Ocena brak

AUGUSTOWSKA DIECEZJA

Autor /Werner89 Dodano /30.05.2012

Powstała 1818 w związku z reorganizacją terytorialną Kościoła w nowo utworzonym Królestwie Pol.; istniała do 1925.

1. Początki i dzieje — Pap. Pius VII bullą Ex imposita nobis (30 IV 1818) zniósł diec. —> wigierską, tworząc w jej miejsce d.a., czyli sejneńską. Decyzję papieża wprowadził w życie abp warsz. F. Malczewski dekretem z 30 XI 1818. Granice d.a. zostały dostosowane do podziału adm. Królestwa (tj. do granic woj. augustowskiego) i objęły 120 parafii i filii, w tym 8 dekanatów i 88 parafii ze zniesionej diec. wigierskiej i 3 dekanaty (Łomża, Wąsosz i Wizna) z 31 parafiami i 1 filią z diecezji płockiej.

Na stolicę biskupią bulla pap. i dekret wykonawczy abpa wyznaczyły Sejny, jednakże na skutek starań rządu Królestwa papież bullą Sedium episcopalium translationes (7 VII 1821) przeniósł stolicę d.a. do Suwałk, kościół św. Aleksandra podniósł do godności katedry biskupiej i nadał diecezji nazwę a., czyli suwalska; ponieważ bulli pap. nie ogłoszono, Sejny zostały nadal stolicą diec., a podominikański kościół pod wezw. Nawiedzenia NMP — katedrą.

W 1869 rząd carski, jako represję po powstaniu styczniowym, planował zniesienie d.a. (por. Anm 11 (1967) 91). Życie kośc. w d.a. krępowały liczne zarządzenia władz zaborczych; w czasie 107-letnich dziejów d.a. aż 34 lata rządzili nią wikariusze kapitulni, ponieważ władze carskie nie zgadzały się na obsadzenie stolicy biskupiej; utworzony 1818 sufraganat był obsadzony zaledwie 4 razy (bp A.P. Maciejewski 1819-27; bp S. Choromański 1829-36; bp J. Hollak 1883-90; bp R. Jałbrzykowski 1918-25). Prócz Polaków w pn. dekanatach d.a. mieszkali również Litwini; do 1875 znajdowało się w niej także 8 parafii greckokatolickich.

2. Organizacja — D.a. należała do metropolii warsz.; początkowo miała tylko 1 seminarium duch. (w Tykocinie) prowadzone przez misjonarzy; 1826 bp M.J. Manugiewicz założył drugie seminarium w Sejnach, z którym 1863 administrator diec. ks. Jakub Choiński połączył seminarium tykocińskie. Od 1818 d.a. podzielona była na 2 oficjalaty: sejneński dla części dawnej diec. wigierskiej i łomżyński dla parafii przyłączonych z diec. płockiej ; połączył je 1838 bp P. Straszyński, z siedzibą przy katedrze.

Organizacja dek. 1818 obejmowała 12 okręgów, 1866 — 11. Mimo bardzo rozległych i ludnych parafii władze carskie uniemożliwiały rozbudowę sieci par.; do 1860 utworzono tylko 13 nowych parani i filii, do 1915—14 dalszych; dopiero 1918-25 bp A. Karaś i zarządzający pol. częścią diecezji bp pomocniczy R. Jałbrzykowski utworzyli 30 samodzielnych placówek duszpasterskich.

Klasztory na terenie d.a. mieli bernardyni (Tykocin), misjonarze (Tykocin), franciszkanie konwentualni (Stawiski), kapucyni (Łomża), marianie (Mirosław, Mariampol), karmelici (Wąsosz), reformaci (Smolany) i benedyktynki (Łomża); po kasacie klasztorów 1864 i w nast. latach w całej d.a. pozostali kapucyni, 1 klasztor marianów (Mariampol) oraz benedyktynki i 3 domy zak. szarytek.

Kapituła katedralna, utworzona na mocy bulli Ex imposita nobis (30 VI 1818), obejmowała 4 godności (dziekan, archidiakon, kustosz, scholastyk), 8 kanonii gremialnych i 8 honorowych; jej uposażenie wynosiło 20 000 złp. (1822). Po 1866 liczbę kanonii gremialnych zmniejszono do 6 i dopiero po 1918 przywrócono stan pierwotny.

3. Zniesienie — Na mocy układu pol.-litew. w Suwałkach (1921) litew. część diecezji obejmująca 11 dekanatów, 86 parafii i 387 000 wiernych znalazła się w państwie litew.; zarządzał nią bp A. Karaś, rezydujący w Wyłkowyszkach. Bullą Lituanorum gente z 4 IV 1926 pap. Pius XI z części tej ukonstytuował nową diec. —»- Wyłkowyszki; pol. część diecezji, zarządzaną od 1920 przez bpa pomocniczego R. Jałbrzykowskiego z rezydencją w Łomży, wcielono bullą Vixdum Poloniae unitas (28 X 1925) do nowo utworzonej diec. —> łomżyńskiej. Dawnej katedrze w Sejnach pap. Pius XI nadał 1926 godność kolegiaty.

4. Statystyka — W 1822 diecezja liczyła 12 dekanatów, 120 parafii, 1 seminarium duch., 230 kapłanów diec, 361 000 wiernych; 1860— 12 dekanatów, 121 parafii, 13 filii, 2 seminaria duch., 8 klasztorów męskich, 1 — żeński, 51 kleryków, 53 kapłanów zak., 77 zakonników, 15 zakonnic,, 465 000 wiernych; 1914— 11 dekanatów, 128 parafii, 21 filii, 1 seminarium duch., 1 klasztor męski, 4 domy zak. żeńskie, 368 kapłanów diec. i 1 zak., 78 kleryków, 44 siostry i 694 000 wiernych; 1925 — pol. część diecezji obejmowała 12 dekanatów, 104 parafie, 1 klasztor męski i 3 żeńskie, 169 kapłanów diec, 396 000 wiernych.

5. Biskupi augustowscyJan Klemens Gołaszewski (30 VI 1818-8 III 1820), Ignacy Stanisław Czyżewski (29 V 1820- 11 XII 1823), Mikołaj Jan Manugiewicz (19 XII 1825 -24 VI 1834), Paweł Straszyński (21 XI 1836 - 21 VI 1847), Konstanty Ireneusz Łubieński (21 V 1862 - 16 VI 1869, 31 V 1869 deportowany do Rosji), Piotr Paweł Wierzbowski (25 VIII 1872 - 1 VII 1893), Antoni Baranowski (2 VIII 1897 - 26 XI 1902), Antoni Karaś (7 IV 1910 - 28 X 1925; od 1921 przebywał na Litwie).

 

R. Łubieński, Konstanty Ireneusz Pomian hr. Łubieński biskup sejneński, Kr 1898; A. Boudou, Le Saint-Siège et la Russie 1-11, P 1922-25 (Stolica Święta a Rosja I-II, Kr 1928-30); P. Kubicki, Bojownicy kaplani za sprawę Kościoła i Ojczyzny w latach 1861-1915, I 3, III 3, Sd 1933-39; W. Jemielity, Diecezja sejneńska w latach 1872-1893, Lb 1963 (mpsBKUL); HierCat VI 344-345; Kumor Gr, ABMK 20(1970) 338-341, 21 (1970) 331-334; W. Jemielity, D.a., czyli sejneńska w latach 1818-1872, Lb 1972.

Podobne prace

Do góry