Ocena brak

ATENEUM. Pismo naukowe i literackie

Autor /DyskotekaGra Dodano /09.02.2012


ATENEUM. Pismo naukowe i literackie, miesięcznik, wyd.
w Warszawie 1876-1901, zał. przez W. Spasowicza i A. Pawińskiego;
wydawca W. Spasowicz; redaktorzy: H. Benni, nast.
kolegium: Benni, A. Oskierko i Spasowicz, od 1877 J. Trejdosiewicz,
od 1881 P. Chmielowski, od 1897 Spasowicz i S.
Wydżga, od 1899 I. Chrzanowski. Pismo wzorowane na franc.
,,Revue des Deux Mondes". Tematyka pisma była wszechstronna;
dominowała problematyka hist., stosunkowo dużo
uwagi poświęcano także ekonomii i naukom przyr.; współcz.
sprawy społ. poruszała Kronika miesięczna. A. było pismem
ogólnopol., liberalnym, reprezentującym umiarkowany pozytywizm,
racjonalizm i scjentyzm; popierało kapitalist. postęp
gosp., lansowało hasło pracy organicznej oraz obrony i rozwoju
kultury narodowej. Odznaczało się wysokim poziomem
nauk., wśród współpracowników starszej generacji znaleźli
się profesorowie b. Szkoły Gł., m. in.: H. Hoyer, Pawiński, J.
Przyborowski, W. Szokalski, A. Tyszyński; z młodszych naukowców
i publicystów: J. W. Dawid, H. Galie, B. Grabowski,
W. Kętrzyński, W. Kozłowski, A. A. Kryński, L. Krzywicki, K.
Liske, J. Marchlewski, W. Nałkowski, J. Ochorowicz, E. Piltz, I.
Radliński, L. Straszewicz, A. Świętochowski i in. Dział lit.
skupił czołówkę pol. krytyków i historyków literatury, a fakt,
że przez 17 lat kierował pismem Chmielowski, zadecydował
o randze tego działu. Wśród współpracowników oprócz
Chmielowskiego, który zamieścił tu szereg studiów hist. lit.
(m.in. Liberalizm i obskurantyzm na Litwie i Rusi 1883) oraz
szkiców o literaturze współcz., w różnych okresach znaleźli
się: A. Bruckner, B. Chlebowski, Chrzanowski, A. Górski, W.
Jabłonowski, T. Jeske-Choiński, I. Matuszewski, L. Meyet, J.
Nowiński, Spasowicz, A. Sygietyński, J. Tokarzewicz, J. Tretiak,
L. Winiarski. Stale współpracował z pismem B. Prus,
1876—78 jako autor Kroniki miesięcznej. Wiele miejsca w A.
zajmowała literatura piękna, reprezentowana zarówno przez
twórców starszych: Deotymę, T.T. Jeża, J.I. Kraszewskiego, N.
Żmichowską, jak i młodszych: E. Orzeszkową (m.in. Sylwek
Cmentarnik 1880), A. Dygasińskiego, Sewera, W. Berenta
(Nauczyciel 1894), S. Żeromskiego. (Aryman mści się 1901), G.
Daniłowskiego, L. Rydla. Przeważała literatura pol., ukazywały
się też sprawozdania z literatur obcych: szwajc., ang., wł.,
niem., ros., gruz., orm., chorw., a zwł. franc. (szkice o H.
Balzaku, A. Daudecie, braciach Goncourt, G. Flaubercie, E.
Zoli i in.) oraz przekłady. W pierwszych latach, a gł. za redakcji
Chmielowskiego, w A. przeważał pozytywist. program tendencyjności
i utylitaryzmu społ. w literaturze; na łamach
pisma Spasowicz wystąpił przeciw romantyzmowi i apoteozie
świata szlach. oraz przeciw tendencji antyracjonalistycznej
(szkice: Nowe studium nad Syrokomlą 1876, Wincenty Pol
jako poeta 1878). W ostatnim okresie A. życzliwie przyjmowało
literaturę Młodej Polski, polemizując jednak z hasłem
sztuka dla sztuki". W dziejach pol. kultury pismo odegrało
ważną rolę, spełniając funkcję ogólnopol. ośrodka służącego
aktywizacji badań nauk. i popularyzacji wiedzy, a także poważnego
organu literackiego.


B. CHLEBOWSKI Z dziesięciolecia „A." 1876-1886, „Kraj" 1887
nr 44-46; A. CHMIEL Zestawienie przedmiotów zawartych w 52
tomach „A. "z lat 1876-1888, W. 1889; Z. KMIECIK Prasa warszawska
w okresie pozytywizmu 1864-1886, W. 1971.
Barbara Petrozolin-Skowrońska

Podobne prace

Do góry