Ocena brak

AUGUSTIAŃSKA SZKOŁA

Autor /Werner89 Dodano /30.05.2012

Filoz.-teol. kierunek rozwijany przez —> augustianów-eremitów, nawiązujący do myśli św. Augustyna (-> augustynizm II).

I. HISTORIA — Inicjatorem tzw. szkoły starszej był ok. 1287 prof. uniw. paryskiego -> Idzi Rzymski, który w traktacie De erroribus philosophorum przestrzegał przed błędnymi opiniami pogańskich filozofów i zalecał krytyczne czytanie ich pism;

przedstawicielami sz.a. w końcu XIII i XIV w. byli m.in. Jakub z Viterbo, Gerard ze Sieny, Augustyn Triumphus, Dionizy z Borgo, Bernard Oliver, Grzegorz z Rimini i Hugolin z Orvieto; w XV w. szkoła włączyła się w kontrowersje teol. w związku z doktryną J. Wiklifa i J. Husa, a także zajmowała się egzegezą Pisma św. ;

w XVI w. do jej głównych przedstawicieli należał kard. G. Seripando. W XVII-XVIII w. sz.a. (zw. młodszą), zajęła się przede wszystkim wyjaśnianiem nauki św. Augustyna o łasce celem przeciwstawienia się -> bajanizmowi i —> jansenizmowi.

Głównymi jej przedstawicielami byli kard. : E. de Noris, F. Bellèlli i G.L. Berti; początkowo dzieła tych teologów, a zwł. Norisa (por. J. Guidiccioli, Propositiones parallelae M. Bau et H. de Noris, F 1676), inkwizycja hiszp. — oskarżając je o bajanizm i jansenizm — umieściła na indeksie, jednakże Stolica Apost. po dokładnym zbadaniu tych dzieł poleciła cofnąć decyzję;

1728 pap. Benedykt XIII uznał doktrynę sz.a. o łasce na równi z tomistyczną i molinistyczną; w twierdzeniu, że łaska jest darmo dana, poglądy sz.a. zgodne są ze współcz. nauką Kościoła, wyrażoną przez pap. Piusa XII w enc. Humani generis (BF VII 156).

II. DOKTRYNA — Charakterystyczny dla sz.a. był początkowo synkretyzm, łączący naukę Tomasza z Akwinu i Augustyna; w pocz. XIV w. szkoła, zrywając stopniowo z tomizmem, opierała swoją naukę coraz wyraźniej na pismach Augustyna;

z jego poglądów filoz. przedstawiciele szkoły przejęli przekonanie o wyższości woli nad intelektem i dobra nad prawdą; niektórzy (np. Hugolin z Orvieto) wątpili nadto w możliwość naturalnego poznania przez umysł ludzki. Podkreślali, że teologia powinna się opierać na Piśmie św. i dziełach ojców Kościoła; jej podstawowe zadanie widzieli w prowadzeniu człowieka do Boga jako źródła wiecznego szczęścia.

Sz.a. uczyła, że celem ostatecznym stworzeń rozumnych jest uszczęśliwiające widzenie Boga; naturze ludzkiej właściwe jest pragnienie jego oglądania; człowiek stworzony na obraz i podobieństwo Boga jest tym samym z konieczności skierowany ku uszczęśliwiającemu oglądaniu Stwórcy.

W nauce o łasce sz.a. przeciwstawiała się -> pelagianiz-mowi; łaska Boże nie jest darem naturalnym ani też nie należy się naturze samej w sobie; jest ona darem darmo dawanym (z racji sprawiedliwości i mądrości) przez Boga stworzeniom rozumnym; łaska jest darem niezbędnym dla osiągnięcia przez nie wyznaczonego im celu; boskie działanie łaski w człowieku teologowie augustiańscy pojmowali nie na sposób fiz., lecz mor. ;

głosząc, że łaska Boża jest potrzebna do spełnienia każdego naturalnego dobrego czynu, odmawiali wartości zasługiwania cnotom czysto naturalnym; ludzkie zasługi nazywali darami Boga. Teologowie sz.a. podkreślali nadto słabość woli człowieka oraz siłę pożądliwości; choć nie przeczyli istnieniu wolnej woli, ograniczali zakres jej działania;

bez łaski Bóg nie może być miłowany ponad wszystko, a człowiek nie potrafi spełnić uczynku dobrego pod każdym względem i zasługującego na niebo; każde bowiem działanie ludzkie skażone jest złą intencją, miłością własną lub innym brakiem mor., wskutek czego staje się grzechem; sprawiedliwość człowieka (ze względu na pożądliwość) nie wystarczy do osiągnięcia zbawienia i wymaga uzupełnienia zasługami Chrystusa;

przed Soborem Trydenckim sz.a. przypisywała wierze dużą rolę w dziele usprawiedliwienia człowieka; wszystkie uczynki niewierzących nazywała grzechami, gdyż nie są one skierowane ku Bogu; człowiek jest obowiązany odnosić do Boga wszystkie swe działania z pobudek miłości. Istotę łaski skutecznej i dostatecznej przedstawiciele sz.a. XVII i XVIII w. wyjaśniali za pomocą idei wpływu delecta-tio victrix;

jeśli natchnienie Boże wywoła w duszy miłość większą od tej, która powstaje z pożądliwości, łaska skutecznie i nieomylnie zwycięży; łaska dostateczna jest wtedy, gdy „przyjemność" wzbudzona w duszy przez Boga nie ma tyle mocy, aby przełamać siłę pożądliwości.

Teologowie augustiańscy przyjmowali, że „zwycięska przyjemność" nie ukazuje dobra w sposób jasny i dlatego człowiek może zachować zdolność wyboru (co różni sz.a. od jansenizmu); łaska dostateczna nie różni się od skutecznej naturą, lecz tylko stopniem (co różni sz.a. od banezjanizmu).

Sz.a. propagowała również doktrynę o uprzednim (w stosunku do poznanych zasług) przeznaczeniu do zbawienia; uwzględniając fakt grzechu pierworodnego, Bóg wybiera część ludzi i przeznacza ich do nieba; inni zaś mimo jego pomocy zostaną potępieni; potępienie jest konsekwencją grzechu pierworodnego, a także wyrazem Bożej sprawiedliwości.

 

H. Ligeard, La théologie scolastique et la transcendance du surnaturel, P 1908 , 59-84; D. Gutiérrez, Notltta histórica antiquae scholae aegidianae, AAug 18 (1941) 39-67; H. de Lubac, Surnaturel, P 1946, 164-183; H. Rondet, Gratia Christi. Essai d'histoire du dogme et de théologie dogmatique, P 1948, 319-322; A. Trapé, De gratuliate ordinis supernaturalis apud theologos augu-stinenses lltteris encyclicis „Humani generis" praelucentibus, AAug 21 (1951) 217-265; A. Zumkeller, De doctrina sociali Scholae Augustinianae aevl medii, AAug 22 (1951) 57-84; H. Renwcrt, La nature pure à la lumière de l'encyclique „Humani generis", NRTh 74 (1952) 337354; R. Kuriers, The Development of the Theological School of Aegidius Romanus in the Order of St. Augustine, Aug 4 (1954) 157177; D. Trapp, Augustian Theology of the 14 Century. Aug 6 (1956) 146274; E. Ypma, La formation des professeurs chez les érémites de SaintAugustin de 1256 à 1354, P 1956; Ch. Baumgartner, La grâce du Christ. Tou 1963 (Łaska Chrystusowa, w: Tajemnica Chrystusa, Pz 1969. 418421); H. de Lubac, Augustinisme et théologie moderne, P 1965; R.P. Russell, NCE I 10691071; A. Zumkeller, SM I 430-433.

Podobne prace

Do góry