów.
Ludność A. wynosiła 1969 ok. 12,3 min; chrześcijan było 9,7 min (79%), w tym katolików 2,8 min (23%), prawosławnych 0,3 min, protestantów 6,6 min; wyznawców religii poza-chrześc. i nieokreślonych 2,6 min, w tym wyznawców religii mojżeszowej 70 000 i religii rodzimych ok. 80 000.

 

Milewski n 1, 50-76, II 2, mapy 18-21, diagram I; G. Clark, S. Piggott, Prehistorie Societies, Lo 1965 (Społeczeństwa prahistoryczne, Wwa 1970); Czekanowski Cz 293-303; WCH 1968; AtKG 1970.

 

I. RELIGIE PIERWOTNE - A. wykazują zasadnicze rysy wspólne wszystkim religiom ludów pierwotnych; przy równoczesnym, bardziej lub mniej wyraźnym, istnieniu wiary w Istotę Najwyższą dominantą młodszych szczepów obecnie żyjących jest wiara w -» alter ego, -> totemizm i praktyki magiczne (-> magia).

Naczelnym bóstwem szczepów pd. A. (Kamilaroi, Wiradiu-ri, Euhalaji) jest siedzący na kryształowym tronie w niebie Bájame; stworzył on z niczego wszystko, co istnieje, a nawet samego siebie; jako wszystkowiedzący nagradza i karze ludzi w zależności od ich postępowania. Jego oczami są Słońce i Księżyc, a głosem grzmot.

Najwyższym bóstwem szczepów z grupy Kulin jest Bundżil, zamieszkujący Niebo; jest stwórcą ziemi, drzew, zwierząt i ludzi. Kurnajowie, zamieszkujący pd.-wsch. A., najwyższe bóstwo, które mieszka w niebie, nazywają Mungan--Ngaua (ojciec nasz). Bóstwa najwyższe pierwotnych religii austral, posiadają cechy lunárně i solarne; wypowiadają swą wolę za pomocą grzmotów, piorunów, wiatrów, zorzy polarnej lub tęczy.

Wiara pierwotnych mieszkańców A. w Istotę Najwyższą słabnie, a nawet zupełnie zanika, pod wpływem wyżej stojących kulturalnie ludów Melanezji.

Szeroko rozpowszechniony jest kult totemistycznych przodków i mitycznych bohaterów kulturowych, których czyny, w dramatyczny sposób przedstawia się podczas inicjacji i innych uroczystych ceremonii. Za pomocą określonych rytów spełnianych wyłącznie przez starszych mężczyzn, cieszących się wielkim autorytetem, uzyskuje się magiczny wpływ na rozmnażanie się roślin i zwierząt totemicznych.

W ścisłym związku z religią występuje inicjacja młodzieży; niektóre szczepy uważają, że została ona ustanowiona przez Istotę Najwyższą, kiedy przebywała na ziemi razem z ludźmi.

Ceremoniom inicjacyjnym towarzyszą mor. pouczenia, przy czym dokonuje się w sposób dramatyczno-magiczny upodobnienie się inicjantów do pierwszego człowieka, którego głos podczas tych ceremonii symbolizuje szelest wywoływany poruszaniem drewnianych płytek, tzw. churyngów.

Ryt rel. pierwotnych mieszkańców A. zawiera również mimiczne tańce (rorroberie), w których przedstawia się przeżycia wojenne, myśliwskie i seksualne; szeroko są rozpowszechnione tajemne związki. Wiele szczepów austral, przyjmuje nadziemskie pochodzenie duszy ludzkiej. Pogląd, że ludy te nie widzą związku naturalnego między pożyciem małż. a poczęciem (—> konceptualizm) wydaje się w dużej mierze nieuzasadniony.

 

B. Spencer, F.J. Gillen, The Native Tribes of Central A., Lo 1899; A.W. Howitt. The Native Tribes of South-East A.. Lo 1904; Schmidt UdG I 334--483, III 565-1114; A.P. Elkin, The Australian Aborigines. Lo 1961*; R.M. i CH. Bernt, The World of the First Australian, Ch 1964; CH. Bernt, Aboriginal Man in A., Sydney 1965; E.A. Worms, H. Petri, Australische Eingeborenen-Religionen, w: Die Religionen der Südsee und A„ St 1968, 124-329; C.B. Wilpert, Kosmogonische Mythen der australischen Eingeborenen. Das Konzept der Schöpfung und Anthropogenese, Mn 1970.

 

II. KOŚCIÓŁ KATOLICKI - A. POCZĄTKI - przypadają na okres kolonizacji ang.; w koloniach karnych 1798 było 3 kapłanów irl., którym jednak nie było wolno sprawować posług duszpast., a katolików zmuszano do udziału w nabożeństwach anglikańskich. Pierwszą mszę za zezwoleniem władz odprawił w A. 1803 ks. James Dixon.

Po roku zezwolenie cofnięto, a 1810 odesłano kapłanów do Irlandii, pozostawiając bez opieki duszpast. 6000 katolików. Przybyły 1817 do A. J. O'Flynn SOCist, mianowany prefektem apost., został wkrótce aresztowany.

W 1819 pap. Pius VII przydzielił A. do wikariatu apost. Mauritius. W nast. roku przyjechali księża John Joseph Therry i Philip Conolly; 1821 ks. Conolly wyjechał na Tasmanię, a w Sydney położono kamień węgielny pod budowę kościoła katolickiego. W 1833 przybył do A. William Ullathor-ne OSB jako wik. generalny wikariusza apost. Mauritius i utworzył 1835 z A. wraz z Tasmanią wikariat apost., zw. Nową Holandią, którego wikariuszem został J.B. Polding OSB, od 1842 abp Sydney.

W 1843-46 wł. pasjoniści zapoczątkowali misje na wyspie Stradbroke. W nast. latach pomyślniejsze skutki przyniosła działalność niezależnego opactwa w New Norica, zał. 1846 przez benedyktynów hiszp., i otwartej przez nie misji Drysdale, pallotyńskiej misji Kimberley (dziś diec. Broome), zapoczątkowanej 1887, oraz na pn. A. (dziś diec. Darwin) — misji sercanów.

Od ogłoszenia 1938 ustawy zezwalającej na osiedlenie się w A. większej liczbie imigrantów jednym z trudniejszych problemów Kościoła w A. jest zapewnienie imigrantom opieki duszpast. i ich rel. zintegrowanie; oprócz Federalnego Komitetu do Spraw Imigracji istnieją Biura Imigracyjne przy poszczególnych diec.; corocznie w kościołach A. obchodzi się Dzień Imigranta; 1968 wśród imigrantów pracowało 127 kapłanów z 23 narodowości.

B. ORGANIZACJA —

1. Hierarchia — W 1842 pap. Grzegorz XVI zaprowadził w A. hierarchię kośc, zakładając metropolię w Sydney z sufraganiami Adelaide i Hobart; nast. sufraganie: Perth (1845), Maitland i Melbourne (1847), Brisbane (1859), Goulburn (1862), Bathurst (1865), Annidale (1869); 1874 Melbourne zostało metropolią dla stanu Wiktoria z sufraganiami Sandhurst i Ballarat; 1887 Brisbane metropolią dla Queensland, a Adelaide dla A. Pd. i Pn.; 1888 Hobart zostało abpstwem; 1913 Perth metropolią dla A. Zach.; 1948 diec. Goulburn podniesiono do rangi abpstwa i połączono z Canberra (abpstwo Canberra i Goulburn).

Pierwszy synod austral, odbył się 1844, a synody plenarne 1885, 1895, 1937; zwołano także kilka synodów prow.; z okazji I synodu plenarnego abp Sydney Patrick Moran mianowany został kardynałem; 1928 odbył się w Sydney XXIX Międzynar. Kongres Eucharystyczny. Od 1914 w Sydney rezyduje delegat apost. dla A., Nowej Zelandii i Oceanu. A. podlega Kongr. Ewangelizacji Narodów. Konferencja Episkopatu A., podzielona na 11 komisji, kieruje się od 1966 własnym statutem.

2. Życie zakonne — Pierwsze domy zak. powstały 1838: augustianów w Melbourne i Zakonnych Sióstr Miłosierdzia (Religions Sisters of Charity, zał. 1815 w Dublinie) w Sydney. W XIX w. przybyły nast. zakony: maryści (1845), benedyktyni (1846), jezuici (1848), franciszkanie i kapucyni (1879), karmelici (1881), misjonarze św. Wincentego à Paulo i sercanie (1885), pasjoniści (1887), oblaci (1894), dominikanie (1898);

3 laickie zgrom.: bracia chrzęść (1868), bracia maryści dla szkół (1872) i bracia św. Patryka; 27 zgrom, żeńskich, z których w dziedzinie szkolnictwa, wychowania i opieki społ. zasłużyły się szczególnie zakonne siostry miłosierdzia, pracujące obecnie w 11 diecezjach, siostry miłosierdzia (Sisters of Mercy), przybyłe 1857 z Irlandii, które rozwinęły się w 10 samodzielnych zgrom. (9 z nich utworzyło 1956 Austral. Federację Sióstr Miłosierdzia, a jedno, pozostające poza federacją, liczy 8 prowincji), siostry św. Józefa zał. 1872 w Perth (Nowa Pd. Walia), których 5 samodzielnych zgrom, zawiązało 1968 Australijsko-Nowozelandz-ką Federację Sióstr św. Józefa, oraz irl. siostry Ofiarowania NMP, których 7 samodzielnych zgrom, przystąpiło 1958 do Stow. Zgromadzeń Ofiarowania NMP.

W 1. poł. XX w. powstało 5 zgrom, kleryckich, 1 zgrom, braci i 18 zgrom, żeńskich, a po 1945 — 14 zgrom, kleryckich, 4 zgrom, braci, 24 zgrom, żeńskie, w tym 2 Instytuty Świeckie (jeden z NRF, drugi austral.).

Większość zgrom, zakonnych pochodzi z krajów języka rom., z męskich — 13 wł., 13 franc, 4 hiszp., z żeńskich — 17 franc i 14 wł. ; nadto istnieją 2 zak. męskie rodzime i 1 pol. (chrystusowcy) oraz 12 zak. żeńskich rodzimych i 3 pol. (klawerianki, nazaretanki i zmartwychwstanki); 1968 były 32 zak. męskie i 8 zgrom, laickich, 1433 kapłanów zak., 2376 zakonników, 69 zgrom, żeńskich, 13 835 sióstr.

3. Szkolnictwo i organizacje — W 1824 otwarto pierwszą szkołę kat. w Sydney. Od 1866 władze państw, zaczęły dyskryminować szkoły wyznaniowe, zwł. katolickie, a 1879 zniosły ustawę Public Instruction Bill, na mocy której szkoły wyznaniowe utrzymywano z funduszów państwowych. Obecnie w każdej parafii kat. istnieje szkoła podstawowa, a w większych także szkoły średnie i zawodowe. Podlegają one władzy kośc, a personel nauczycielski rekrutuje się ze zgromadzeń zak.;

1968 było 1469 kat. szkół podstawowych, 575 średnich (337 dla dziewcząt i 238 dla chłopców), 39 kolegiów kośc. i 19 uniwersyteckich, do szkół średnich uczęszczało ok. 154 000 młodzieży, a do podstawowych - ok. 337 000 (80% dzieci katolików). Istnieje też 81 szpitali, 67 domów dziecka i 120 instytucji charytatywnych, prowadzonych przez katolików.

Kat. organizacje ogólnokrajowe: Austral. Komitet Niesienia Pomocy (1964), Krajowy Komitet Dobroczynności, Krajowy Komitet Iustitia et Pax (1968), Federalny Komitet dla Spraw Imigracji (1947), Federalne Biuro Wychowania Kat., Federalny Komitet Szkół Kat. (1967), Kat. Centrum Statystyczne, Krajowa Centrala Kat. dla Spraw Filmu, Radia i Telewizji, Pax Romana, Pap. Dzieła Mis., oraz Kat. Związek Publicystów zrzeszający redaktorów 7 tygodników i 33 innych periodyków.

 

P.F. Moran, History of the Catholic Church in A. I-II, Sydney 18952; W. Ullathorne, The Catholic Mission in A., Liverpool 19632; N.T. Gilroy, Attuglità della Chiesa nel continente dell'avvenire, w: P. Gheddo, Concilio e Terzo Mondo, Mi 1964, 25-31; P. O'Farrell, The Catholic Church in A. A Short History 1788-1967, Lo 1969; The Official Year Book of the Church of A. and Papua-New Guinea, New Zealand and the Pacific Islands 1969-70, Sydney 1970; Ch. Wójcik, Katolicyzm w A. lAzJl, Novum 11 (1970) z. 11,43-55.

 

C. POLONIA AUSTRALIJSKA — Pierwszymi Polakami, którzy osiedlili się w A., byli nieliczni emigranci polit, po powstaniu 1830-31, rekrutujący się głównie z korpusu oficerskiego. Trwały wkład Polaków w dzieje A. stanowią wyniki podróży badawczych 1838-40 (1841-43 na Tasmanii) Pawła Edmunda Strzeleckiego (1797-1873), m.in. odkrycie złota w Wielkich Górach Wododziałowych, zdobycie i nazwanie Górą Kościuszki najwyższego szczytu kontynentu.

Emigracja zarobkowa rekrutowała się głównie z zaboru prus. i była związana z szerszym zjawiskiem emigracji z Prus i in. krajów niem.; pierwsze grupy przybyły z Ziemi Lubuskiej, Śląska i Wielkopolski (Międzychód, Szamotuły, Środa, Krotoszyn); w poł. XIX w. w obrębie miasta Sevenhill w pd. A. powstała pierwsza pol. osada (Polish Hill River).

Pierwszy pol. duszpasterz, Leon Rogalski SJ, przybył tu w marcu 1870 i w kościele par. w Sevenhill prowadził rekolekcje wielkopostne, a po Wielkanocy wizytował osiedla Tanundy, Mintaro, Clare i in. ; ogłosił w języku pol. artykuł w „The Harp" w Adelaide, by nawiązać kontakt z rozrzuconymi po kontynencie rodzinami pol.; 1871 dokonał poświęcenia pol. kościoła pod wezw. św. Stanisława Kostki wraz z przyległym budynkiem szkolnym.

Bp Augustin Reynolds z Adelaide 1873 wezwał diecezjan do 9-dniowych modlitw błagalnych w intencji Polski; kard. P. Moran z Sydney był w czasie wizyty w Hill River uroczyście witany przez kolonię pol.; ks. Rogalski wygłosił przemówienie o sytuacji Polaków i wręczył mu adres hołdowniczy (przechowywany w archiwum diec. w Sydney). Po śmierci ks. Rogalskiego (1906) życie pol. w Polish Hill River zaczęło zamierać.

Po I wojnie świat, przybyła grupa Polaków z Syberii i Chin, tworząc najliczniejsze zgrupowania w Sydney, Brisbane i Melbourne. W Brisbane Zygmunt W. Rymaszkiewicz założył 1913 stow. Wychodźstwo Pol., przemianowane wkrótce na Ognisko Pol., a 1927 na Kolonię Polską. W Sydney powstało 1915 Stow. Polskie Nowej Pd. Walii, a 1930 Związek Nar. Polski z Sydney;

wg spisu ludności z 1921 mieszkało w A. 1780 Polaków i 7717 osób pol. pochodzenia. Po II wojnie świat, przybyło do Sydney, Melbourne, Adelaide, Brisbane, Perth i Hobart na Tasmanii 72 000 Polaków, głównie byłych żołnierzy Pol. Sił Zbrojnych na Zachodzie; przybyło też kilkunastu pol. kapłanów.

Obecnie-mieszka w A. ok. 120 000 Polaków i osób pochodzenia pol., przeważnie w wielkich miastach (najwięcej, ok. 20 000 — w Sydney). Główną organizacją polonijną stała się Rada Naczelna Pol. Organizacji w A. z siedzibą w Sydney.

Nad utrzymaniem polskości pracują przede wszystkim pol. nazaretanki i zmartwychwstanki; opiekę duszpast. sprawuje 30 pol. księży (najliczniejszą grupę stanowią chrystusowcy); ogniskiem pol. życia rel. w Sydney-Marayong jest zbudowany 1966 kościół Matki Boskiej Częstoch. jako pomnik pol. Milenium; pracami duszpasterstwa pol. kieruje Pol. Misja Kat. w A. (z siedzibą w Perth), której rektorem jest ks. Witold Dzięcioł. W A. wychodzi od 1967 „Przegląd Katolicki", organ duszpasterstwa polonijnego, a od 1969 „Nasz Misjonarz" wyd. przez werbistów.

 

L. Paszkowski, Polacy w A. i Oceanii 1790-1940, Lo 1962; J. Zubrzycki. Settlers of the Latrobe Valley. A Sociological Study of Immigrants in the Brown Coal Industry in A., Canberra 1964; Panorama polskie) emigracji, P 1968, 166-171; DPS 1970, 263-281; H. Weryński, 100-lccie duszpasterstwa polskiego w A., Novum 11 (1970) z. 11, 56-62; Polacy w Południowe] A. 1948-1968, Adelaide 1971.

 

D. STATYSTYKA — Kościół kat. w A., łącznie z Tasmanią, obejmuje 5 metropolii, 7 archidiec, 19 diec., 1 opactwo niezależne, 1 niezależną misję obrządku łac. i 1 egzarchat apost. dla katolików obrządku bizant.; są to: Metropolia Adelaide — sufr. Darwin, Port Pirie; metropolia Brisbane — sufr. Cairns, Rockhampton, Townsville, Toowoomba; metropolia Melbourne — sufr. Ballarat, Sale, Sandhurst; metropolia Perth — sufr. Broome, Bunbury, Geraldton, New Norcia (niezależne opactwo) ; metropolia Sydney — sufr. Annidale, Bathurst, Lismore, Maitland, Wagga Wagga, Wilcannia-Forbes, Wollongong; abpstwa zależne bezpośrednio od Stolicy Apost. : Hobart, Can-berra-Goulburn; misja niezależna — Drisdale River.

W 1881 A., łącznie z Tasmanią, liczyła: 2 metropolie, 12 archidiec. i diec., 1 opactwo niezależne, 517 000 katolików na 2,2 min ludności. W 1911 — 4 metropolie, 18 archidiec. i diec, 3 wikariaty apost., 1 opactwo niezależne, 1 misję niezależną, 464 parafie, 745 kapłanów diec. i 227 zak., 685 zakonników, 5574 siostry, 3 seminaria duch., 136 alumnów, 27 szpitali, 905 szkół kat. oraz 828 000 katolików na 2,9 min ludności.

W 1949 — 5 metropolii, 7 archidiec, 17 diec, 1 opactwo niezależne, 1 niezależną misję, 1503 kapłanów diec. i 872 zak., 409 alumnów, 2201 zakonników, 10 917 sióstr oraz 1,35 min katolików na 7 min ludności. W 1960 — 5 metropolii, 7 archidiec, 18 diec, 1 niezależne opactwo, 1 wikariat apost., 1 misję niezależną obrządku łac, 1 egzarchat apost. dla Ukraińców obrządku bizant., 1224 parafie, 2155 kapłanów diec. i 1166 zak., 990 alumnów, 2800 zakonników, 12 862 siostry, 2,1 min katolików na 10,3 min ludności.

W 1966 — 5 metropolii, 7 archidiec, 18 diec, 1 opactwo niezależne, 1 misję niezależną, 1 egzarchat apost., 1349 parafii, 2382 kapłanów diec i 1380 zak., 1069 alumnów, 3144 zakonników, 13 550 sióstr, 2,6 min katolików obrządku łac, 22 000 katolików obrządku bizant. na 11,5 min ludności.

W 1970 - 1359 parafii, 2342 kapłanów diec i 1440 zak., 524 alumnów, 7 wyższych seminariów duch., 3714 zakonników, 13 442 siostry, 263 szpitale, 2023 szkoły kat. — obrządku rzym.; 6 parafii, 9 kapłanów diec. i 3 zak., 2 alumnów, 3 zakonników, 4 siostry — obrządku bizant. ; 2,8 min katolików obrządku rzym. i 22 500 katolików — obrządku bizant. na 12,3 min ludności.

 

R. Streit. Atlas hierarchicus. Pa 1913. 106; SEC 1635-1645; BdM II 107-108; WCH 1968. 209-210; AtHier 50-51; AnPont 1970.

 

III. KOŚCIOŁY WSCHODNIE - Początki działalności łączą się ściśle z emigracją Greków i Słowian do A. w XX w.; szczególny okres rozwoju liczebnego i organizacyjnego przypada na 1947-70. Jeszcze 1947 zamieszkiwało w A. zaledwie 17 000 prawosławnych, a przeważająca ich część rekrutowała się spośród emigracji polit, po II wojnie świat. ; 1961 liczba ich wzrosła do ok. 155 000;

1964-65 osiedliło się w A. ok. 19 000 imigrantów prawosławnych. Ortodoksję przedchalcedoóską reprezentują tylko monofizyccy Ormianie (1966 — 3000), należący do diec. Indii, A. i Dalekiego Wsch. z rezydencją w Kalkucie, zależni od patriarchatu w - Eczmiadzynie.

Wyznawcy ortodoksji prawosł. rekrutują się spośród Greków, Ukraińców, Rosjan, Białorusinów, Serbów i Bułgarów, częściowo z Syryjczyków i Libańczyków. Hierarchicznie prawosławni w A. byli zależni początkowo od prawosł. abpstwa w Nowym Jorku;

patriarcha ekum. Konstantynopola Atenagoras I utworzył 1959 niezależne abpstwo A. i Nowej Zelandii i połączył je z egzarchatem patriarchalnym Indii, Oceanii i całego Wschodu, na pierwszego abpa powołał 1959 Greka Ezechiela (z rezydencją w Sydney), który w związku ze wzrastającą imigracją prawosławnych do A. już 1960 otrzymał 2 bpów pomocniczych, również gr. narodowości.

W ślad za imigracją Słowian prawosł., zwł. Ukraińców i Białorusinów oraz Rosjan, przeniósł 1960 swoją rezydencję do ferth metropolita Sergiusz Ochotenko, stojący na czele Autokefalicznego Kościoła Prawosł. Białorusi; ten fakt, podobnie jak opanowanie wyższej hierarchii kośc. wyłącznie przez Greków, stał się powodem poważnych tarć narodowościowych w łonie prawosławia austral., co doprowadziło do rozłamu i podziału wspólnoty prawosł. na kilka niezależnych od siebie Kościołów o charakterze narodowym.

Schizma stała się faktem dokonanym 21 IV 1963 na kongresie w Sydney, na tle depo-zycji przez patriarchat ekum. w Konstantynopolu 7 kapłanów wyświęconych przez abpa Sergiusza: 8 XII 1964 na synodzie w Adelaide, pod przewodnictwem abpa Fotiosa (deponowanego uprzednio przez patriarchę Atenagorasa I), dokonano uroczystej proklamacji autokefalii Gr. Kościoła Prawosł. Ameryki i A. o charakterze synodalnym, skupiającego Ukraińców prawosławnych.

W 1970 prawosławni A. w oparciu o kryterium narodowościowe tworzyli nast. wspólnoty: najliczniejsza Greek Orthodox Church, abpstwo Australii i Nowej Zelandii z rezydencją w Sydney, z 50 parafiami i ok. 200 000 wyznawców, połączone unią personalną z egzarchatem patriarchalnym dla Oceanii, Indii i Dalekiego Wsch., a kanonicznie zależne od patriarchatu ekum. w Konstantynopolu; Russian Orthodox Church, obejmujący Amerykę Pn. i A., należący do metropolii Ameryki Wsch. i Nowego Jorku, posiada własnego bpa z rezydencją w Brisbane, 24 parafie i 60 000 wyznawców (1966).

Natomiast autokefaliczny Ukraiński Kościół Prawosł. na wychodźstwie w Europie Zach. i w A. ma 2 bpów, 15 parafii, 25 000 wyznawców i zależny jest kanonicznie od metropolity tegoż Kościoła, rezydującego w Nowym Jorku.

Prawosławni Serbowie należą do diec. Europy Zach. i A. z rezydencją bpa w Londynie, mają 15 parafii i liczą 13 500 wyznawców, podczas gdy Bułgarzy prawosł. należą do diec. Ohio w Stanach Zjedn.; pierwsi zależni są kanonicznie od patriarchatu serb. w Belgradzie, drudzy od patriarchatu bułg. w Sofii.

Syryjczycy i Libańczycy w liczbie 3500 pozostają pod jurysdykcją patriarchy melchickiego w Antiochii. Łączna liczba prawosławnych w A. 1966 wynosiła 304 500, z czego na Słowian przypadało ok. 100 000.

 

Ir 33 (1960) 507, 36 (1963) 531, 38 (1965) 72-73. 39 (1966) 106. 40 (1967) 537, 41 (1968) 65, 380. 573; WCH 1968, 209-210; AtHier 1968, 50-51; P. Wiertz, I. Doens, Übersicht über die Kirchen des Ostens. HOK 729-750 (passim).

 

IV. WSPÓLNOTY CHRZEŚCIJAŃSKIE - Początek misji protest, przypada na okres po 1788, kiedy transporty karne, którym często przydzielano kapelana na czas podróży, zaczęły napływać do kolonii ang. w A.: prezbiterianie (od 1802), metodyści (od 1812), kongregacjonaliści (od 1830) i baptyści (od 1831) oraz katolicy (od 1803), którzy mimo niewielkiej liczby wyznawców, zdobyli duży autorytet wśród ludności. Z uwagi na zbyt aktywną działalność różnorodnych wyznań podjęto 1834 nieudaną próbę utworzenia Kościoła państw. ; wspólnoty więc rozwijały się nadał autonomicznie.

A. KOŚCIÓŁ ANGLIKAŃSKI — Nieliczni wyznawcy anglikaniz-mu należeli do 1814 do diec. Church of England, a nast. przyłączono ich do nowo utworzonej diec. w Kalkucie (Indie); 1824 erygowano archidiakonat dla A. (1836 wyświęcono pierwszego bpa W.G. Brougthona), podniesiony 1842 do rangi diec.;

1847 Tasmania otrzymała własne bpstwo. W 1847 diec. podniesiono do rangi metropolii (Sydney), ustanawiając jednocześnie bpstwa w Melbourne, Adelaide i Newcastle. Z czasem utworzono tzw. Synod Gen. (1872) i powiększano liczbę diec, które nadal podlegały stolicy Canterbury; uchwałami synodów lokalnych kierowały się stosownie do własnego uznania.

W 1850 Kościół ten rozpoczął misje w Melanezji, która obecnie należy do Church of the Province of New Zealand, 1891 wśród Papuasów, 1904 w Polinezji, 1924 w Nowej Gwinei (teren mandatowy). Większość kanonistów anglik, uważa, że Kościół ten do 1957 występował pod nazwą Church of England in the Dioceses of A. and Tasmania;

1962 uzyskał on pełną autonomię i przyjął nazwę Church of England in A. and Tasmania; 1965 podlegał prymasowi w Sydney oraz dzielił się na 4 prowincje i 25 diecezji: prow. New South Wales — Sydney, Annidale, Bathurst, Canberra and Goulburn, Newcastle, Riverina (Hay); prow. Queensland — Brisbane, Carpentaria (Thursday Island), New Guinea (Samarai, Papua), Nord Queensland (Townsville), Rockhampton; prow. West A. — Perth, Bunbury, Kalgoerile, North-West A. (Broome); prow. Wiktoria — Melbourne, Ballarat, Bendigo, Gippsland (Sale), Saint Arnaud, Wangaratta; poza prowincjami istnieją bpstwa: Adelaide, Wil-lochra, Tasmania.

W 1970 Kościół anglik, w A. liczył 4,1 min wyznawców. Istnieje tu również zak. męski Society of the Sac-sed Advent.

B. KOŚCIÓŁ BAPTYSTÓW — W 1831 grupa baptystów po raz pierwszy podjęła misje w A. i w poł. XIX w. utworzono Baptist Union of A.; od 1864 z A. podejmowano misje w Indiach; usamodzielniła się ona 1882 działając przez 6 odrębnych wówczas austral. Towarzystw Mis. Baptystów, które połączyły się 1912 w Australian Baptist Foreign Mission. Powstała z niej wspólnota Baptist Union of A., która 1970 liczyła ok. 105 000 wiernych. Kościół ten nie przystąpił do ERK.

C. KOŚCIÓŁ LUTERAŃSKI — Pod przewodnictwem pastora Augusta Kavela z Klemzig (k. Frankfurtu n. Odrą) przybyła 1838 pierwsza grupa luteranów; założyła ewangelicko-luterań-ski synod w A.;

z powodu rozłamu powstałego 1841 po przybyciu z Hamburga nowej grupy protest., co przyczyniło się do zał. 1846 przez Kavela tzw. Immanuel-Synode A. Pd., rozwój wspólnot luterańskich przebiegał dwukierunkowo. Synod pierwotny nawiązał kontakt z misją w Hermannsburgu (k. Hanoweru), później z misją Missouri-Synode, z którą od 1875 ściśle współpracował; 1914 przyjął wspólnoty luterańskie Nowej Zelandii;

przed II wojną świat, rozpoczął misje wśród Papuasów i w bryt. Nowej Gwinei; od 1950 prowadził starania o in-terkomunię z Kościołem bliźniaczym; 1965 jako Evangelical Lutheran Church liczył ok. 50 930 wyznawców. Immanuel-Synode przyjmował do wspólnoty misjonarzy z Neuendettelsau (Bawaria) i pracował również wśród imigrantów skand., którzy utworzyli Synod-Queensland;

1910 w wyniku unii między synodami powstał tzw. ewangelicko-luterański związek Kościołów. Synody związane z misją bazylejską (-> bazylejskie towarzystwo misyjne) i goslarską (-> misyjne towarzystwa IV), które powstały w Queenslandzie i Wiktorii, zjednoczyły się na przełomie XX w. tworząc Synod Gen.;

zjednoczenie ze związkiem Kościołów nastąpiło 1921 w Ebenezer, w wyniku czego powstał United Evangelical Lutheran Church in A., do którego 1926 przyłączyła się wspólnota amer.; 1970 liczył ok. 65 000 wyznawców. Prowadzone od 1950 starania o inter-komunię między powyższymi Kościołami, które miały poprzedzić unię, nie przyniosły jednak spodziewanych rezultatów. Kościół ten nie należy do ERK.

D. KOŚCIÓŁ METODYSTÓW — Pierwsi metodyści, którzy należeli do Wesleyan Church, przybyli do A. 1812 pod przewodnictwem Thomasa Bowdena; 1815 przyłączył się do nich pastor z Wesleyan Methodist Missionary Society Samuel Leigh, zw. ojcem metodyzmu pd. Pacyfiku;

od 1840 rozpoczęli działalność przybyli z Anglii członkowie ruchu Primitive Methodists, od 1850 Bible Christians oraz United Methodists Free Church (1878), co sprawiło, że konflikty krajowe przeniosły się na kontynent A. ; jednocześnie z dala od kraju wytworzyły się korzystne warunki do usamodzielnienia się Kościoła.

Pierwsza Konferencja 1855 potwierdziła niezależność wspólnot austral. od macierzystych, nast. — 1874 uniezależniła je prawnie; Konferencja Gen. 1875 dopuściła laikat do służby czynnej, by zapobiec niepotrzebnym rozłamom;

organizacyjnie konstytuowała się wspólnota od 1891 poprzez konferencje: nowozelandzką, queens-landzką i tasmańską, co w rezultacie ostatecznie zjednoczyło wszystkie wspólnoty w Methodists Church of A.; 1970 liczył ok. 1 min wyznawców.

E. KOŚCIÓŁ PREZBITERIAŃSKI — Wśród przybywających do A. od 1821 szkoc. prezbiterianów pierwsze prezbiterium utworzył 1826 w Nowej Pd. Walii dr John Dunmore Lang;

ponieważ wielu pastorów, uważając go za dyktatora, pozbawiło go urzędu, oderwał się on od powstałego 1840 Synod of A. i utworzył 1842 United Presbyterian Synod of Victoria, obok istniejącego już w Wiktorii od 1842 prezbiterium w Melbourne, które należało do Synod of A.; zjednoczenie prezbiteriów w Wiktorii dokonało się 1859,1870 przyłączył się Free Presbyterian Church of A. Prezbiterianie prowadzili misje na Nowych Hybrydach od 1863 i w Korei od 1889.

Nadto istniały w A. od 1863 Presbyterian Church of Queensland, od 1865 Presbyterian Church of Southern A. oraz Synod prezbiteriański Tasmanii wraz z Free Church of van Damiens Land. Istniejące obok siebie Kościoły prezbiteriańskie utworzyły 1886 Federal Union of the Presbyterian Churches of A. and Tasmania, która 1901 przyjęła nazwę Presbyterian Church of A. ; 1970 liczył ok. 976 600 wyznawców.

F. MNIEJSZE WSPÓLNOTY —

° Church of Christ, którego początki przypadają na 1840, kiedy wyznawcy Disciples of Christ przybyli tu z Nowej Zelandii i połączyli się z baptystami szkoc, prowadzi od 1891 misje w Indiach, od 1901 w Chinach, od 1903 na Nowych Hybrydach; 1970 liczył ok. 95 650 wyznawców.

° Congregational Union of A., której początki sięgają 1830, liczyła 1970 ok. 73 520 wyznawców.

° Armia Zbawienia istnieje w A. od 1880, a 1883 podjęła pracę charytatywną wśród byłych więźniów i kobiet nieprzystosowanych; 1921 została podzielona na okręg: zach. (1970 liczył 994 oficerów oraz 637 ośrodków) i wsch., łącznie z Nową Gwineą (1970 liczył 929 oficerów i 480 ośrodków).

° Adwentyści Dnia Siódmego 1965 liczyli 92 650 wyznawców.

° Reformed Church of A. powstały 1952 z grupy imigrantów hol.; 1965 liczył 765C wyznawców.

G. DĄŻENIA UNIFIKACYJNE — Towarzystwa mis. i liczne Kościoły na terenie A. dążyły do współpracy; 1920 założono United Missionary Council of A. będący w ścisłym związku z —> International Missionary Council; stał się on centrum spotkań międzywyznaniowych wszystkich większych austral. wspólnot chrześcijańskich. Kościół anglik, wycofał się z unii 1927.

Od 1933 rozpoczęły się spotkania między Kościołami metodystów i kongregacjonalistów, 1933-48 uczestniczył w nich również Kościół prezbiteriański; Kościoły te utworzyły 1958 komitet dla przygotowania unii pod nazwą The United Church of A. i utworzenia w przyszłości jednego Kościoła powszechnego.

Nawiązane kontakty przyczyniły się do powstania 1946 Australian Council for the World Council of Churches, do którego przystąpiły Kościoły anglik., kongregacjonalistów, metodystów, prezbiteriański oraz Church of Christ i 1948 na -> Amsterdamskim Zgrom. Ogólnym ERK zadeklarowały swój akces do Ekum.

Rady Kościołów (nie należą do niej Kościoły baptystów, luterański, reformowany i adwentyści); odtąd jako Australian Council of Churches prowadzi nadal działalność duszpast. i charytatywną nastawioną na zjednoczenie; Kościół ewang. na spotkania wysyła jedynie obserwatorów.

 

H. Sase, F.W. Albrecht, E.J. Bingle, RGG I 775-783; J. Garret, WKL 116-118; LKS I-II passim; M.K. Meaney, The Church of England in the Paradise of Dissent. A Problem of Assimilation, JRH 3 (1964-65) 137-157; J.A. Moore, Die Baptisten in Asien und A., w; Die Baptisten, Wü 1964, 182-206; J. Bayton, The Mission to the Aborigines at Somerset, Historical Society of Queensland Journal 7 (1964-65) 622-633; N. Batt, M. Roe, Conflicts within the Church of England in Tasmania 1850-1858, JRH 4(1966-67) 38-62; R. Howe, Social Composition of the Wesleyan Church in Victoria during the Nineteenth--Century, JRH 4 (1966-67) 206-217; G.R. Qaiffe, Money and Men. Aspects of the Anglican Crisis in Victoria 1850-1865, JRH 5 (1968-69) 45-61 ; A. Sovik, Einwanderer- und Missionskirchen in Lateinamerika, Afrika, Asien und A. (Luthertum), w: Kirchenpräsident oder Bischof, Gö 1968, 169-192; WCH 1968, 209-210; K.R. Campbell, Presbyterian Conflicts in New South Wales 1837-1865, JRH 5(1968-69) 233-247; E.D. Daw, Synodical Government for the Church of England In New South Wales the First Attempt, JRH 6(1970-71) 151-176; EYB 1970 II 69-70; W. Phillips, The Churches and the Sunday Question in Sydney in the 1880s, JRH 6 (1970-71) 41-61 ; R.B. Walker, The Growth and Typology of the Wesleyan Methodists Church in New South Wales 1812--1901, JRH 6(1970-71) 331-347; D. Ritsehl, Über dle ökumenischen und polltischen Aufgaben der Kirchen in Neuseeland und A., ÖR 21 (1972) 378-388.

Podobne prace

Do góry