Ocena brak

Augustinus i początki jansenizmu

Autor /NaumxD Dodano /24.04.2013

Zagadnieniem łaski Bożej i wolnej woli zajmował się w IV wieku św. Augustyn. Jego system teologiczny,augustynizm, był wykładany na uniwersytecie w Louvain i broniony przeciw teologom jezuickim.Znalazł on szczególnego rzecznika w studencie, a potem profesorze tej uczelni, Flamandczyku CorneliusieJansenie (Janseniusz, 1585-1638). Choć objął (1630) katedrę Pisma Świętego i je komentował nawykładach, nie przestał studiować systematycznie dzieł św. Augustyna, Zagadnieniem łaski Bożej w jegoujęciu zajmował się stale, nawet gdy był rektorem uniwersytetu, a potem (od 1636) biskupem w Ypern.Całą naukę tego Ojca Kościoła o łasce Bożej i przeznaczeniu człowieka wyłożył w trzytomowej rozprawieAugustinus (pełen tytuł: Cornelii Jansenii Episcopi Yprensis Augustinus seu doctrina S. Augustini dehumanae naturae sanitate, aegritudine, medicina adversus Pelagianos et Massilienses), która ukazała siędrukiem (1640), po jego śmierci (zmarł nagle na zarazę).

Ze względu na ujęcie nauki św. Augustyna w jej najsurowszej formie przeciw pelagianom, przy wiernymposługiwaniu się jego terminami, była ona zbliżona do bajanizmu i rzeczywiście Jansen znajdował siępod tegoż wpływem. W innej rozprawie Pararela (Pararelle) atakował też wprost molinistów.

Z surowych ujęć nauki św. Augustyna, podanych w dziele Jansena, wyciągnął rygorystyczne wnioskipraktyczne dla życia duchowego sławny wówczas i wpływowy Jean Duvergier de Haurrane, opat z klasztoru Saint-Cyran (skrótowo zwany: Saint-Cyran). Został on przyjacielem Jansena, gdy ten przebywał(1609-1616) we Francji. Miał ścisły związek z klasztorem cysterek w Port-Royal jako ich kierownikduchowy. Wielki wpływ wywierał na ksienię Angelique Arnauld i następną ksienię, jej siostrę Agnes.

W kierownictwie duchowym przyjął Saint-Cyran metodę psychologicznego szoku: odkładał na kilka tygodniudzielenie rozgrzeszenia i nie dopuszczał przez dłuższy czas do komunii świętej (tzw. atrycjonizm).Stosował tę metodę od 1627 roku i znalazł dla niej zrozumienie u ksieni Angelique, która nie przyjmowałakomunii od Wielkanocy do Wniebowstąpienia.

Kardynał Richelieu, ze względu na polityczną opozycję Saint-Cyrana, oskarżył go o herezję i chciał zaliczyćdo niej atrycjonizm. Nie zdołano jednak udowodnić mu tego, ale trzymano w więzieniu, bez procesu.Opat uwolniony po śmierci kardynała, zmarł rok później. Pozostawił wszakże uczniów i powiązaniajansenistów z polityką.

Otwarty spór o naukę Jansena rozpoczął się jednak nie we Francji, lecz w Niderlandach Południowych.Jezuici postawili zarzut, że odnowiła ona błędy Kalwina i Baiusa. Podzieliło to wydział teologiczny wLouvain na zwolenników nauki Jansena (jansenistów) i ich przeciwników. Obie strony ogłaszały pismapolemiczne. Docierały one do Francji, gdzie do obrony Augustinusa przystąpił nie tylko Saint-Cyran,hamujący jednak swych uczniów przed gwałtownymi polemikami, ale także doktor Sorbony, Antoine Arnauld (1612-1694), brat ksieni Angelique.

Polemiki przybrały na gwałtowności, gdy 6 doktorów Sorbony udzieliło aprobaty na wydanie Augustinusaw Paryżu. Przeciwnicy jansenistów, wsparci przez kardynała Richelieu, rozprawiali się z nim wpismach i kazaniach. Zwolennicy nakłonili zaś Arnaulda do repliki w rozprawce Apologia Jansena, wydanejwszakże drukiem (1644) ze znacznym opóźnieniem.

W Rzymie znano sprawę dzieła Jansena przed jego opublikowaniem w druku. Zwlekano jednak z ogłoszeniemorzeczenia, a gdy Urban VIII podał je wreszcie w bulli In eminenti (19.06.1643), niektórzykwestionowali jej autentyczność, inni zaś słuszność sformułowań.

Nowy papież, Innocenty X, nie wycofał bulli, chciał jednak zaniechania sporu. Rozgorzał on wszakżejeszcze bardziej z powodu rozprawy Arnaulda (1643) O częstej komunii (De la frequente communion...[tytuł dłuższy]), opublikowanej w obronie Saint-Cyrana, którego naukę o przyjmowaniu komunii świętejatakował jezuita P. de Sesmaison. Rozprawa ta miała aprobatę 15 biskupów i 21 doktorów. Jej ocenydomagał się kardynał Mazarin od Stolicy Apostolskiej. Zanim doszło do potępienia poglądów Arnauldana komunię świętą, we Francji janseniści podjęli atak na rzekomy laksyzm w teologii moralnej jezuitów.

Jansenizm stał się przez to jeszcze bardziej złożonym problemem i długo zajmował Kościół w następnymokresie dziejów.

Podobne prace

Do góry